Sacred Texts  Hinduism  Index  Book 5 Index  Previous  Next 

Book 5
Chapter 13

 1 sa vīkṣamāṇas tatrastho mārgamāṇaś ca maithilīm
  avekṣamāṇaś ca mahīṃ sarvāṃ tām anvavaikṣata
 2 santāna kalatābhiś ca pādapair upaśobhitām
  divyagandharasopetāṃ sarvataḥ samalaṃkṛtām
 3 tāṃ sa nandanasaṃkāśāṃ mṛgapakṣibhir āvṛtām
  harmyaprāsādasaṃbādhāṃ kokilākulaniḥsvanām
 4 kāñcanotpalapadmābhir vāpībhir upaśobhitām
  bahvāsanakuthopetāṃ bahubhūmigṛhāyutām
 5 sarvartukusumai ramyaiḥ phalavadbhiś ca pādapaiḥ
  puṣpitānām aśokānāṃ śriyā sūryodayaprabhām
 6 pradīptām iva tatrastho mārutiḥ samudaikṣata
  niṣpatraśākhāṃ vihagaiḥ kriyamāṇām ivāsakṛt
  viniṣpatadbhiḥ śataśaś citraiḥ puṣpāvataṃsakaiḥ
 7 āmūlapuṣpanicitair aśokaiḥ śokanāśanaiḥ
  puṣpabhārātibhāraiś ca spṛśadbhir iva medinīm
 8 karṇikāraiḥ kusumitaiḥ kiṃśukaiś ca supuṣpitaiḥ
  sa deśaḥ prabhayā teṣāṃ pradīpta iva sarvataḥ
 9 puṃnāgāḥ saptaparṇāś ca campakoddālakās tathā
  vivṛddhamūlā bahavaḥ śobhante sma supuṣpitāḥ
 10 śātakumbhanibhāḥ ke cit ke cid agniśikhopamāḥ
   nīlāñjananibhāḥ ke cit tatrāśokāḥ sahasraśaḥ
11 nandanaṃ vividhodyānaṃ citraṃ caitrarathaṃ yathā
   ativṛttam ivācintyaṃ divyaṃ ramyaṃ śriyā vṛtam
12 dvitīyam iva cākāśaṃ puṣpajyotirgaṇāyutam
   puṣparatnaśataiś citraṃ pañcamaṃ sāgaraṃ yathā
13 sarvartupuṣpair nicitaṃ pādapair madhugandhibhiḥ
   nānāninādair udyānaṃ ramyaṃ mṛgagaṇair dvijaiḥ
14 anekagandhapravahaṃ puṇyagandhaṃ manoramam
   śailendram iva gandhāḍhyaṃ dvitīyaṃ gandhamādanam
15 aśokavanikāyāṃ tu tasyāṃ vānarapuṃgavaḥ
   sa dadarśāvidūrasthaṃ caityaprāsādam ūrjitam
16 madhye stambhasahasreṇa sthitaṃ kailāsapāṇḍuram
   pravālakṛtasopānaṃ taptakāñcanavedikam
17 muṣṇantam iva cakṣūṃṣi dyotamānam iva śriyā
   vimalaṃ prāṃśubhāvatvād ullikhantam ivāmbaram
18 tato malinasaṃvītāṃ rākṣasībhiḥ samāvṛtām
   upavāsakṛśāṃ dīnāṃ niḥśvasāntīṃ punaḥ punaḥ
   dadarśa śuklapakṣādau candrarekhām ivāmalām
19 mandaprakhyāyamānena rūpeṇa ruciraprabhām
   pinaddhāṃ dhūmajālena śikhām iva vibhāvasoḥ
20 pītenaikena saṃvītāṃ kliṣṭenottamavāsasā
   sapaṅkām analaṃkārāṃ vipadmām iva padminīm
21 vrīḍitāṃ duḥkhasaṃtaptāṃ parimlānāṃ tapasvinīm
   graheṇāṅgārakeṇaiva pīḍitām iva rohiṇīm
22 aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ kṛśām ananaśena ca
   śokadhyānaparāṃ dīnāṃ nityaṃ duḥkhaparāyaṇām
23 priyaṃ janam apaśyantīṃ paśyantīṃ rākṣasīgaṇam
   svagaṇena mṛgīṃ hīnāṃ śvagaṇābhivṛtām iva
24 nīlanāgābhayā veṇyā jaghanaṃ gatayaikayā
   sukhārhāṃ duḥkhasaṃtaptāṃ vyasanānām akodivām
25 tāṃ samīkṣya viśālākṣīm adhikaṃ malināṃ kṛśām
   tarkayām āsa sīteti kāraṇair upapādibhiḥ
26 hriyamāṇā tadā tena rakṣasā kāmarūpiṇā
   yathārūpā hi dṛṣṭā vai tathārūpeyam aṅganā
27 pūrṇacandrānanāṃ subhrūṃ cāruvṛttapayodharām
   kurvantīṃ prabhayā devīṃ sarvā vitimirā diśaḥ
28 tāṃ nīlakeśīṃ bimbauṣṭhīṃ sumadhyāṃ supratiṣṭhitām
   sītāṃ padmapalāśākṣīṃ manmathasya ratiṃ yathā
29 iṣṭāṃ sarvasya jagataḥ pūrṇacandraprabhām iva
   bhūmau sutanum āsīnāṃ niyatām iva tāpasīm
30 niḥśvāsabahulāṃ bhīruṃ bhujagendravadhūm iva
   śokajālena mahatā vitatena na rājatīm
31 saṃsaktāṃ dhūmajālena śikhām iva vibhāvasoḥ
   tāṃ smṛtīm iva saṃdighdām ṛddhiṃ nipatitām iva
32 vihatām iva ca śraddhām āśāṃ pratihatām iva
   sopasargāṃ yathā siddhiṃ buddhiṃ sakaluṣām iva
33 abhūtenāpavādena kīrtiṃ nipatitām iva
   rāmoparodhavyathitāṃ rakṣoharaṇakarśitām
34 abalāṃ mṛgaśāvākṣīṃ vīkṣamāṇāṃ tatas tataḥ
   bāṣpāmbupratipūrṇena kṛṣṇavaktrākṣipakṣmaṇā
   vadanenāprasannena niḥśvasantīṃ punaḥ punaḥ
35 malapaṅkadharāṃ dīnāṃ maṇḍanārhām amaṇḍitām
   prabhāṃ nakṣatrarājasya kālameghair ivāvṛtām
36 tasya saṃdidihe buddhir muhuḥ sītāṃ nirīkṣya tu
   āmnāyānām ayogena vidyāṃ praśithilām iva
37 duḥkhena bubudhe sītāṃ hanumān analaṃkṛtām
   saṃskāreṇa yathāhīnāṃ vācam arthāntaraṃ gatām
38 tāṃ samīkṣya viśālākṣīṃ rājaputrīm aninditām
   tarkayām āsa sīteti kāraṇair upapādayan
39 vaidehyā yāni cāṅgeṣu tadā rāmo 'nvakīrtayat
   tāny ābharaṇajālāni gātraśobhīny alakṣayat
40 sukṛtau karṇaveṣṭau ca śvadaṃṣṭrau ca susaṃsthitau
   maṇividrumacitrāṇi hasteṣv ābharaṇāni ca
41 śyāmāni cirayuktatvāt tathā saṃsthānavanti ca
   tāny evaitāni manye 'haṃ yāni rāmo 'vnakīrtayat
42 tatra yāny avahīnāni tāny ahaṃ nopalakṣaye
   yāny asyā nāvahīnāni tānīmāni na saṃśayaḥ
43 pītaṃ kanakapaṭṭābhaṃ srastaṃ tad vasanaṃ śubham
   uttarīyaṃ nagāsaktaṃ tadā dṛṣṭaṃ plavaṃgamaiḥ
44 bhūṣaṇāni ca mukhyāni dṛṣṭāni dharaṇītale
   anayaivāpaviddhāni svanavanti mahānti ca
45 idaṃ ciragṛhītatvād vasanaṃ kliṣṭavattaram
   tathā hi nūnaṃ tad varṇaṃ tathā śrīmad yathetarat
46 iyaṃ kanakavarṇāṅgī rāmasya mahiṣī priyā
   pranaṣṭāpi satī yasya manaso na praṇaśyati
47 iyaṃ sā yat kṛte rāmaś caturbhiḥ paritapyate
   kāruṇyenānṛśaṃsyena śokena madanena ca
48 strī pranaṣṭeti kāruṇyād āśritety ānṛśaṃsyataḥ
   patnī naṣṭeti śokena priyeti madanena ca
49 asyā devyā yathā rūpam aṅgapratyaṅgasauṣṭhavam
   rāmasya ca yathārūpaṃ tasyeyam asitekṣaṇā
50 asyā devyā manas tasmiṃs tasya cāsyāṃ pratiṣṭhitam
   teneyaṃ sa ca dharmātmā muhūrtam api jīvati
51 duṣkaraṃ kurute rāmo ya imāṃ mattakāśinīm
   sītāṃ vinā mahābāhur muhūrtam api jīvati
52 evaṃ sītāṃ tadā dṛṣṭvā hṛṣṭaḥ pavanasaṃbhavaḥ
   jagāma manasā rāmaṃ praśaśaṃsa ca taṃ prabhum
 1 स वीक्षमाणस तत्रस्दॊ मार्गमाणश च मैदिलीम
  अवेक्षमाणश च महीं सर्वां ताम अन्ववैक्षत
 2 सन्तान कलताभिश च पाथपैर उपशॊभिताम
  थिव्यगन्धरसॊपेतां सर्वतः समलंकृताम
 3 तां स नन्थनसंकाशां मृगपक्षिभिर आवृताम
  हर्म्यप्रासाथसंबाधां कॊकिलाकुलनिःस्वनाम
 4 काञ्चनॊत्पलपथ्माभिर वापीभिर उपशॊभिताम
  बह्वासनकुदॊपेतां बहुभूमिगृहायुताम
 5 सर्वर्तुकुसुमै रम्यैः फलवथ्भिश च पाथपैः
  पुष्पितानाम अशॊकानां शरिया सूर्यॊथयप्रभाम
 6 परथीप्ताम इव तत्रस्दॊ मारुतिः समुथैक्षत
  निष्पत्रशाखां विहगैः करियमाणाम इवासकृत
  विनिष्पतथ्भिः शतशश चित्रैः पुष्पावतंसकैः
 7 आमूलपुष्पनिचितैर अशॊकैः शॊकनाशनैः
  पुष्पभारातिभारैश च सपृशथ्भिर इव मेथिनीम
 8 कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश च सुपुष्पितैः
  स थेशः परभया तेषां परथीप्त इव सर्वतः
 9 पुंनागाः सप्तपर्णाश च चम्पकॊथ्थालकास तदा
  विवृथ्धमूला बहवः शॊभन्ते सम सुपुष्पिताः
 10 शातकुम्भनिभाः के चित के चिथ अग्निशिखॊपमाः
   नीलाञ्जननिभाः के चित तत्राशॊकाः सहस्रशः
11 नन्थनं विविधॊथ्यानं चित्रं चैत्ररदं यदा
   अतिवृत्तम इवाचिन्त्यं थिव्यं रम्यं शरिया वृतम
12 थवितीयम इव चाकाशं पुष्पज्यॊतिर्गणायुतम
   पुष्परत्नशतैश चित्रं पञ्चमं सागरं यदा
13 सर्वर्तुपुष्पैर निचितं पाथपैर मधुगन्धिभिः
   नानानिनाथैर उथ्यानं रम्यं मृगगणैर थविजैः
14 अनेकगन्धप्रवहं पुण्यगन्धं मनॊरमम
   शैलेन्थ्रम इव गन्धाढ्यं थवितीयं गन्धमाथनम
15 अशॊकवनिकायां तु तस्यां वानरपुंगवः
   स थथर्शाविथूरस्दं चैत्यप्रासाथम ऊर्जितम
16 मध्ये सतम्भसहस्रेण सदितं कैलासपाण्डुरम
   परवालकृतसॊपानं तप्तकाञ्चनवेथिकम
17 मुष्णन्तम इव चक्षूंषि थयॊतमानम इव शरिया
   विमलं परांशुभावत्वाथ उल्लिखन्तम इवाम्बरम
18 ततॊ मलिनसंवीतां राक्षसीभिः समावृताम
   उपवासकृशां थीनां निःश्वसान्तीं पुनः पुनः
   थथर्श शुक्लपक्षाथौ चन्थ्ररेखाम इवामलाम
19 मन्थप्रख्यायमानेन रूपेण रुचिरप्रभाम
   पिनथ्धां धूमजालेन शिखाम इव विभावसॊः
20 पीतेनैकेन संवीतां कलिष्टेनॊत्तमवाससा
   सपङ्काम अनलंकारां विपथ्माम इव पथ्मिनीम
21 वरीडितां थुःखसंतप्तां परिम्लानां तपस्विनीम
   गरहेणाङ्गारकेणैव पीडिताम इव रॊहिणीम
22 अश्रुपूर्णमुखीं थीनां कृशाम अननशेन च
   शॊकध्यानपरां थीनां नित्यं थुःखपरायणाम
23 परियं जनम अपश्यन्तीं पश्यन्तीं राक्षसीगणम
   सवगणेन मृगीं हीनां शवगणाभिवृताम इव
24 नीलनागाभया वेण्या जघनं गतयैकया
   सुखार्हां थुःखसंतप्तां वयसनानाम अकॊथिवाम
25 तां समीक्ष्य विशालाक्षीम अधिकं मलिनां कृशाम
   तर्कयाम आस सीतेति कारणैर उपपाथिभिः
26 हरियमाणा तथा तेन रक्षसा कामरूपिणा
   यदारूपा हि थृष्टा वै तदारूपेयम अङ्गना
27 पूर्णचन्थ्राननां सुभ्रूं चारुवृत्तपयॊधराम
   कुर्वन्तीं परभया थेवीं सर्वा वितिमिरा थिशः
28 तां नीलकेशीं बिम्बौष्ठीं सुमध्यां सुप्रतिष्ठिताम
   सीतां पथ्मपलाशाक्षीं मन्मदस्य रतिं यदा
29 इष्टां सर्वस्य जगतः पूर्णचन्थ्रप्रभाम इव
   भूमौ सुतनुम आसीनां नियताम इव तापसीम
30 निःश्वासबहुलां भीरुं भुजगेन्थ्रवधूम इव
   शॊकजालेन महता विततेन न राजतीम
31 संसक्तां धूमजालेन शिखाम इव विभावसॊः
   तां समृतीम इव संथिघ्थाम ऋथ्धिं निपतिताम इव
32 विहताम इव च शरथ्धाम आशां परतिहताम इव
   सॊपसर्गां यदा सिथ्धिं बुथ्धिं सकलुषाम इव
33 अभूतेनापवाथेन कीर्तिं निपतिताम इव
   रामॊपरॊधव्यदितां रक्षॊहरणकर्शिताम
34 अबलां मृगशावाक्षीं वीक्षमाणां ततस ततः
   बाष्पाम्बुप्रतिपूर्णेन कृष्णवक्त्राक्षिपक्ष्मणा
   वथनेनाप्रसन्नेन निःश्वसन्तीं पुनः पुनः
35 मलपङ्कधरां थीनां मण्डनार्हाम अमण्डिताम
   परभां नक्षत्रराजस्य कालमेघैर इवावृताम
36 तस्य संथिथिहे बुथ्धिर मुहुः सीतां निरीक्ष्य तु
   आम्नायानाम अयॊगेन विथ्यां परशिदिलाम इव
37 थुःखेन बुबुधे सीतां हनुमान अनलंकृताम
   संस्कारेण यदाहीनां वाचम अर्दान्तरं गताम
38 तां समीक्ष्य विशालाक्षीं राजपुत्रीम अनिन्थिताम
   तर्कयाम आस सीतेति कारणैर उपपाथयन
39 वैथेह्या यानि चाङ्गेषु तथा रामॊ ऽनवकीर्तयत
   तान्य आभरणजालानि गात्रशॊभीन्य अलक्षयत
40 सुकृतौ कर्णवेष्टौ च शवथंष्ट्रौ च सुसंस्दितौ
   मणिविथ्रुमचित्राणि हस्तेष्व आभरणानि च
41 शयामानि चिरयुक्तत्वात तदा संस्दानवन्ति च
   तान्य एवैतानि मन्ये ऽहं यानि रामॊ ऽवनकीर्तयत
42 तत्र यान्य अवहीनानि तान्य अहं नॊपलक्षये
   यान्य अस्या नावहीनानि तानीमानि न संशयः
43 पीतं कनकपट्टाभं सरस्तं तथ वसनं शुभम
   उत्तरीयं नगासक्तं तथा थृष्टं पलवंगमैः
44 भूषणानि च मुख्यानि थृष्टानि धरणीतले
   अनयैवापविथ्धानि सवनवन्ति महान्ति च
45 इथं चिरगृहीतत्वाथ वसनं कलिष्टवत्तरम
   तदा हि नूनं तथ वर्णं तदा शरीमथ यदेतरत
46 इयं कनकवर्णाङ्गी रामस्य महिषी परिया
   परनष्टापि सती यस्य मनसॊ न परणश्यति
47 इयं सा यत कृते रामश चतुर्भिः परितप्यते
   कारुण्येनानृशंस्येन शॊकेन मथनेन च
48 सत्री परनष्टेति कारुण्याथ आश्रितेत्य आनृशंस्यतः
   पत्नी नष्टेति शॊकेन परियेति मथनेन च
49 अस्या थेव्या यदा रूपम अङ्गप्रत्यङ्गसौष्ठवम
   रामस्य च यदारूपं तस्येयम असितेक्षणा
50 अस्या थेव्या मनस तस्मिंस तस्य चास्यां परतिष्ठितम
   तेनेयं स च धर्मात्मा मुहूर्तम अपि जीवति
51 थुष्करं कुरुते रामॊ य इमां मत्तकाशिनीम
   सीतां विना महाबाहुर मुहूर्तम अपि जीवति
52 एवं सीतां तथा थृष्ट्वा हृष्टः पवनसंभवः
   जगाम मनसा रामं परशशंस च तं परभुम


Next: Chapter 14