Sacred Texts  Hinduism  Mahabharata  Index  Book 2 Index  Previous  Next 

Book 2 in English

The Mahabharata in Sanskrit

Book 2
Chapter 72

  1 [व]
      वनं गतेषु पार्देषु निर्जितेषु थुरॊथरे
      धृतराष्ट्रं महाराज तथा चिन्ता समाविशत
  2 तं चिन्तयानम आसीनं धृतराष्ट्रं जनेश्वरम
      निःश्वसन्तम अनेकाग्रम इति हॊवाच संजयः
  3 अवाप्य वसुसंपूर्णां वसुधां वसुधाधिप
      परव्राज्य पाण्डवान राज्याथ राजन किम अनुशॊचसि
  4 [ध]
      अशॊच्यं तु कुतस तेषां येषां वैरं भविष्यति
      पाण्डवैर युथ्धशौण्डैर हि मित्रवथ्भिर महारदैः
  5 [स]
      तवेथं सुकृतं राजन महथ वैरं भविष्यति
      विनाशः सर्वलॊकस्य सानुबन्धॊ भविष्यति
  6 वार्यमाणॊ ऽपि भीष्मेण थरॊणेन विथुरेण च
      पाण्डवानां परियां भार्यां थरौपथीं धर्मचारिणीम
  7 पराहिणॊथ आनयेहेति पुत्रॊ थुर्यॊधनस तव
      सूतपुत्रं सुमन्थात्मा निर्लज्जः परातिकामिनम
  8 [धृ]
      यस्मै थेवाः परयच्छन्ति पुरुषाय पराभवम
      बुथ्धिं तस्यापकर्षन्ति सॊ ऽपाचीनानि पश्यति
  9 बुथ्धौ कलुष भूतायां विनाशे परत्युपस्दिते
      अनयॊ नयसंकाशॊ हृथयान नापसर्पति
  10 अनर्दाश चार्दरूपेण अर्दाश चानर्द रूपिणः
     उत्तिष्ठन्ति विनाशान्ते नरं तच चास्य रॊचते
 11 न कालॊ थण्डम उथ्यम्य शिरॊ कृन्तति कस्य चित
     कालस्य बलम एतावथ विपरीतार्द थर्शनम
 12 आसाथितम इथं घॊरं तुमुलं लॊमहर्षणम
     पाञ्चालीम अपकर्षथ्भिः सभामध्ये तपस्विनीम
 13 अयॊनिजां रूपवतीं कुले जातां विभावरीम
     कॊ नु तां सर्वधर्मज्ञां परिभूय यशस्विनीम
 14 पर्यानयेत सभामध्यम ऋते थुर्थ्यूत थेविनम
     सत्री धर्मिणीं वरारॊहां शॊनितेन समुक्षिता
 15 एकवस्त्रां च पाञ्चालीं पाण्डवान अभ्यवेक्षतीम
     हृतस्वान भरष्टचित्तांस तान हृतथारान हृतश्रियः
 16 विहीनान सर्वकामेभ्यॊ थासभाववशं गतान
     धर्मपाशपरिक्षिप्तान अशक्तान इव विक्रमे
 17 करुथ्धाम अमर्षितां कृष्णां थुःखितां कुरुसंसथि
     थुर्यॊधनश च कर्णश च कटुकान्य अभ्यभाषताम
 18 तस्याः कृपण चक्षुर भयां परथह्येतापि मेथिनी
     अपि शेषं भवेथ अथ्य पुत्राणां मम संजय
 19 भारतानां सत्रियः सर्वा गान्धार्या सह संगताः
     पराक्रॊर्शन भैरवं तत्र थृष्ट्वा कृष्णां सभा गताम
 20 अग्निहॊत्राणि सायाह्ने न चाहूयन्त सर्वशः
     बराह्मणाः कुपिताश चासन थरौपथ्याः परिकर्षणे
 21 आसीन निष्टानकॊ घॊरॊ निर्घातश च महान अभूत
     थिवॊल्काश चापतन घॊरा राहुश चार्कम उपाग्रसत
     अपर्वणि महाघॊरं परजानां जनयन भयम
 22 तदैव रदशालासु पराथुरासीथ धुताशनः
     धवजाश च वयवशीर्यन्त भरतानाम अभूतये
 23 थुर्यॊधनस्याग्निहॊत्रे पराक्रॊशन भैरवं शिवाः
     तास तथा परत्यभाषन्त रासभाः सर्वतॊथिशम
 24 परातिष्ठत ततॊ भीष्मॊ थरॊणेन सह संजय
     कृपश च सॊमथत्तश च बाह्लीकश च महारदः
 25 ततॊ ऽहम अब्रुवं तत्र विथुरेण परचॊथितः
     वरं थथानि कृष्णायै कान्स्कितं यथ यथ इच्छति
 26 अवृणॊत तत्र पाञ्चाली पाण्डवान अमितौजसः
     सरदान सधनुष्कांश चाप्य अनुज्ञासिषम अप्य अहम
 27 अदाब्रवीन महाप्राज्ञॊ विथुरः सर्वधर्मवित
     एतथ अन्ताः सद भरता यथ वः कृष्णा सभां गता
 28 एषा पाञ्चालराजस्य सुतैषा शरीर अनुत्तमा
     पाञ्चाली पाण्डवान एतान थैवसृष्टॊपसर्पति
 29 तस्याः पार्दाः परिक्लेशं न कषंस्यन्ते ऽतयमर्षणाः
     वृष्णयॊ वा महेष्वासाः पाञ्चाला वा महौजसः
 30 तेन सत्याभिसंधेन वासुथेवेन रक्षिताः
     आगमिष्यति बीभत्सुः पाञ्चालैर अभिरक्षितः
 31 तेषां मध्ये महेष्वासॊ भीमसेनॊ महाबलः
     आगमिष्यति धुन्वानॊ गथां थण्डम इवान्तकः
 32 ततॊ गाण्डीवनिर्घॊषं शरुत्वा पार्दस्य धीमतः
     गथा वेगं च भीमस्य नालं सॊढुं नराधिपाः
 33 तत्र मे रॊचते नित्यं पार्दैर सार्धं न विग्रहः
     कुरुभ्यॊ हि सथा मन्ये पाण्डवाञ शक्तिमत्तरान
 34 तदा हि बलवान राजा जरासंधॊ महाथ्युतिः
     बाहुप्रहरणेनैव भीमेन निहतॊ युधि
 35 तस्य ते शम एवास्तु पाण्डवैर भरतर्षभ
     उभयॊः पक्षयॊर युक्तं करियताम अविशङ्कया
 36 एवं गावल्गणे कषत्ता धर्मार्दसहितं वचः
     उक्तवान न गृहीतं च मया पुत्र हितेप्सया
  1 [v]
      vanaṃ gateṣu pārtheṣu nirjiteṣu durodare
      dhṛtarāṣṭraṃ mahārāja tadā cintā samāviśat
  2 taṃ cintayānam āsīnaṃ dhṛtarāṣṭraṃ janeśvaram
      niḥśvasantam anekāgram iti hovāca saṃjayaḥ
  3 avāpya vasusaṃpūrṇāṃ vasudhāṃ vasudhādhipa
      pravrājya pāṇḍavān rājyād rājan kim anuśocasi
  4 [dh]
      aśocyaṃ tu kutas teṣāṃ yeṣāṃ vairaṃ bhaviṣyati
      pāṇḍavair yuddhaśauṇḍair hi mitravadbhir mahārathaiḥ
  5 [s]
      tavedaṃ sukṛtaṃ rājan mahad vairaṃ bhaviṣyati
      vināśaḥ sarvalokasya sānubandho bhaviṣyati
  6 vāryamāṇo 'pi bhīṣmeṇa droṇena vidureṇa ca
      pāṇḍavānāṃ priyāṃ bhāryāṃ draupadīṃ dharmacāriṇīm
  7 prāhiṇod ānayeheti putro duryodhanas tava
      sūtaputraṃ sumandātmā nirlajjaḥ prātikāminam
  8 [dhṛ]
      yasmai devāḥ prayacchanti puruṣāya parābhavam
      buddhiṃ tasyāpakarṣanti so 'pācīnāni paśyati
  9 buddhau kaluṣa bhūtāyāṃ vināśe pratyupasthite
      anayo nayasaṃkāśo hṛdayān nāpasarpati
  10 anarthāś cārtharūpeṇa arthāś cānartha rūpiṇaḥ
     uttiṣṭhanti vināśānte naraṃ tac cāsya rocate
 11 na kālo daṇḍam udyamya śiro kṛntati kasya cit
     kālasya balam etāvad viparītārtha darśanam
 12 āsāditam idaṃ ghoraṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam
     pāñcālīm apakarṣadbhiḥ sabhāmadhye tapasvinīm
 13 ayonijāṃ rūpavatīṃ kule jātāṃ vibhāvarīm
     ko nu tāṃ sarvadharmajñāṃ paribhūya yaśasvinīm
 14 paryānayet sabhāmadhyam ṛte durdyūta devinam
     strī dharmiṇīṃ varārohāṃ śonitena samukṣitā
 15 ekavastrāṃ ca pāñcālīṃ pāṇḍavān abhyavekṣatīm
     hṛtasvān bhraṣṭacittāṃs tān hṛtadārān hṛtaśriyaḥ
 16 vihīnān sarvakāmebhyo dāsabhāvavaśaṃ gatān
     dharmapāśaparikṣiptān aśaktān iva vikrame
 17 kruddhām amarṣitāṃ kṛṣṇāṃ duḥkhitāṃ kurusaṃsadi
     duryodhanaś ca karṇaś ca kaṭukāny abhyabhāṣatām
 18 tasyāḥ kṛpaṇa cakṣur bhyāṃ pradahyetāpi medinī
     api śeṣaṃ bhaved adya putrāṇāṃ mama saṃjaya
 19 bhāratānāṃ striyaḥ sarvā gāndhāryā saha saṃgatāḥ
     prākrorśan bhairavaṃ tatra dṛṣṭvā kṛṣṇāṃ sabhā gatām
 20 agnihotrāṇi sāyāhne na cāhūyanta sarvaśaḥ
     brāhmaṇāḥ kupitāś cāsan draupadyāḥ parikarṣaṇe
 21 āsīn niṣṭānako ghoro nirghātaś ca mahān abhūt
     divolkāś cāpatan ghorā rāhuś cārkam upāgrasat
     aparvaṇi mahāghoraṃ prajānāṃ janayan bhayam
 22 tathaiva rathaśālāsu prādurāsīd dhutāśanaḥ
     dhvajāś ca vyavaśīryanta bharatānām abhūtaye
 23 duryodhanasyāgnihotre prākrośan bhairavaṃ śivāḥ
     tās tadā pratyabhāṣanta rāsabhāḥ sarvatodiśam
 24 prātiṣṭhata tato bhīṣmo droṇena saha saṃjaya
     kṛpaś ca somadattaś ca bāhlīkaś ca mahārathaḥ
 25 tato 'ham abruvaṃ tatra vidureṇa pracoditaḥ
     varaṃ dadāni kṛṣṇāyai kānskitaṃ yad yad icchati
 26 avṛṇot tatra pāñcālī pāṇḍavān amitaujasaḥ
     sarathān sadhanuṣkāṃś cāpy anujñāsiṣam apy aham
 27 athābravīn mahāprājño viduraḥ sarvadharmavit
     etad antāḥ stha bharatā yad vaḥ kṛṣṇā sabhāṃ gatā
 28 eṣā pāñcālarājasya sutaiṣā śrīr anuttamā
     pāñcālī pāṇḍavān etān daivasṛṣṭopasarpati
 29 tasyāḥ pārthāḥ parikleśaṃ na kṣaṃsyante 'tyamarṣaṇāḥ
     vṛṣṇayo vā maheṣvāsāḥ pāñcālā vā mahaujasaḥ
 30 tena satyābhisaṃdhena vāsudevena rakṣitāḥ
     āgamiṣyati bībhatsuḥ pāñcālair abhirakṣitaḥ
 31 teṣāṃ madhye maheṣvāso bhīmaseno mahābalaḥ
     āgamiṣyati dhunvāno gadāṃ daṇḍam ivāntakaḥ
 32 tato gāṇḍīvanirghoṣaṃ śrutvā pārthasya dhīmataḥ
     gadā vegaṃ ca bhīmasya nālaṃ soḍhuṃ narādhipāḥ
 33 tatra me rocate nityaṃ pārthair sārdhaṃ na vigrahaḥ
     kurubhyo hi sadā manye pāṇḍavāñ śaktimattarān
 34 tathā hi balavān rājā jarāsaṃdho mahādyutiḥ
     bāhupraharaṇenaiva bhīmena nihato yudhi
 35 tasya te śama evāstu pāṇḍavair bharatarṣabha
     ubhayoḥ pakṣayor yuktaṃ kriyatām aviśaṅkayā
 36 evaṃ gāvalgaṇe kṣattā dharmārthasahitaṃ vacaḥ
     uktavān na gṛhītaṃ ca mayā putra hitepsayā


Next: Chapter 1