Sacred Texts  Hinduism  Index  Book 2 Index  Previous  Next 

Book 2
Chapter 70

 1 tam evaṃ śokasaṃtaptaṃ bharataṃ kekayīsutam
  uvāca vadatāṃ śreṣṭho vasiṣṭhaḥ śreṣṭhavāg ṛṣiḥ
 2 alaṃ śokena bhadraṃ te rājaputra mahāyaśaḥ
  prāptakālaṃ narapateḥ kuru saṃyānam uttaram
 3 vasiṣṭhasya vacaḥ śrutvā bharato dhāraṇāṃ gataḥ
  pretakāryāṇi sarvāṇi kārayām āsa dharmavit
 4 uddhṛtaṃ tailasaṃkledāt sa tu bhūmau niveśitam
  āpītavarṇavadanaṃ prasuptam iva bhūmipam
 5 niveśya śayane cāgrye nānāratnapariṣkṛte
  tato daśarathaṃ putro vilalāpa suduḥkhitaḥ
 6 kiṃ te vyavasitaṃ rājan proṣite mayy anāgate
  vivāsya rāmaṃ dharmajñaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam
 7 kva yāsyasi mahārāja hitvemaṃ duḥkhitaṃ janam
  hīnaṃ puruṣasiṃhena rāmeṇākliṣṭakarmaṇā
 8 yogakṣemaṃ tu te rājan ko 'smin kalpayitā pure
  tvayi prayāte svas tāta rāme ca vanam āśrite
 9 vidhavā pṛthivī rājaṃs tvayā hīnā na rājate
  hīnacandreva rajanī nagarī pratibhāti mām
 10 evaṃ vilapamānaṃ taṃ bharataṃ dīnamānasaṃ
   abravīd vacanaṃ bhūyo vasiṣṭhas tu mahān ṛṣiḥ
11 pretakāryāṇi yāny asya kartavyāni viśāmpateḥ
   tāny avyagraṃ mahābāho kriyatām avicāritam
12 tatheti bharato vākyaṃ vasiṣṭhasyābhipūjya tat
   ṛtvikpurohitācāryāṃs tvarayām āsa sarvaśaḥ
13 ye tv agrato narendrasya agny agārād bahiṣkṛtāḥ
   ṛtvigbhir yājakaiś caiva te hriyante yathāvidhi
14 śibilāyām athāropya rājānaṃ gatacetanam
   bāṣpakaṇṭhā vimanasas tam ūhuḥ paricārakāḥ
15 hiraṇyaṃ ca suvarṇaṃ ca vāsāṃsi vividhāni ca
   prakiranto janā mārgaṃ nṛpater agrato yayuḥ
16 candanāguruniryāsān saralaṃ padmakaṃ tathā
   devadārūṇi cāhṛtya citāṃ cakrus tathāpare
17 gandhān uccāvacāṃś cānyāṃs tatra dattvātha bhūmipam
   tataḥ saṃveśayām āsuś citāmadhye tam ṛtvijaḥ
18 tathā hutāśanaṃ hutvā jepus tasya tadartvijaḥ
   jaguś ca te yathāśāstraṃ tatra sāmāni sāmagāḥ
19 śibikābhiś ca yānaiś ca yathārhaṃ tasya yoṣitaḥ
   nagarān niryayus tatra vṛddhaiḥ parivṛtās tadā
20 prasavyaṃ cāpi taṃ cakrur ṛtvijo 'gnicitaṃ nṛpam
   striyaś ca śokasaṃtaptāḥ kausalyā pramukhās tadā
21 krauñcīnām iva nārīṇāṃ ninādas tatra śuśruve
   ārtānāṃ karuṇaṃ kāle krośantīnāṃ sahasraśaḥ
22 tato rudantyo vivaśā vilapya ca punaḥ punaḥ
   yānebhyaḥ sarayūtīram avaterur varāṅganāḥ
23 kṛtodakaṃ te bharatena sārdhaṃ; nṛpāṅganā mantripurohitāś ca
   puraṃ praviśyāśruparītanetrā; bhūmau daśāhaṃ vyanayanta duḥkham
 1 तम एवं शॊकसंतप्तं भरतं केकयीसुतम
  उवाच वथतां शरेष्ठॊ वसिष्ठः शरेष्ठवाग ऋषिः
 2 अलं शॊकेन भथ्रं ते राजपुत्र महायशः
  पराप्तकालं नरपतेः कुरु संयानम उत्तरम
 3 वसिष्ठस्य वचः शरुत्वा भरतॊ धारणां गतः
  परेतकार्याणि सर्वाणि कारयाम आस धर्मवित
 4 उथ्धृतं तैलसंक्लेथात स तु भूमौ निवेशितम
  आपीतवर्णवथनं परसुप्तम इव भूमिपम
 5 निवेश्य शयने चाग्र्ये नानारत्नपरिष्कृते
  ततॊ थशरदं पुत्रॊ विललाप सुथुःखितः
 6 किं ते वयवसितं राजन परॊषिते मय्य अनागते
  विवास्य रामं धर्मज्ञं लक्ष्मणं च महाबलम
 7 कव यास्यसि महाराज हित्वेमं थुःखितं जनम
  हीनं पुरुषसिंहेन रामेणाक्लिष्टकर्मणा
 8 यॊगक्षेमं तु ते राजन कॊ ऽसमिन कल्पयिता पुरे
  तवयि परयाते सवस तात रामे च वनम आश्रिते
 9 विधवा पृदिवी राजंस तवया हीना न राजते
  हीनचन्थ्रेव रजनी नगरी परतिभाति माम
 10 एवं विलपमानं तं भरतं थीनमानसं
   अब्रवीथ वचनं भूयॊ वसिष्ठस तु महान ऋषिः
11 परेतकार्याणि यान्य अस्य कर्तव्यानि विशाम्पतेः
   तान्य अव्यग्रं महाबाहॊ करियताम अविचारितम
12 तदेति भरतॊ वाक्यं वसिष्ठस्याभिपूज्य तत
   ऋत्विक्पुरॊहिताचार्यांस तवरयाम आस सर्वशः
13 ये तव अग्रतॊ नरेन्थ्रस्य अग्न्य अगाराथ बहिष्कृताः
   ऋत्विग्भिर याजकैश चैव ते हरियन्ते यदाविधि
14 शिबिलायाम अदारॊप्य राजानं गतचेतनम
   बाष्पकण्ठा विमनसस तम ऊहुः परिचारकाः
15 हिरण्यं च सुवर्णं च वासांसि विविधानि च
   परकिरन्तॊ जना मार्गं नृपतेर अग्रतॊ ययुः
16 चन्थनागुरुनिर्यासान सरलं पथ्मकं तदा
   थेवथारूणि चाहृत्य चितां चक्रुस तदापरे
17 गन्धान उच्चावचांश चान्यांस तत्र थत्त्वाद भूमिपम
   ततः संवेशयाम आसुश चितामध्ये तम ऋत्विजः
18 तदा हुताशनं हुत्वा जेपुस तस्य तथर्त्विजः
   जगुश च ते यदाशास्त्रं तत्र सामानि सामगाः
19 शिबिकाभिश च यानैश च यदार्हं तस्य यॊषितः
   नगरान निर्ययुस तत्र वृथ्धैः परिवृतास तथा
20 परसव्यं चापि तं चक्रुर ऋत्विजॊ ऽगनिचितं नृपम
   सत्रियश च शॊकसंतप्ताः कौसल्या परमुखास तथा
21 करौञ्चीनाम इव नारीणां निनाथस तत्र शुश्रुवे
   आर्तानां करुणं काले करॊशन्तीनां सहस्रशः
22 ततॊ रुथन्त्यॊ विवशा विलप्य च पुनः पुनः
   यानेभ्यः सरयूतीरम अवतेरुर वराङ्गनाः
23 कृतॊथकं ते भरतेन सार्धं; नृपाङ्गना मन्त्रिपुरॊहिताश च
   पुरं परविश्याश्रुपरीतनेत्रा; भूमौ थशाहं वयनयन्त थुःखम


Next: Chapter 71