Sacred Texts  Hinduism  Index  Book 2 Index  Previous  Next 

Book 2
Chapter 52

 1 pratyāśvasto yadā rājā mohāt pratyāgataḥ punaḥ
  athājuhāva taṃ sūtaṃ rāmavṛttāntakāraṇāt
 2 vṛddhaṃ paramasaṃtaptaṃ navagraham iva dvipam
  viniḥśvasantaṃ dhyāyantam asvastham iva kuñjaram
 3 rājā tu rajasā sūtaṃ dhvastāṅgaṃ samupasthitam
  aśru pūrṇamukhaṃ dīnam uvāca paramārtavat
 4 kva nu vatsyati dharmātmā vṛkṣamūlam upāśritaḥ
  so 'tyantasukhitaḥ sūta kim aśiṣyati rāghavaḥ
  bhūmipālātmajo bhūmau śete katham anāthavat
 5 yaṃ yāntam anuyānti sma padāti rathakuñjarāḥ
  sa vatsyati kathaṃ rāmo vijanaṃ vanam āśritaḥ
 6 vyālair mṛgair ācaritaṃ kṛṣṇasarpaniṣevitam
  kathaṃ kumārau vaidehyā sārdhaṃ vanam upasthitau
 7 sukumāryā tapasvinyā sumantra saha sītayā
  rājaputrau kathaṃ pādair avaruhya rathād gatau
 8 siddhārthaḥ khalu sūta tvaṃ yena dṛṣṭau mamātmajau
  vanāntaṃ praviśantau tāv aśvināv iva mandaram
 9 kim uvāca vaco rāmaḥ kim uvāca ca lakṣmaṇaḥ
  sumantra vanam āsādya kim uvāca ca maithilī
  āsitaṃ śayitaṃ bhuktaṃ sūta rāmasya kīrtaya
 10 iti sūto narendreṇa coditaḥ sajjamānayā
   uvāca vācā rājānaṃ sabāṣpaparirabdhayā
11 abravīn māṃ mahārāja dharmam evānupālayan
   añjaliṃ rāghavaḥ kṛtvā śirasābhipraṇamya ca
12 sūta madvacanāt tasya tātasya viditātmanaḥ
   śirasā vandanīyasya vandyau pādau mahātmanaḥ
13 sarvam antaḥpuraṃ vācyaṃ sūta mad vacanāt tvayā
   ārogyam aviśeṣeṇa yathārhaṃ cābhivādanam
14 mātā ca mama kausalyā kuśalaṃ cābhivādanam
   devi devasya pādau ca devavat paripālaya
15 bharataḥ kuśalaṃ vācyo vācyo madvacanena ca
   sarvāsv eva yathānyāyaṃ vṛttiṃ vartasva mātṛṣu
16 vaktavyaś ca mahābāhur ikṣvākukulanandanaḥ
   pitaraṃ yauvarājyastho rājyastham anupālaya
17 ity evaṃ māṃ mahārāja bruvann eva mahāyaśāḥ
   rāmo rājīvatāmrākṣo bhṛśam aśrūṇy avartayat
18 lakṣmaṇas tu susaṃkruddho niḥśvasan vākyam abravīt
   kenāyam aparādhena rājaputro vivāsitaḥ
19 yadi pravrājito rāmo lobhakāraṇakāritam
   varadānanimittaṃ vā sarvathā duṣkṛtaṃ kṛtam
   rāmasya tu parityāge na hetum upalakṣaye
20 asamīkṣya samārabdhaṃ viruddhaṃ buddhilāghavāt
   janayiṣyati saṃkrośaṃ rāghavasya vivāsanam
21 ahaṃ tāvan mahārāje pitṛtvaṃ nopalakṣaye
   bhrātā bhartā ca bandhuś ca pitā ca mama rāghavaḥ
22 sarvalokapriyaṃ tyaktvā sarvalokahite ratam
   sarvaloko 'nurajyeta kathaṃ tvānena karmaṇā
23 jānakī tu mahārāja niḥśvasantī tapasvinī
   bhūtopahatacitteva viṣṭhitā vṛṣmṛtā sthitā
24 adṛṣṭapūrvavyasanā rājaputrī yaśasvinī
   tena duḥkhena rudatī naiva māṃ kiṃ cid abravīt
25 udvīkṣamāṇā bhartāraṃ mukhena pariśuṣyatā
   mumoca sahasā bāṣpaṃ māṃ prayāntam udīkṣya sā
26 tathaiva rāmo 'śrumukhaḥ kṛtāñjaliḥ; sthito 'bhaval lakṣmaṇabāhupālitaḥ
   tathaiva sītā rudatī tapasvinī; nirīkṣate rājarathaṃ tathaiva mām
 1 परत्याश्वस्तॊ यथा राजा मॊहात परत्यागतः पुनः
  अदाजुहाव तं सूतं रामवृत्तान्तकारणात
 2 वृथ्धं परमसंतप्तं नवग्रहम इव थविपम
  विनिःश्वसन्तं धयायन्तम अस्वस्दम इव कुञ्जरम
 3 राजा तु रजसा सूतं धवस्ताङ्गं समुपस्दितम
  अश्रु पूर्णमुखं थीनम उवाच परमार्तवत
 4 कव नु वत्स्यति धर्मात्मा वृक्षमूलम उपाश्रितः
  सॊ ऽतयन्तसुखितः सूत किम अशिष्यति राघवः
  भूमिपालात्मजॊ भूमौ शेते कदम अनादवत
 5 यं यान्तम अनुयान्ति सम पथाति रदकुञ्जराः
  स वत्स्यति कदं रामॊ विजनं वनम आश्रितः
 6 वयालैर मृगैर आचरितं कृष्णसर्पनिषेवितम
  कदं कुमारौ वैथेह्या सार्धं वनम उपस्दितौ
 7 सुकुमार्या तपस्विन्या सुमन्त्र सह सीतया
  राजपुत्रौ कदं पाथैर अवरुह्य रदाथ गतौ
 8 सिथ्धार्दः खलु सूत तवं येन थृष्टौ ममात्मजौ
  वनान्तं परविशन्तौ ताव अश्विनाव इव मन्थरम
 9 किम उवाच वचॊ रामः किम उवाच च लक्ष्मणः
  सुमन्त्र वनम आसाथ्य किम उवाच च मैदिली
  आसितं शयितं भुक्तं सूत रामस्य कीर्तय
 10 इति सूतॊ नरेन्थ्रेण चॊथितः सज्जमानया
   उवाच वाचा राजानं सबाष्पपरिरब्धया
11 अब्रवीन मां महाराज धर्मम एवानुपालयन
   अञ्जलिं राघवः कृत्वा शिरसाभिप्रणम्य च
12 सूत मथ्वचनात तस्य तातस्य विथितात्मनः
   शिरसा वन्थनीयस्य वन्थ्यौ पाथौ महात्मनः
13 सर्वम अन्तःपुरं वाच्यं सूत मथ वचनात तवया
   आरॊग्यम अविशेषेण यदार्हं चाभिवाथनम
14 माता च मम कौसल्या कुशलं चाभिवाथनम
   थेवि थेवस्य पाथौ च थेववत परिपालय
15 भरतः कुशलं वाच्यॊ वाच्यॊ मथ्वचनेन च
   सर्वास्व एव यदान्यायं वृत्तिं वर्तस्व मातृषु
16 वक्तव्यश च महाबाहुर इक्ष्वाकुकुलनन्थनः
   पितरं यौवराज्यस्दॊ राज्यस्दम अनुपालय
17 इत्य एवं मां महाराज बरुवन्न एव महायशाः
   रामॊ राजीवताम्राक्षॊ भृशम अश्रूण्य अवर्तयत
18 लक्ष्मणस तु सुसंक्रुथ्धॊ निःश्वसन वाक्यम अब्रवीत
   केनायम अपराधेन राजपुत्रॊ विवासितः
19 यथि परव्राजितॊ रामॊ लॊभकारणकारितम
   वरथाननिमित्तं वा सर्वदा थुष्कृतं कृतम
   रामस्य तु परित्यागे न हेतुम उपलक्षये
20 असमीक्ष्य समारब्धं विरुथ्धं बुथ्धिलाघवात
   जनयिष्यति संक्रॊशं राघवस्य विवासनम
21 अहं तावन महाराजे पितृत्वं नॊपलक्षये
   भराता भर्ता च बन्धुश च पिता च मम राघवः
22 सर्वलॊकप्रियं तयक्त्वा सर्वलॊकहिते रतम
   सर्वलॊकॊ ऽनुरज्येत कदं तवानेन कर्मणा
23 जानकी तु महाराज निःश्वसन्ती तपस्विनी
   भूतॊपहतचित्तेव विष्ठिता वृष्मृता सदिता
24 अथृष्टपूर्वव्यसना राजपुत्री यशस्विनी
   तेन थुःखेन रुथती नैव मां किं चिथ अब्रवीत
25 उथ्वीक्षमाणा भर्तारं मुखेन परिशुष्यता
   मुमॊच सहसा बाष्पं मां परयान्तम उथीक्ष्य सा
26 तदैव रामॊ ऽशरुमुखः कृताञ्जलिः; सदितॊ ऽभवल लक्ष्मणबाहुपालितः
   तदैव सीता रुथती तपस्विनी; निरीक्षते राजरदं तदैव माम


Next: Chapter 53