Sacred Texts  Hinduism  Index  Book 4 Index  Previous  Next 

Book 4
Chapter 28

 1 samīkṣya vimalaṃ vyoma gatavidyudbalāhakam
  sārasāravasaṃghuṣṭaṃ ramyajyotsnānulepanam
 2 samṛddhārthaṃ ca sugrīvaṃ mandadharmārthasaṃgraham
  atyartham asatāṃ mārgam ekāntagatamānasaṃ
 3 nivṛttakāryaṃ siddhārthaṃ pramadābhirataṃ sadā
  prāptavantam abhipretān sarvān eva manorathān
 4 svāṃ ca pātnīm abhipretāṃ tārāṃ cāpi samīpsitām
  viharantam ahorātraṃ kṛtārthaṃ vigatajvalam
 5 krīḍantam iva deveśaṃ nandane 'psarasāṃ gaṇaiḥ
  mantriṣu nyastakāryaṃ ca mantriṇām anavekṣakam
 6 utsannarājyasaṃdeśaṃ kāmavṛttam avasthitam
  niścitārtho 'rthatattvajñaḥ kāladharmaviśeṣavit
 7 prasādya vākyair madhurair hetumadbhir manoramaiḥ
  vākyavid vākyatattvajñaṃ harīśaṃ mārutātmajaḥ
 8 hitaṃ tathyaṃ ca pathyaṃ ca sāmadharmārthanītimat
  praṇayaprītisaṃyuktaṃ viśvāsakṛtaniścayam
  harīśvaram upāgamya hanumān vākyam abravīt
 9 rājyaṃ prāptaṃ yaśaś caiva kaulī śrīr abhivarthitā
  mitrāṇāṃ saṃgrahaḥ śeṣas tad bhavān kartum arhati
 10 yo hi mitreṣu kālajñaḥ satataṃ sādhu vartate
   tasya rājyaṃ ca kīrtiś ca pratāpaś cābhivardhate
11 yasya kośaś ca daṇḍaś ca mitrāṇy ātmā ca bhūmipa
   samavetāni sarvāṇi sa rājyaṃ mahad aśnute
12 tad bhavān vṛttasaṃpannaḥ sthitaḥ pathi niratyaye
   mitrārtham abhinītārthaṃ yathāvat kartum arhati
13 yas tu kālavyatīteṣu mitrakāryeṣu vartate
   sa kṛtvā mahato 'py arthān na mitrārthena yujyate
14 kriyatāṃ rāghavasyaitad vaidehyāḥ parimārgaṇam
   tad idaṃ vīra kāryaṃ te kālātītam ariṃdama
15 na ca kālam atītaṃ te nivedayati kālavit
   tvaramāṇo 'pi san prājñas tava rājan vaśānugaḥ
16 kulasya ketuḥ sphītasya dīrghabandhuś ca rāghavaḥ
   aprameyaprabhāvaś ca svayaṃ cāpratimo guṇaiḥ
17 tasya tvaṃ kuru vai kāryaṃ pūrvaṃ tena kṛtaṃ tava
   harīśvara hariśreṣṭhān ājñāpayitum arhasi
18 na hi tāvad bhavet kālo vyatītaś codanād ṛte
   coditasya hi kāryasya bhavet kālavyatikramaḥ
19 akartur api kāryasya bhavān kartā harīśvara
   kiṃ punaḥ pratikartus te rājyena ca dhanena ca
20 śaktimān asi vikrānto vānararṣka gaṇeśvara
   kartuṃ dāśaratheḥ prītim ājñāyāṃ kiṃ nu sajjase
21 kāmaṃ khalu śarair śaktaḥ surāsuramahoragān
   vaśe dāśarathiḥ kartuṃ tvatpratijñāṃ tu kāṅkṣate
22 prāṇatyāgāviśaṅkena kṛtaṃ tena tava priyam
   tasya mārgāma vaidehīṃ pṛthivyām api cāmbare
23 na devā na ca gandharvā nāsurā na marudgaṇāḥ
   na ca yakṣā bhayaṃ tasya kuryuḥ kim uta rākṣasāḥ
24 tad evaṃ śaktiyuktasya pūrvaṃ priyakṛtas tathā
   rāmasyārhasi piṅgeśa kartuṃ sarvātmanā priyam
25 nādhastād avanau nāpsu gatir nopari cāmbare
   kasya cit sajjate 'smākaṃ kapīśvara tavājñayā
26 tad ājñāpaya kaḥ kiṃ te kṛte vasatu kutra cit
   harayo hy apradhṛṣyās te santi koṭyagrato 'nagha
27 tasya tadvacanaṃ śrutvā kāle sādhuniveditam
   sugrīvaḥ sattvasaṃpannaś cakāra matim uttamām
28 sa saṃdideśābhimataṃ nīlaṃ nityakṛtodyamam
   dikṣu sarvāsu sarveṣāṃ sainyānām upasaṃgrahe
29 yathā senā samagrā me yūthapālāś ca sarvaśaḥ
   samāgacchanty asaṃgena senāgrāṇi tathā kuru
30 ye tv antapālāḥ plavagāḥ śīghragā vyavasāyinaḥ
   samānayantu te sainyaṃ tvaritāḥ śāsanān mama
   svayaṃ cānantaraṃ sainyaṃ bhavān evānupaśyatu
31 tripañcarātrād ūrdhvaṃ yaḥ prāpnuyān neha vānaraḥ
   tasya prāṇāntiko daṇḍo nātra kāryā vicāraṇā
32 harīṃś ca vṛddhān upayātu sāṅgado; bhavān mamājñām adhikṛtya niścitām
   iti vyavasthāṃ haripuṃgaveśvaro; vidhāya veśma praviveśa vīryavān
 1 समीक्ष्य विमलं वयॊम गतविथ्युथ्बलाहकम
  सारसारवसंघुष्टं रम्यज्यॊत्स्नानुलेपनम
 2 समृथ्धार्दं च सुग्रीवं मन्थधर्मार्दसंग्रहम
  अत्यर्दम असतां मार्गम एकान्तगतमानसं
 3 निवृत्तकार्यं सिथ्धार्दं परमथाभिरतं सथा
  पराप्तवन्तम अभिप्रेतान सर्वान एव मनॊरदान
 4 सवां च पात्नीम अभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम
  विहरन्तम अहॊरात्रं कृतार्दं विगतज्वलम
 5 करीडन्तम इव थेवेशं नन्थने ऽपसरसां गणैः
  मन्त्रिषु नयस्तकार्यं च मन्त्रिणाम अनवेक्षकम
 6 उत्सन्नराज्यसंथेशं कामवृत्तम अवस्दितम
  निश्चितार्दॊ ऽरदतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित
 7 परसाथ्य वाक्यैर मधुरैर हेतुमथ्भिर मनॊरमैः
  वाक्यविथ वाक्यतत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः
 8 हितं तद्यं च पद्यं च सामधर्मार्दनीतिमत
  परणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम
  हरीश्वरम उपागम्य हनुमान वाक्यम अब्रवीत
 9 राज्यं पराप्तं यशश चैव कौली शरीर अभिवर्दिता
  मित्राणां संग्रहः शेषस तथ भवान कर्तुम अर्हति
 10 यॊ हि मित्रेषु कालज्ञः सततं साधु वर्तते
   तस्य राज्यं च कीर्तिश च परतापश चाभिवर्धते
11 यस्य कॊशश च थण्डश च मित्राण्य आत्मा च भूमिप
   समवेतानि सर्वाणि स राज्यं महथ अश्नुते
12 तथ भवान वृत्तसंपन्नः सदितः पदि निरत्यये
   मित्रार्दम अभिनीतार्दं यदावत कर्तुम अर्हति
13 यस तु कालव्यतीतेषु मित्रकार्येषु वर्तते
   स कृत्वा महतॊ ऽपय अर्दान न मित्रार्देन युज्यते
14 करियतां राघवस्यैतथ वैथेह्याः परिमार्गणम
   तथ इथं वीर कार्यं ते कालातीतम अरिंथम
15 न च कालम अतीतं ते निवेथयति कालवित
   तवरमाणॊ ऽपि सन पराज्ञस तव राजन वशानुगः
16 कुलस्य केतुः सफीतस्य थीर्घबन्धुश च राघवः
   अप्रमेयप्रभावश च सवयं चाप्रतिमॊ गुणैः
17 तस्य तवं कुरु वै कार्यं पूर्वं तेन कृतं तव
   हरीश्वर हरिश्रेष्ठान आज्ञापयितुम अर्हसि
18 न हि तावथ भवेत कालॊ वयतीतश चॊथनाथ ऋते
   चॊथितस्य हि कार्यस्य भवेत कालव्यतिक्रमः
19 अकर्तुर अपि कार्यस्य भवान कर्ता हरीश्वर
   किं पुनः परतिकर्तुस ते राज्येन च धनेन च
20 शक्तिमान असि विक्रान्तॊ वानरर्ष्क गणेश्वर
   कर्तुं थाशरदेः परीतिम आज्ञायां किं नु सज्जसे
21 कामं खलु शरैर शक्तः सुरासुरमहॊरगान
   वशे थाशरदिः कर्तुं तवत्प्रतिज्ञां तु काङ्क्षते
22 पराणत्यागाविशङ्केन कृतं तेन तव परियम
   तस्य मार्गाम वैथेहीं पृदिव्याम अपि चाम्बरे
23 न थेवा न च गन्धर्वा नासुरा न मरुथ्गणाः
   न च यक्षा भयं तस्य कुर्युः किम उत राक्षसाः
24 तथ एवं शक्तियुक्तस्य पूर्वं परियकृतस तदा
   रामस्यार्हसि पिङ्गेश कर्तुं सर्वात्मना परियम
25 नाधस्ताथ अवनौ नाप्सु गतिर नॊपरि चाम्बरे
   कस्य चित सज्जते ऽसमाकं कपीश्वर तवाज्ञया
26 तथ आज्ञापय कः किं ते कृते वसतु कुत्र चित
   हरयॊ हय अप्रधृष्यास ते सन्ति कॊट्यग्रतॊ ऽनघ
27 तस्य तथ्वचनं शरुत्वा काले साधुनिवेथितम
   सुग्रीवः सत्त्वसंपन्नश चकार मतिम उत्तमाम
28 स संथिथेशाभिमतं नीलं नित्यकृतॊथ्यमम
   थिक्षु सर्वासु सर्वेषां सैन्यानाम उपसंग्रहे
29 यदा सेना समग्रा मे यूदपालाश च सर्वशः
   समागच्छन्त्य असंगेन सेनाग्राणि तदा कुरु
30 ये तव अन्तपालाः पलवगाः शीघ्रगा वयवसायिनः
   समानयन्तु ते सैन्यं तवरिताः शासनान मम
   सवयं चानन्तरं सैन्यं भवान एवानुपश्यतु
31 तरिपञ्चरात्राथ ऊर्ध्वं यः पराप्नुयान नेह वानरः
   तस्य पराणान्तिकॊ थण्डॊ नात्र कार्या विचारणा
32 हरींश च वृथ्धान उपयातु साङ्गथॊ; भवान ममाज्ञाम अधिकृत्य निश्चिताम
   इति वयवस्दां हरिपुंगवेश्वरॊ; विधाय वेश्म परविवेश वीर्यवान


Next: Chapter 29