Sacred Texts  Hinduism  Mahabharata  Index  Book 13 Index  Previous  Next 

Book 13 in English

The Mahabharata in Sanskrit

Book 13
Chapter 96

  1 [भ]
      अत्रैवॊथाहरन्तीमम इतिहासं पुरातनम
      यथ्वृत्तं तीर्दयात्रायां शपदं परति तच छृणु
  2 पुष्कर अर्दं कृतं सतैन्यं पुरा भरतसत्तम
      राजर्षिभिर महाराज तदैव च थविजर्षिभिः
  3 ऋषयः समेताः पश्चिमे वै परभासे; समागता मन्त्रम अमन्त्रयन्त
      चराम सर्वे पृदिवीं पुण्यतीर्दां; तन नः कार्यं हन्त गच्छाम सर्वे
  4 शुक्रॊ ऽङगिराश चैव कविश च विथ्वांस; तदागस्त्यॊ नारथ पर्वतौ च
      भृगुर वसिष्ठः कश्यपॊ गौतमश च; विश्वामित्रॊ जमथग्निश च राजन
  5 ऋषिस तदा गालवॊ ऽदाष्टकश च; भरथ्वाजॊ ऽरुन्धती वालखिल्याः
      शिबिर थिलीपॊ नहुषॊ ऽमबरीषॊ; राजा ययातिर धुन्धुमारॊ ऽद पूरुः
  6 जग्मुः पुरस्कृत्य महानुभावं; शतक्रतुं वृत्रहणं नरेन्थ्र
      तीर्दानि सर्वाणि परिक्रमन्तॊ; माध्यां ययुः कौशिकीं पुण्यतीर्दाम
  7 सर्वेषु तीर्देष्व अद धूतपापा; जग्मुस ततॊ बरह्मसरः सुपुण्यम
      थेवस्य तीर्दे जलम अग्निकल्पा; विगाह्य ते भुक्तबिस परसूनाः
  8 के चिथ बिसान्य अखनंस तत्र राजन्न; अन्ये मृणालान्य अखनंस तत्र विप्राः
      अदापश्यन पुष्करं ते हरियन्तं; हरथाथ अगस्त्येन समुथ्धृतं वै
  9 तान आह सर्वान ऋषिमुख्यान अगस्त्यः; केनाथत्तं पुष्करं मे सुजातम
      युष्माञ शङ्के थीयतां पुष्करं मे; न वै भवन्तॊ हर्तुम अर्हन्ति पथ्मम
  10 शृणॊमि कालॊ हिंसते धर्मवीर्यं; सेयं पराप्ता वर्धते धर्मपीडा
     पुराधर्मॊ वर्धते नेह यावत; तावथ गच्छामि परलॊकं चिराय
 11 पुरा वेथान बराह्मणा गराममध्ये; घुष्ट सवरा वृषलाञ शरावयन्ति
     पुरा राजा वयवहारान अधर्म्यान; पश्यत्य अहं परलॊकं वरजामि
 12 पुरावरान परत्यवरान गरीयसॊ; यावन नरा नावमंस्यन्ति सर्वे
     तमॊत्तरं यावथ इथं न वर्तते; तावथ वरजामि परलॊकं चिराय
 13 पुरा परपश्यामि परेण मर्त्यान; बलीयसा थुर्बलान भुज्यमानान
     तस्माथ यास्यामि परलॊकं चिराय; न हय उत्सहे थरष्टुम ईथृङ नृलॊके
 14 तम आहुर आर्ता ऋषयॊ महर्षिं; न ते वयं पुष्करं चॊरयामः
     मिद्याभिषङ्गॊ भवता न कार्यः; शपाम तीक्ष्णाञ शपदान महर्षे
 15 ते निश्चितास तत्र महर्षयस तु; संमन्यन्तॊ धर्मम एवं नरेन्थ्र
     ततॊ ऽशपञ शपदान पर्ययेण; सहैव ते पार्दिव पुत्रपौत्रैः
 16 [भृगु]
     परत्याक्रॊशेथ इहाक्रुष्टस ताडितः परतिताडयेत
     खाथेच च पृष्ठमांसानि यस ते हरति पुष्करम
 17 [वसिस्ठ]
     अस्वाध्याय परॊ लॊके शवानं च परिकर्षतु
     पुरे च भिक्षुर भवतु यस ते हरति पुष्करम
 18 [कष्यप]
     सर्वत्र सर्वं पणतु नयासे लॊभं करॊतु च
     कूटसाक्षित्वम अभ्येतु यस ते हरति पुष्करम
 19 [गौतम]
     जीवत्व अहं कृतॊ बुथ्ध्या विपणत्व अधमेन सः
     कर्षकॊ मत्सरी चास्तु यस ते हरति पुष्करम
 20 [अन्गिरस]
     अशुचिर बरह्म कूटॊ ऽसतु शवानं च परिकर्षतु
     बरह्म हानि कृतिश चास्तु यस ते हरति पुष्करम
 21 [धुन्धुमार]
     अकृतज्ञॊ ऽसतु मित्राणां शूथ्रायां तु परजायतु
     एकः संपन्नम अश्नातु यस ते हरति पुष्करम
 22 [पूरु]
     चिकित्सायां परचरतु भार्यया चैव पुष्यतु
     शवशुरात तस्य वृत्तिः सयाथ यस ते हरति पुष्करम
 23 [थिलीप]
     उथपानप्लवे गरामे बराह्मणॊ वृषली पतिः
     तस्य लॊभान स वरजतु यस ते हरति पुष्करम
 24 [षुक्र]
     पृष्ठमांसं समश्नातु थिवा गच्छतु मैदुनम
     परेष्यॊ भवतु राज्ञश च यस ते हरति पुष्करम
 25 [जमथग्नि]
     अनध्यायेष्व अधीयीत मित्रं शराथ्धे च भॊजयेत
     शराथ्धे शूथ्रस्य चाश्नीयाथ यस ते हरति पुष्करम
 26 [षिबि]
     अनाहिताग्निर मरियतां यज्ञे विघ्नं करॊतु च
     तपस्विभिर विरुध्येत यस ते हरति पुष्करम
 27 [ययाति]
     अनृतौ जटी वरतिन्यां वै भार्यायां संप्रजायतु
     निराकरॊतु वेथांश च यस ते हरति पुष्करम
 28 [नहुस]
     अतिदिं गृहस्दॊ नुथतु कामवृत्तॊ ऽसतु थीक्षितः
     विथ्यां परयच्छतु भृतॊ यस ते हरति पुष्करम
 29 [अम्बरीस]
     नृशंसस तयक्तधर्मॊ ऽसतु सत्रीषु जञातिषु गॊषु च
     बराह्मणं चापि जहतु यस ते हरति पुष्करम
 30 [नारथ]
     गूढॊ ऽजञानी बहिः शास्त्रं पठतां विस्वरं पथम
     गरीयसॊ ऽवजानातु यस ते हरति पुष्करम
 31 [नाभाग]
     अनृतं भाषतु सथा सथ्भिश चैव विरुध्यतु
     शुक्लेन कन्यां थथतु यस ते हरति पुष्करम
 32 [कवि]
     पथा स गां ताडयतु सूर्यं च परति मेहतु
     शरणागतं च तयजतु यस ते हरति पुष्करम
 33 [विष्वामित्र]
     करॊतु भृतकॊ ऽवर्षां राज्ञश चास्तु पुरॊहितः
     ऋत्विग अस्तु हय अयाज्यस्य यस ते हरति पुष्करम
 34 [पर्वत]
     गरमे चाधिकृतः सॊ ऽसतु खरयानेन गच्छतु
     शुनः कर्षतु वृत्त्यर्दे यस ते हरति पुष्करम
 35 [भरथ्वाज]
     सर्वपापसमाथानं नृशंसे चानृते च यत
     तत तस्यास्तु सथा पापं यस ते हरति पुष्करम
 36 [अस्टक]
     स राजास्त्व अकृतप्रज्ञः कामवृत्तिश च पापकृत
     अधर्मेणानुशास्तूर्वीं यस ते हरति पुष्करम
 37 [गालव]
     पापिष्ठेभ्यस तव अनर्घार्हः स नरॊ ऽसतु सवपापकृत
     थत्त्वा थानं कीर्तयतु यस ते हरति पुष्करम
 38 [अरुन्धती]
     शवश्र्वापवाथं वथतु भर्तुर भवतु थुर्मनाः
     एका सवाथु समश्नातु या ते हरति पुष्करम
 39 [वालखिल्य]
     एकपाथेन वृत्त्यर्दं गरामथ्वारे स तिष्ठतु
     धर्मज्ञस तयक्तधर्मॊ ऽसतु यस ते हरति पुष्करम
 40 [पषुसख]
     अग्निहॊत्रम अनाथृत्य सुखं सवपतु स थविजः
     परिव्राट कामवृत्तॊ ऽसतु यस ते हरति पुष्करम
 41 [सुरभी]
     बाल्वजेन निथानेन कांस्यं भवतु थॊहनम
     थुह्येत परवत्सेन या ते हरति पुष्करम
 42 [भ]
     ततस तु तैः शपदैः शप्यमानैर; नानाविधैर बहुभिः कौरवेन्थ्र
     सहस्राक्षॊ थेवराट संप्रहृष्टः; समीक्ष्य तं कॊपनं विप्रमुख्यम
 43 अदाब्रवीन मघवा परत्ययं सवं; समाभाष्य तम ऋषिं जातरॊषम
     बरह्मर्षिथेवर्षिनृपर्षिमध्ये; यत तन निबॊधेह ममाध्य राजन
 44 [षक्र]
     अध्वर्यवे थुहितरं थथातुच; छन्थॊगे वा चरितब्रह्म चर्ये
     आदर्वणं वेथम अधीत्य विप्रः; सनायेत यः पुष्करम आथथाति
 45 सर्वान वेथान अधीयीत पुण्यशीलॊ ऽसतु धार्मिकः
     बरह्मणः सथनं यातु यस ते हरति पुष्करम
 46 [अगस्त्य]
     आशीर्वाथस तवया परॊक्तः शपदॊ बलसूथन
     थीयतां पुष्करं मह्यम एष धर्मः सनातनः
 47 [इन्थ्र]
     न मया भगवाँल लॊभाथ धृतं पुष्करम अथ्य वै
     धर्मं ते शरॊतुकामेन हृतं न करॊथ्धुम अर्हति
 48 धर्मः शरुतः समुत्कर्षॊ धर्मसेतुर अनामयः
     आर्षॊ वै शाश्वतॊ नित्यम अव्ययॊ ऽयं मया शरुतः
 49 तथ इथं गृह्यतां विथ्वन पुष्करं मुनिसत्तम
     अतिक्रमं मे भगब्वन कषन्तुम अर्हस्य अनिन्थित
 50 इत्य उक्तः स महेन्थ्रेण तपस्वी कॊपनॊ भृशम
     जग्राह पुष्करं धीमान परसन्नश चाभवन मुनिः
 51 परययुस ते ततॊ भूयस तीर्दानि वनगॊचराः
     पुण्यतीर्देषु च तदा गात्राण्य आप्लावयन्ति ते
 52 आख्यानं य इथं युक्तः पठेत पर्वणि पर्वणि
     न मूर्खं जनयेत पुत्रं न भवेच च निराकृतिः
 53 न तम आपत सपृशेत का चिन न जवरॊ न रुजश च ह
     विरजाः शरेयसा युक्तः परेत्य सवर्गम अवाप्नुयात
 54 यश च शास्त्रम अनुध्यायेथ ऋषिभिः परिपालितम
     स गच्छेथ बरह्मणॊ लॊकम अव्ययं च नरॊत्तम
  1 [bh]
      atraivodāharantīmam itihāsaṃ purātanam
      yadvṛttaṃ tīrthayātrāyāṃ śapathaṃ prati tac chṛṇu
  2 puṣkar arthaṃ kṛtaṃ stainyaṃ purā bharatasattama
      rājarṣibhir mahārāja tathaiva ca dvijarṣibhiḥ
  3 ṛṣayaḥ sametāḥ paścime vai prabhāse; samāgatā mantram amantrayanta
      carāma sarve pṛthivīṃ puṇyatīrthāṃ; tan naḥ kāryaṃ hanta gacchāma sarve
  4 śukro 'ṅgirāś caiva kaviś ca vidvāṃs; tathāgastyo nārada parvatau ca
      bhṛgur vasiṣṭhaḥ kaśyapo gautamaś ca; viśvāmitro jamadagniś ca rājan
  5 ṛṣis tathā gālavo 'thāṣṭakaś ca; bharadvājo 'rundhatī vālakhilyāḥ
      śibir dilīpo nahuṣo 'mbarīṣo; rājā yayātir dhundhumāro 'tha pūruḥ
  6 jagmuḥ puraskṛtya mahānubhāvaṃ; śatakratuṃ vṛtrahaṇaṃ narendra
      tīrthāni sarvāṇi parikramanto; mādhyāṃ yayuḥ kauśikīṃ puṇyatīrthām
  7 sarveṣu tīrtheṣv atha dhūtapāpā; jagmus tato brahmasaraḥ supuṇyam
      devasya tīrthe jalam agnikalpā; vigāhya te bhuktabisa prasūnāḥ
  8 ke cid bisāny akhanaṃs tatra rājann; anye mṛṇālāny akhanaṃs tatra viprāḥ
      athāpaśyan puṣkaraṃ te hriyantaṃ; hradād agastyena samuddhṛtaṃ vai
  9 tān āha sarvān ṛṣimukhyān agastyaḥ; kenādattaṃ puṣkaraṃ me sujātam
      yuṣmāñ śaṅke dīyatāṃ puṣkaraṃ me; na vai bhavanto hartum arhanti padmam
  10 śṛṇomi kālo hiṃsate dharmavīryaṃ; seyaṃ prāptā vardhate dharmapīḍā
     purādharmo vardhate neha yāvat; tāvad gacchāmi paralokaṃ cirāya
 11 purā vedān brāhmaṇā grāmamadhye; ghuṣṭa svarā vṛṣalāñ śrāvayanti
     purā rājā vyavahārān adharmyān; paśyaty ahaṃ paralokaṃ vrajāmi
 12 purāvarān pratyavarān garīyaso; yāvan narā nāvamaṃsyanti sarve
     tamottaraṃ yāvad idaṃ na vartate; tāvad vrajāmi paralokaṃ cirāya
 13 purā prapaśyāmi pareṇa martyān; balīyasā durbalān bhujyamānān
     tasmād yāsyāmi paralokaṃ cirāya; na hy utsahe draṣṭum īdṛṅ nṛloke
 14 tam āhur ārtā ṛṣayo maharṣiṃ; na te vayaṃ puṣkaraṃ corayāmaḥ
     mithyābhiṣaṅgo bhavatā na kāryaḥ; śapāma tīkṣṇāñ śapathān maharṣe
 15 te niścitās tatra maharṣayas tu; saṃmanyanto dharmam evaṃ narendra
     tato 'śapañ śapathān paryayeṇa; sahaiva te pārthiva putrapautraiḥ
 16 [bhṛgu]
     pratyākrośed ihākruṣṭas tāḍitaḥ pratitāḍayet
     khādec ca pṛṣṭhamāṃsāni yas te harati puṣkaram
 17 [vasisṭha]
     asvādhyāya paro loke śvānaṃ ca parikarṣatu
     pure ca bhikṣur bhavatu yas te harati puṣkaram
 18 [kaṣyapa]
     sarvatra sarvaṃ paṇatu nyāse lobhaṃ karotu ca
     kūṭasākṣitvam abhyetu yas te harati puṣkaram
 19 [gautama]
     jīvatv ahaṃ kṛto buddhyā vipaṇatv adhamena saḥ
     karṣako matsarī cāstu yas te harati puṣkaram
 20 [angiras]
     aśucir brahma kūṭo 'stu śvānaṃ ca parikarṣatu
     brahma hāni kṛtiś cāstu yas te harati puṣkaram
 21 [dhundhumāra]
     akṛtajño 'stu mitrāṇāṃ śūdrāyāṃ tu prajāyatu
     ekaḥ saṃpannam aśnātu yas te harati puṣkaram
 22 [pūru]
     cikitsāyāṃ pracaratu bhāryayā caiva puṣyatu
     śvaśurāt tasya vṛttiḥ syād yas te harati puṣkaram
 23 [dilīpa]
     udapānaplave grāme brāhmaṇo vṛṣalī patiḥ
     tasya lobhān sa vrajatu yas te harati puṣkaram
 24 [ṣukra]
     pṛṣṭhamāṃsaṃ samaśnātu divā gacchatu maithunam
     preṣyo bhavatu rājñaś ca yas te harati puṣkaram
 25 [jamadagni]
     anadhyāyeṣv adhīyīta mitraṃ śrāddhe ca bhojayet
     śrāddhe śūdrasya cāśnīyād yas te harati puṣkaram
 26 [ṣibi]
     anāhitāgnir mriyatāṃ yajñe vighnaṃ karotu ca
     tapasvibhir virudhyeta yas te harati puṣkaram
 27 [yayāti]
     anṛtau jaṭī vratinyāṃ vai bhāryāyāṃ saṃprajāyatu
     nirākarotu vedāṃś ca yas te harati puṣkaram
 28 [nahusa]
     atithiṃ gṛhastho nudatu kāmavṛtto 'stu dīkṣitaḥ
     vidyāṃ prayacchatu bhṛto yas te harati puṣkaram
 29 [ambarīsa]
     nṛśaṃsas tyaktadharmo 'stu strīṣu jñātiṣu goṣu ca
     brāhmaṇaṃ cāpi jahatu yas te harati puṣkaram
 30 [nārada]
     gūḍho 'jñānī bahiḥ śāstraṃ paṭhatāṃ visvaraṃ padam
     garīyaso 'vajānātu yas te harati puṣkaram
 31 [nābhāga]
     anṛtaṃ bhāṣatu sadā sadbhiś caiva virudhyatu
     śuklena kanyāṃ dadatu yas te harati puṣkaram
 32 [kavi]
     padā sa gāṃ tāḍayatu sūryaṃ ca prati mehatu
     śaraṇāgataṃ ca tyajatu yas te harati puṣkaram
 33 [viṣvāmitra]
     karotu bhṛtako 'varṣāṃ rājñaś cāstu purohitaḥ
     ṛtvig astu hy ayājyasya yas te harati puṣkaram
 34 [parvata]
     grame cādhikṛtaḥ so 'stu kharayānena gacchatu
     śunaḥ karṣatu vṛttyarthe yas te harati puṣkaram
 35 [bharadvāja]
     sarvapāpasamādānaṃ nṛśaṃse cānṛte ca yat
     tat tasyāstu sadā pāpaṃ yas te harati puṣkaram
 36 [asṭaka]
     sa rājāstv akṛtaprajñaḥ kāmavṛttiś ca pāpakṛt
     adharmeṇānuśāstūrvīṃ yas te harati puṣkaram
 37 [gālava]
     pāpiṣṭhebhyas tv anarghārhaḥ sa naro 'stu svapāpakṛt
     dattvā dānaṃ kīrtayatu yas te harati puṣkaram
 38 [arundhatī]
     śvaśrvāpavādaṃ vadatu bhartur bhavatu durmanāḥ
     ekā svādu samaśnātu yā te harati puṣkaram
 39 [vālakhilya]
     ekapādena vṛttyarthaṃ grāmadvāre sa tiṣṭhatu
     dharmajñas tyaktadharmo 'stu yas te harati puṣkaram
 40 [paṣusakha]
     agnihotram anādṛtya sukhaṃ svapatu sa dvijaḥ
     parivrāṭ kāmavṛtto 'stu yas te harati puṣkaram
 41 [surabhī]
     bālvajena nidānena kāṃsyaṃ bhavatu dohanam
     duhyeta paravatsena yā te harati puṣkaram
 42 [bh]
     tatas tu taiḥ śapathaiḥ śapyamānair; nānāvidhair bahubhiḥ kauravendra
     sahasrākṣo devarāṭ saṃprahṛṣṭaḥ; samīkṣya taṃ kopanaṃ vipramukhyam
 43 athābravīn maghavā pratyayaṃ svaṃ; samābhāṣya tam ṛṣiṃ jātaroṣam
     brahmarṣidevarṣinṛparṣimadhye; yat tan nibodheha mamādhya rājan
 44 [ṣakra]
     adhvaryave duhitaraṃ dadātuc; chandoge vā caritabrahma carye
     ātharvaṇaṃ vedam adhītya vipraḥ; snāyeta yaḥ puṣkaram ādadāti
 45 sarvān vedān adhīyīta puṇyaśīlo 'stu dhārmikaḥ
     brahmaṇaḥ sadanaṃ yātu yas te harati puṣkaram
 46 [agastya]
     āśīrvādas tvayā proktaḥ śapatho balasūdana
     dīyatāṃ puṣkaraṃ mahyam eṣa dharmaḥ sanātanaḥ
 47 [indra]
     na mayā bhagavāṁl lobhād dhṛtaṃ puṣkaram adya vai
     dharmaṃ te śrotukāmena hṛtaṃ na kroddhum arhati
 48 dharmaḥ śrutaḥ samutkarṣo dharmasetur anāmayaḥ
     ārṣo vai śāśvato nityam avyayo 'yaṃ mayā śrutaḥ
 49 tad idaṃ gṛhyatāṃ vidvan puṣkaraṃ munisattama
     atikramaṃ me bhagabvan kṣantum arhasy anindita
 50 ity uktaḥ sa mahendreṇa tapasvī kopano bhṛśam
     jagrāha puṣkaraṃ dhīmān prasannaś cābhavan muniḥ
 51 prayayus te tato bhūyas tīrthāni vanagocarāḥ
     puṇyatīrtheṣu ca tathā gātrāṇy āplāvayanti te
 52 ākhyānaṃ ya idaṃ yuktaḥ paṭhet parvaṇi parvaṇi
     na mūrkhaṃ janayet putraṃ na bhavec ca nirākṛtiḥ
 53 na tam āpat spṛśet kā cin na jvaro na rujaś ca ha
     virajāḥ śreyasā yuktaḥ pretya svargam avāpnuyāt
 54 yaś ca śāstram anudhyāyed ṛṣibhiḥ paripālitam
     sa gacched brahmaṇo lokam avyayaṃ ca narottama


Next: Chapter 97