Sacred Texts  Hinduism  Index  Book 2 Index  Previous  Next 

Book 2
Chapter 65

 1 sa prāṅmukho rājagṛhād abhiniryāya vīryavān
  hrādinīṃ dūrapārāṃ ca pratyaksrotas taraṅgiṇīm
  śatadrūm atarac chrīmān nadīm ikṣvākunandanaḥ
 2 eladhāne nadīṃ tīrtvā prāpya cāparaparpaṭān
  śilām ākurvatīṃ tīrtvā āgneyaṃ śalyakartanam
 3 satyasaṃdhaḥ śuciḥ śrīmān prekṣamāṇaḥ śilāvahām
  atyayāt sa mahāśailān vanaṃ caitrarathaṃ prati
 4 veginīṃ ca kuliṅgākhyāṃ hrādinīṃ parvatāvṛtām
  yamunāṃ prāpya saṃtīrṇo balam āśvāsayat tadā
 5 śītīkṛtya tu gātrāṇi klāntān āśvāsya vājinaḥ
  tatra snātvā ca pītvā ca prāyād ādāya codakam
 6 rājaputro mahāraṇyam anabhīkṣṇopasevitam
  bhadro bhadreṇa yānena mārutaḥ kham ivātyayāt
 7 toraṇaṃ dakṣiṇārdhena jambūprastham upāgamat
  varūthaṃ ca yayau ramyaṃ grāmaṃ daśarathātmajaḥ
 8 tatra ramye vane vāsaṃ kṛtvāsau prāṅmukho yayau
  udyānam ujjihānāyāḥ priyakā yatra pādapāḥ
 9 sālāṃs tu priyakān prāpya śīghrān āsthāya vājinaḥ
  anujñāpyātha bharato vāhinīṃ tvarito yayau
 10 vāsaṃ kṛtvā sarvatīrthe tīrtvā cottānakāṃ nadīm
   anyā nadīś ca vividhāḥ pārvatīyais turaṃgamaiḥ
11 hastipṛṣṭhakam āsādya kuṭikām atyavartata
   tatāra ca naravyāghro lauhitye sa kapīvatīm
   ekasāle sthāṇumatīṃ vinate gomatīṃ nadīm
12 kaliṅga nagare cāpi prāpya sālavanaṃ tadā
   bharataḥ kṣipram āgacchat supariśrāntavāhanaḥ
13 vanaṃ ca samatītyāśu śarvaryām aruṇodaye
   ayodhyāṃ manunā rājñā nirmitāṃ sa dadarśa ha
14 tāṃ purīṃ puruṣavyāghraḥ saptarātroṣiṭaḥ pathi
   ayodhyām agrato dṛṣṭvā rathe sārathim abravīt
15 eṣā nātipratītā me puṇyodyānā yaśasvinī
   ayodhyā dṛśyate dūrāt sārathe pāṇḍumṛttikā
16 yajvabhir guṇasaṃpannair brāhmaṇair vedapāragaiḥ
   bhūyiṣṭham ṛṣhair ākīrṇā rājarṣivarapālitā
17 ayodhyāyāṃ purāśabdaḥ śrūyate tumulo mahān
   samantān naranārīṇāṃ tam adya na śṛṇomy aham
18 udyānāni hi sāyāhne krīḍitvoparatair naraiḥ
   samantād vipradhāvadbhiḥ prakāśante mamānyadā
19 tāny adyānurudantīva parityaktāni kāmibhiḥ
   araṇyabhūteva purī sārathe pratibhāti me
20 na hy atra yānair dṛśyante na gajair na ca vājibhiḥ
   niryānto vābhiyānto vā naramukhyā yathāpuram
21 aniṣṭāni ca pāpāni paśyāmi vividhāni ca
   nimittāny amanojñāni tena sīdati te manaḥ
22 dvāreṇa vaijayantena prāviśac chrāntavāhanaḥ
   dvāḥsthair utthāya vijayaṃ pṛṣṭas taiḥ sahito yayau
23 sa tv anekāgrahṛdayo dvāḥsthaṃ pratyarcya taṃ janam
   sūtam aśvapateḥ klāntam abravīt tatra rāghavaḥ
24 śrutā no yādṛśāḥ pūrvaṃ nṛpatīnāṃ vināśane
   ākārās tān ahaṃ sarvān iha paśyāmi sārathe
25 malinaṃ cāśrupūrṇākṣaṃ dīnaṃ dhyānaparaṃ kṛśam
   sastrī puṃsaṃ ca paśyāmi janam utkaṇṭhitaṃ pure
26 ity evam uktvā bharataḥ sūtaṃ taṃ dīnamānasaḥ
   tāny aniṣṭāny ayodhyāyāṃ prekṣya rājagṛhaṃ yayau
27 tāṃ śūnyaśṛṅgāṭakaveśmarathyāṃ; rajo'ruṇadvārakapāṭayantrām
   dṛṣṭvā purīm indrapurī prakāśāṃ; duḥkhena saṃpūrṇataro babhūva
28 bahūni paśyan manaso 'priyāṇi; yāny annyadā nāsya pure babhūvuḥ
   avākśirā dīnamanā nahṛṣṭaḥ; pitur mahātmā praviveśa veśma
 1 स पराङ्मुखॊ राजगृहाथ अभिनिर्याय वीर्यवान
  हराथिनीं थूरपारां च परत्यक्स्रॊतस तरङ्गिणीम
  शतथ्रूम अतरच छरीमान नथीम इक्ष्वाकुनन्थनः
 2 एलधाने नथीं तीर्त्वा पराप्य चापरपर्पटान
  शिलाम आकुर्वतीं तीर्त्वा आग्नेयं शल्यकर्तनम
 3 सत्यसंधः शुचिः शरीमान परेक्षमाणः शिलावहाम
  अत्ययात स महाशैलान वनं चैत्ररदं परति
 4 वेगिनीं च कुलिङ्गाख्यां हराथिनीं पर्वतावृताम
  यमुनां पराप्य संतीर्णॊ बलम आश्वासयत तथा
 5 शीतीकृत्य तु गात्राणि कलान्तान आश्वास्य वाजिनः
  तत्र सनात्वा च पीत्वा च परायाथ आथाय चॊथकम
 6 राजपुत्रॊ महारण्यम अनभीक्ष्णॊपसेवितम
  भथ्रॊ भथ्रेण यानेन मारुतः खम इवात्ययात
 7 तॊरणं थक्षिणार्धेन जम्बूप्रस्दम उपागमत
  वरूदं च ययौ रम्यं गरामं थशरदात्मजः
 8 तत्र रम्ये वने वासं कृत्वासौ पराङ्मुखॊ ययौ
  उथ्यानम उज्जिहानायाः परियका यत्र पाथपाः
 9 सालांस तु परियकान पराप्य शीघ्रान आस्दाय वाजिनः
  अनुज्ञाप्याद भरतॊ वाहिनीं तवरितॊ ययौ
 10 वासं कृत्वा सर्वतीर्दे तीर्त्वा चॊत्तानकां नथीम
   अन्या नथीश च विविधाः पार्वतीयैस तुरंगमैः
11 हस्तिपृष्ठकम आसाथ्य कुटिकाम अत्यवर्तत
   ततार च नरव्याघ्रॊ लौहित्ये स कपीवतीम
   एकसाले सदाणुमतीं विनते गॊमतीं नथीम
12 कलिङ्ग नगरे चापि पराप्य सालवनं तथा
   भरतः कषिप्रम आगच्छत सुपरिश्रान्तवाहनः
13 वनं च समतीत्याशु शर्वर्याम अरुणॊथये
   अयॊध्यां मनुना राज्ञा निर्मितां स थथर्श ह
14 तां पुरीं पुरुषव्याघ्रः सप्तरात्रॊषिटः पदि
   अयॊध्याम अग्रतॊ थृष्ट्वा रदे सारदिम अब्रवीत
15 एषा नातिप्रतीता मे पुण्यॊथ्याना यशस्विनी
   अयॊध्या थृश्यते थूरात सारदे पाण्डुमृत्तिका
16 यज्वभिर गुणसंपन्नैर बराह्मणैर वेथपारगैः
   भूयिष्ठम ऋष्हैर आकीर्णा राजर्षिवरपालिता
17 अयॊध्यायां पुराशब्थः शरूयते तुमुलॊ महान
   समन्तान नरनारीणां तम अथ्य न शृणॊम्य अहम
18 उथ्यानानि हि सायाह्ने करीडित्वॊपरतैर नरैः
   समन्ताथ विप्रधावथ्भिः परकाशन्ते ममान्यथा
19 तान्य अथ्यानुरुथन्तीव परित्यक्तानि कामिभिः
   अरण्यभूतेव पुरी सारदे परतिभाति मे
20 न हय अत्र यानैर थृश्यन्ते न गजैर न च वाजिभिः
   निर्यान्तॊ वाभियान्तॊ वा नरमुख्या यदापुरम
21 अनिष्टानि च पापानि पश्यामि विविधानि च
   निमित्तान्य अमनॊज्ञानि तेन सीथति ते मनः
22 थवारेण वैजयन्तेन पराविशच छरान्तवाहनः
   थवाःस्दैर उत्दाय विजयं पृष्टस तैः सहितॊ ययौ
23 स तव अनेकाग्रहृथयॊ थवाःस्दं परत्यर्च्य तं जनम
   सूतम अश्वपतेः कलान्तम अब्रवीत तत्र राघवः
24 शरुता नॊ याथृशाः पूर्वं नृपतीनां विनाशने
   आकारास तान अहं सर्वान इह पश्यामि सारदे
25 मलिनं चाश्रुपूर्णाक्षं थीनं धयानपरं कृशम
   सस्त्री पुंसं च पश्यामि जनम उत्कण्ठितं पुरे
26 इत्य एवम उक्त्वा भरतः सूतं तं थीनमानसः
   तान्य अनिष्टान्य अयॊध्यायां परेक्ष्य राजगृहं ययौ
27 तां शून्यशृङ्गाटकवेश्मरद्यां; रजॊऽरुणथ्वारकपाटयन्त्राम
   थृष्ट्वा पुरीम इन्थ्रपुरी परकाशां; थुःखेन संपूर्णतरॊ बभूव
28 बहूनि पश्यन मनसॊ ऽपरियाणि; यान्य अन्न्यथा नास्य पुरे बभूवुः
   अवाक्शिरा थीनमना नहृष्टः; पितुर महात्मा परविवेश वेश्म


Next: Chapter 66