Sacred Texts  Hinduism  Mahabharata  Index  Book 13 Index  Previous  Next 

Book 13 in English

The Mahabharata in Sanskrit

Book 13
Chapter 67

  1 [य]
      तिलानां कीथृशं थानम अद थीपस्य चैव ह
      अन्नानां वाससां चैव भूय एव बरवीहि मे
  2 [भ]
      अत्राप्य उथाहरन्तीमम इतिहासं पुरातनम
      बराह्मणस्य च संवाथं यमस्य च युधिष्ठिर
  3 मध्यथेशे महान गरामॊ बराह्मणानां बभूव ह
      गङ्गायमुनयॊर मध्ये यामुनस्य गिरेर अधः
  4 पर्णशालेति विख्यातॊ रमणीयॊ नराधिप
      विथ्वांसस तत्र भूयिष्ठा बराह्मणाश चावसंस तथा
  5 अद पराह यमः कं चित पुरुषं कृष्णवाससम
      रक्ताक्षम ऊर्ध्वरॊमाणं काकजङ्घाक्षि नासिकम
  6 गच्छ तवं बराह्मण गरामं ततॊ गत्वा तम आनय
      अगस्त्यं गॊत्रतश चापि नामतश चापि शर्मिणम
  7 शमे निविष्टं विथ्वांसम अध्यापकम अनाथृतम
      मा चान्यम आनयेदास तवं स गॊत्रं तस्य पार्श्वतः
  8 स हि ताथृग गुणस तेन तुल्यॊ ऽधययन जन्मना
      अपत्येषु तदा वृत्ते समस्तेनैव धीमता
      तम आनय यदॊथ्थिष्टं पूजा कार्या हि तस्य मे
  9 स गत्वा परतिकूलं तच चकार यम शासनम
      तम आक्रम्यानयाम आस परतिषिथ्धॊ यमेन यः
  10 तस्मै यमः समुत्दाय पूजां कृत्वा च वीर्यवान
     परॊवाच नीयताम एष सॊ ऽनय आनीयताम इति
 11 एवम उक्ते तु वचने धर्मराजेन स थविजः
     उवाच धर्मराजानं निर्विण्णॊ ऽधययनेन वै
     यॊ मे कालॊ भवेच छेषस तं वसेयम इहाच्युत
 12 [यम]
     नाहं कालस्य विहितं पराप्नॊमीह कदं चन
     यॊ हि धर्मं चरति वै तं तु जानामि केवलम
 13 गच्छ विप्र तवम अथ्यैव आलयं सवं महाथ्युते
     बरूहि वा तवं यदा सवैरं करवाणि किम इत्य उत
 14 [बर]
     यत तत्र कृत्वा सुमहत पुण्यं सयात तथ बरवीहि मे
     सर्वस्य हि परमाणं तवं तरैलॊक्यस्यापि सत्तम
 15 [य]
     शृणु तत्त्वेन विप्रर्षे परथानविधिम उत्तमम
     तिलाः परमकं थानं पुण्यं चैवेह शाश्वतम
 16 तिलाश च संप्रथातव्या यदाशक्ति थविजर्षभ
     नित्यथानात सर्वकामांस तिला निर्वर्तयन्त्य उत
 17 तिलाञ शराथ्धे परशंसन्ति थानम एतथ धयनुत्तमम
     तान परयच्छस्व विप्रेभ्यॊ विधिथृष्टेन कर्मणा
 18 तिला भक्षयितव्याश च सथा तव आलभनं च तैः
     कार्यं सततम इच्छथ्भिः शरेयः सर्वात्मना गृहे
 19 तदापः सर्वथा थेयाः पेयाश चैव न संशयः
     पुष्करिण्यस तडागानि कूपांश चैवात्र खानयेत
 20 एतत सुथुर्लभतरम इह लॊके थविजॊत्तम
     आपॊ नित्यं परथेयास ते पुण्यं हय एतथ अनुत्तमम
 21 परपाश च कार्याः पानार्दं नित्यं ते थविजसत्तम
     भुक्ते ऽपय अद परथेयं ते पानीयं वै विशेषतः
 22 इत्य उक्ते स तथा तेन यमथूतेन वै गृहान
     नीतश चकार च तदा सर्वं तथ यम शासनम
 23 नीत्वा तं यमथूतॊ ऽपि गृहीत्वा शर्मिणं तथा
     ययौ स धर्मराजाय नयवेथयत चापि तम
 24 तं धर्मराजॊ धर्मज्ञं पूजयित्वा परतापवान
     कृत्वा च संविथं तेन विससर्ज यदागतम
 25 तस्यापि च यमः सर्वम उपथेशं चकार ह
     परत्येत्य च स तत सर्वं चकारॊक्तं यमेन तत
 26 तदा परशंसते थीपान यमः पितृहितेप्सया
     तस्माथ थीपप्रथॊ नित्यं संतारयति वै पितॄन
 27 थातव्याः सततं थीपास तस्माथ भरतसत्तम
     थेवानां च पितॄणां च चक्षुष्य आस्ते मताः परभॊ
 28 रत्नथानं च सुमहत पुण्यम उक्तं जनाधिप
     तानि विक्रीय यजते बराह्मणॊ हय अभयंकरः
 29 यथ वै थथाति विप्रेभ्यॊ बराह्मणः परतिगृह्य वै
     उभयॊः सयात तथ अक्षय्यं थातुर आथातुर एव च
 30 यॊ थथाति सदितः सदित्यां ताथृशाय परतिग्रहम
     उभयॊर अक्षयं धर्मं तं मनुः पराह धर्मवित
 31 वाससां तु परथानेन सवथारनिरतॊ नरः
     सुवस्त्रश च सुवेषश च भवतीत्य अनुशुश्रुम
 32 गावः सुवर्णं च तदा तिलाश चैवानुवर्णिताः
     बहुशः पुरुषव्याघ्र वेथ परामाण्य थर्शनात
 33 विवाहांश चैव कुर्वीत पुत्रान उत्पाथयेत च
     पुत्रलाभॊ हि कौरव्य सर्वलाभाथ विशिष्यते
  1 [y]
      tilānāṃ kīdṛśaṃ dānam atha dīpasya caiva ha
      annānāṃ vāsasāṃ caiva bhūya eva bravīhi me
  2 [bh]
      atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam
      brāhmaṇasya ca saṃvādaṃ yamasya ca yudhiṣṭhira
  3 madhyadeśe mahān grāmo brāhmaṇānāṃ babhūva ha
      gaṅgāyamunayor madhye yāmunasya girer adhaḥ
  4 parṇaśāleti vikhyāto ramaṇīyo narādhipa
      vidvāṃsas tatra bhūyiṣṭhā brāhmaṇāś cāvasaṃs tadā
  5 atha prāha yamaḥ kaṃ cit puruṣaṃ kṛṣṇavāsasam
      raktākṣam ūrdhvaromāṇaṃ kākajaṅghākṣi nāsikam
  6 gaccha tvaṃ brāhmaṇa grāmaṃ tato gatvā tam ānaya
      agastyaṃ gotrataś cāpi nāmataś cāpi śarmiṇam
  7 śame niviṣṭaṃ vidvāṃsam adhyāpakam anādṛtam
      mā cānyam ānayethās tvaṃ sa gotraṃ tasya pārśvataḥ
  8 sa hi tādṛg guṇas tena tulyo 'dhyayana janmanā
      apatyeṣu tathā vṛtte samastenaiva dhīmatā
      tam ānaya yathoddiṣṭaṃ pūjā kāryā hi tasya me
  9 sa gatvā pratikūlaṃ tac cakāra yama śāsanam
      tam ākramyānayām āsa pratiṣiddho yamena yaḥ
  10 tasmai yamaḥ samutthāya pūjāṃ kṛtvā ca vīryavān
     provāca nīyatām eṣa so 'nya ānīyatām iti
 11 evam ukte tu vacane dharmarājena sa dvijaḥ
     uvāca dharmarājānaṃ nirviṇṇo 'dhyayanena vai
     yo me kālo bhavec cheṣas taṃ vaseyam ihācyuta
 12 [yama]
     nāhaṃ kālasya vihitaṃ prāpnomīha kathaṃ cana
     yo hi dharmaṃ carati vai taṃ tu jānāmi kevalam
 13 gaccha vipra tvam adyaiva ālayaṃ svaṃ mahādyute
     brūhi vā tvaṃ yathā svairaṃ karavāṇi kim ity uta
 14 [br]
     yat tatra kṛtvā sumahat puṇyaṃ syāt tad bravīhi me
     sarvasya hi pramāṇaṃ tvaṃ trailokyasyāpi sattama
 15 [y]
     śṛṇu tattvena viprarṣe pradānavidhim uttamam
     tilāḥ paramakaṃ dānaṃ puṇyaṃ caiveha śāśvatam
 16 tilāś ca saṃpradātavyā yathāśakti dvijarṣabha
     nityadānāt sarvakāmāṃs tilā nirvartayanty uta
 17 tilāñ śrāddhe praśaṃsanti dānam etad dhyanuttamam
     tān prayacchasva viprebhyo vidhidṛṣṭena karmaṇā
 18 tilā bhakṣayitavyāś ca sadā tv ālabhanaṃ ca taiḥ
     kāryaṃ satatam icchadbhiḥ śreyaḥ sarvātmanā gṛhe
 19 tathāpaḥ sarvadā deyāḥ peyāś caiva na saṃśayaḥ
     puṣkariṇyas taḍāgāni kūpāṃś caivātra khānayet
 20 etat sudurlabhataram iha loke dvijottama
     āpo nityaṃ pradeyās te puṇyaṃ hy etad anuttamam
 21 prapāś ca kāryāḥ pānārthaṃ nityaṃ te dvijasattama
     bhukte 'py atha pradeyaṃ te pānīyaṃ vai viśeṣataḥ
 22 ity ukte sa tadā tena yamadūtena vai gṛhān
     nītaś cakāra ca tathā sarvaṃ tad yama śāsanam
 23 nītvā taṃ yamadūto 'pi gṛhītvā śarmiṇaṃ tadā
     yayau sa dharmarājāya nyavedayata cāpi tam
 24 taṃ dharmarājo dharmajñaṃ pūjayitvā pratāpavān
     kṛtvā ca saṃvidaṃ tena visasarja yathāgatam
 25 tasyāpi ca yamaḥ sarvam upadeśaṃ cakāra ha
     pratyetya ca sa tat sarvaṃ cakāroktaṃ yamena tat
 26 tathā praśaṃsate dīpān yamaḥ pitṛhitepsayā
     tasmād dīpaprado nityaṃ saṃtārayati vai pitṝn
 27 dātavyāḥ satataṃ dīpās tasmād bharatasattama
     devānāṃ ca pitṝṇāṃ ca cakṣuṣy āste matāḥ prabho
 28 ratnadānaṃ ca sumahat puṇyam uktaṃ janādhipa
     tāni vikrīya yajate brāhmaṇo hy abhayaṃkaraḥ
 29 yad vai dadāti viprebhyo brāhmaṇaḥ pratigṛhya vai
     ubhayoḥ syāt tad akṣayyaṃ dātur ādātur eva ca
 30 yo dadāti sthitaḥ sthityāṃ tādṛśāya pratigraham
     ubhayor akṣayaṃ dharmaṃ taṃ manuḥ prāha dharmavit
 31 vāsasāṃ tu pradānena svadāranirato naraḥ
     suvastraś ca suveṣaś ca bhavatīty anuśuśruma
 32 gāvaḥ suvarṇaṃ ca tathā tilāś caivānuvarṇitāḥ
     bahuśaḥ puruṣavyāghra veda prāmāṇya darśanāt
 33 vivāhāṃś caiva kurvīta putrān utpādayeta ca
     putralābho hi kauravya sarvalābhād viśiṣyate


Next: Chapter 68