Sacred Texts  Hinduism  Index  Book 5 Index  Previous  Next 

Book 5
Chapter 28

 1 hanumān api vikrāntaḥ sarvaṃ śuśrāva tattvataḥ
  sītāyās trijaṭāyāś ca rākṣasīnāṃ ca tarjanam
 2 avekṣamāṇas tāṃ devīṃ devatām iva nandane
  tato bahuvidhāṃ cintāṃ cintayām āsa vānaraḥ
 3 yāṃ kapīnāṃ sahasrāṇi subahūny ayutāni ca
  dikṣu sarvāsu mārgante seyam āsāditā mayā
 4 cāreṇa tu suyuktena śatroḥ śaktim avekṣitā
  gūḍhena caratā tāvad avekṣitam idaṃ mayā
 5 rākṣasānāṃ viśeṣaś ca purī ceyam avekṣitā
  rākṣasādhipater asya prabhāvo rāvaṇasya ca
 6 yuktaṃ tasyāprameyasya sarvasattvadayāvataḥ
  samāśvāsayituṃ bhāryāṃ patidarśanakāṅkṣiṇīm
 7 aham āśvāsayāmy enāṃ pūrṇacandranibhānanām
  adṛṣṭaduḥkhāṃ duḥkhasya na hy antam adhigacchatīm
 8 yadi hy aham imāṃ devīṃ śokopahatacetanām
  anāśvāsya gamiṣyāmi doṣavad gamanaṃ bhavet
 9 gate hi mayi tatreyaṃ rājaputrī yaśasvinī
  paritrāṇam avindantī jānakī jīvitaṃ tyajet
 10 mayā ca sa mahābāhuḥ pūrṇacandranibhānanaḥ
   samāśvāsayituṃ nyāyyaḥ sītādarśanalālasaḥ
11 niśācarīṇāṃ pratyakṣam akṣamaṃ cābhibhāṣaṇam
   kathaṃ nu khalu kartavyam idaṃ kṛcchra gato hy aham
12 anena rātriśeṣeṇa yadi nāśvāsyate mayā
   sarvathā nāsti saṃdehaḥ parityakṣyati jīvitam
13 rāmaś ca yadi pṛcchen māṃ kiṃ māṃ sītābravīd vacaḥ
   kim ahaṃ taṃ pratibrūyām asaṃbhāṣya sumadhyamām
14 sītāsaṃdeśarahitaṃ mām itas tvarayā gatam
   nirdahed api kākutsthaḥ kruddhas tīvreṇa cakṣuṣā
15 yadi ced yojayiṣyāmi bhartāraṃ rāmakāraṇāt
   vyartham āgamanaṃ tasya sasainyasya bhaviṣyati
16 antaraṃ tv aham āsādya rākṣasīnām iha sthitaḥ
   śanair āśvāsayiṣyāmi saṃtāpabahulām imām
17 ahaṃ hy atitanuś caiva vanaraś ca viśeṣataḥ
   vācaṃ codāhariṣyāmi mānuṣīm iha saṃskṛtām
18 yadi vācaṃ pradāsyāmi dvijātir iva saṃskṛtām
   rāvaṇaṃ manyamānā māṃ sītā bhītā bhaviṣyati
19 avaśyam eva vaktavyaṃ mānuṣaṃ vākyam arthavat
   mayā sāntvayituṃ śakyā nānyatheyam aninditā
20 seyam ālokya me rūpaṃ jānakī bhāṣitaṃ tathā
   rakṣobhis trāsitā pūrvaṃ bhūyas trāsaṃ gamiṣyati
21 tato jātaparitrāsā śabdaṃ kuryān manasvinī
   jānamānā viśālākṣī rāvaṇaṃ kāmarūpiṇam
22 sītayā ca kṛte śabde sahasā rākṣasīgaṇaḥ
   nānāpraharaṇo ghoraḥ sameyād antakopamaḥ
23 tato māṃ saṃparikṣipya sarvato vikṛtānanāḥ
   vadhe ca grahaṇe caiva kuryur yatnaṃ yathābalam
24 taṃ māṃ śākhāḥ praśākhāś ca skandhāṃś cottamaśākhinām
   dṛṣṭvā viparidhāvantaṃ bhaveyur bhayaśaṅkitāḥ
25 mama rūpaṃ ca saṃprekṣya vanaṃ vicarato mahat
   rākṣasyo bhayavitrastā bhaveyur vikṛtānanāḥ
26 tataḥ kuryuḥ samāhvānaṃ rākṣasyo rakṣasām api
   rākṣasendraniyuktānāṃ rākṣasendraniveśane
27 te śūlaśaranistriṃśa vividhāyudhapāṇayaḥ
   āpateyur vimarde 'smin vegenodvignakāriṇaḥ
28 saṃkruddhas tais tu parito vidhaman rakṣasāṃ balam
   śaknuyaṃ na tu saṃprāptuṃ paraṃ pāraṃ mahodadheḥ
29 māṃ vā gṛhṇīyur āplutya bahavaḥ śīghrakāriṇaḥ
   syād iyaṃ cāgṛhītārthā mama ca grahaṇaṃ bhavet
30 hiṃsābhirucayo hiṃsyur imāṃ vā janakātmajām
   vipannaṃ syāt tataḥ kāryaṃ rāmasugrīvayor idam
31 uddeśe naṣṭamārge 'smin rākṣasaiḥ parivārite
   sāgareṇa parikṣipte gupte vasati jānakī
32 viśaste vā gṛhīte vā rakṣobhir mayi saṃyuge
   nānyaṃ paśyāmi rāmasya sahāyaṃ kāryasādhane
33 vimṛśaṃś ca na paśyāmi yo hate mayi vānaraḥ
   śatayojanavistīrṇaṃ laṅghayeta mahodadhim
34 kāmaṃ hantuṃ samartho 'smi sahasrāṇy api rakṣasām
   na tu śakṣyāmi saṃprāptuṃ paraṃ pāraṃ mahodadheḥ
35 asatyāni ca yuddhāni saṃśayo me na rocate
   kaś ca niḥsaṃśayaṃ kāryaṃ kuryāt prājñaḥ sasaṃśayam
36 eṣa doṣo mahān hi syān mama sītābhibhāṣaṇe
   prāṇatyāgaś ca vaidehyā bhaved anabhibhāṣaṇe
37 bhūtāś cārthā vinaśyanti deśakālavirodhitāḥ
   viklavaṃ dūtam āsādya tamaḥ sūryodaye yathā
38 arthānarthāntare buddhir niścitāpi na śobhate
   ghātayanti hi kāryāṇi dūtāḥ paṇḍitamāninaḥ
39 na vinaśyet kathaṃ kāryaṃ vaiklavyaṃ na kathaṃ bhavet
   laṅghanaṃ ca samudrasya kathaṃ nu na vṛthā bhavet
40 kathaṃ nu khalu vākyaṃ me śṛṇuyān nodvijeta ca
   iti saṃcintya hanumāṃś cakāra matimān matim
41 rāmam akliṣṭakarmāṇaṃ svabandhum anukīrtayan
   nainām udvejayiṣyāmi tad bandhugatamānasām
42 ikṣvākūṇāṃ variṣṭhasya rāmasya viditātmanaḥ
   śubhāni dharmayuktāni vacanāni samarpayan
43 śrāvayiṣyāmi sarvāṇi madhurāṃ prabruvan giram
   śraddhāsyati yathā hīyaṃ tathā sarvaṃ samādadhe
44 iti sa bahuvidhaṃ mahānubhāvo; jagatipateḥ pramadām avekṣamāṇaḥ
   madhuram avitathaṃ jagāda vākyaṃ; drumaviṭapāntaram āsthito hanūmān
 1 हनुमान अपि विक्रान्तः सर्वं शुश्राव तत्त्वतः
  सीतायास तरिजटायाश च राक्षसीनां च तर्जनम
 2 अवेक्षमाणस तां थेवीं थेवताम इव नन्थने
  ततॊ बहुविधां चिन्तां चिन्तयाम आस वानरः
 3 यां कपीनां सहस्राणि सुबहून्य अयुतानि च
  थिक्षु सर्वासु मार्गन्ते सेयम आसाथिता मया
 4 चारेण तु सुयुक्तेन शत्रॊः शक्तिम अवेक्षिता
  गूढेन चरता तावथ अवेक्षितम इथं मया
 5 राक्षसानां विशेषश च पुरी चेयम अवेक्षिता
  राक्षसाधिपतेर अस्य परभावॊ रावणस्य च
 6 युक्तं तस्याप्रमेयस्य सर्वसत्त्वथयावतः
  समाश्वासयितुं भार्यां पतिथर्शनकाङ्क्षिणीम
 7 अहम आश्वासयाम्य एनां पूर्णचन्थ्रनिभाननाम
  अथृष्टथुःखां थुःखस्य न हय अन्तम अधिगच्छतीम
 8 यथि हय अहम इमां थेवीं शॊकॊपहतचेतनाम
  अनाश्वास्य गमिष्यामि थॊषवथ गमनं भवेत
 9 गते हि मयि तत्रेयं राजपुत्री यशस्विनी
  परित्राणम अविन्थन्ती जानकी जीवितं तयजेत
 10 मया च स महाबाहुः पूर्णचन्थ्रनिभाननः
   समाश्वासयितुं नयाय्यः सीताथर्शनलालसः
11 निशाचरीणां परत्यक्षम अक्षमं चाभिभाषणम
   कदं नु खलु कर्तव्यम इथं कृच्छ्र गतॊ हय अहम
12 अनेन रात्रिशेषेण यथि नाश्वास्यते मया
   सर्वदा नास्ति संथेहः परित्यक्ष्यति जीवितम
13 रामश च यथि पृच्छेन मां किं मां सीताब्रवीथ वचः
   किम अहं तं परतिब्रूयाम असंभाष्य सुमध्यमाम
14 सीतासंथेशरहितं माम इतस तवरया गतम
   निर्थहेथ अपि काकुत्स्दः करुथ्धस तीव्रेण चक्षुषा
15 यथि चेथ यॊजयिष्यामि भर्तारं रामकारणात
   वयर्दम आगमनं तस्य ससैन्यस्य भविष्यति
16 अन्तरं तव अहम आसाथ्य राक्षसीनाम इह सदितः
   शनैर आश्वासयिष्यामि संतापबहुलाम इमाम
17 अहं हय अतितनुश चैव वनरश च विशेषतः
   वाचं चॊथाहरिष्यामि मानुषीम इह संस्कृताम
18 यथि वाचं परथास्यामि थविजातिर इव संस्कृताम
   रावणं मन्यमाना मां सीता भीता भविष्यति
19 अवश्यम एव वक्तव्यं मानुषं वाक्यम अर्दवत
   मया सान्त्वयितुं शक्या नान्यदेयम अनिन्थिता
20 सेयम आलॊक्य मे रूपं जानकी भाषितं तदा
   रक्षॊभिस तरासिता पूर्वं भूयस तरासं गमिष्यति
21 ततॊ जातपरित्रासा शब्थं कुर्यान मनस्विनी
   जानमाना विशालाक्षी रावणं कामरूपिणम
22 सीतया च कृते शब्थे सहसा राक्षसीगणः
   नानाप्रहरणॊ घॊरः समेयाथ अन्तकॊपमः
23 ततॊ मां संपरिक्षिप्य सर्वतॊ विकृताननाः
   वधे च गरहणे चैव कुर्युर यत्नं यदाबलम
24 तं मां शाखाः परशाखाश च सकन्धांश चॊत्तमशाखिनाम
   थृष्ट्वा विपरिधावन्तं भवेयुर भयशङ्किताः
25 मम रूपं च संप्रेक्ष्य वनं विचरतॊ महत
   राक्षस्यॊ भयवित्रस्ता भवेयुर विकृताननाः
26 ततः कुर्युः समाह्वानं राक्षस्यॊ रक्षसाम अपि
   राक्षसेन्थ्रनियुक्तानां राक्षसेन्थ्रनिवेशने
27 ते शूलशरनिस्त्रिंश विविधायुधपाणयः
   आपतेयुर विमर्थे ऽसमिन वेगेनॊथ्विग्नकारिणः
28 संक्रुथ्धस तैस तु परितॊ विधमन रक्षसां बलम
   शक्नुयं न तु संप्राप्तुं परं पारं महॊथधेः
29 मां वा गृह्णीयुर आप्लुत्य बहवः शीघ्रकारिणः
   सयाथ इयं चागृहीतार्दा मम च गरहणं भवेत
30 हिंसाभिरुचयॊ हिंस्युर इमां वा जनकात्मजाम
   विपन्नं सयात ततः कार्यं रामसुग्रीवयॊर इथम
31 उथ्थेशे नष्टमार्गे ऽसमिन राक्षसैः परिवारिते
   सागरेण परिक्षिप्ते गुप्ते वसति जानकी
32 विशस्ते वा गृहीते वा रक्षॊभिर मयि संयुगे
   नान्यं पश्यामि रामस्य सहायं कार्यसाधने
33 विमृशंश च न पश्यामि यॊ हते मयि वानरः
   शतयॊजनविस्तीर्णं लङ्घयेत महॊथधिम
34 कामं हन्तुं समर्दॊ ऽसमि सहस्राण्य अपि रक्षसाम
   न तु शक्ष्यामि संप्राप्तुं परं पारं महॊथधेः
35 असत्यानि च युथ्धानि संशयॊ मे न रॊचते
   कश च निःसंशयं कार्यं कुर्यात पराज्ञः ससंशयम
36 एष थॊषॊ महान हि सयान मम सीताभिभाषणे
   पराणत्यागश च वैथेह्या भवेथ अनभिभाषणे
37 भूताश चार्दा विनश्यन्ति थेशकालविरॊधिताः
   विक्लवं थूतम आसाथ्य तमः सूर्यॊथये यदा
38 अर्दानर्दान्तरे बुथ्धिर निश्चितापि न शॊभते
   घातयन्ति हि कार्याणि थूताः पण्डितमानिनः
39 न विनश्येत कदं कार्यं वैक्लव्यं न कदं भवेत
   लङ्घनं च समुथ्रस्य कदं नु न वृदा भवेत
40 कदं नु खलु वाक्यं मे शृणुयान नॊथ्विजेत च
   इति संचिन्त्य हनुमांश चकार मतिमान मतिम
41 रामम अक्लिष्टकर्माणं सवबन्धुम अनुकीर्तयन
   नैनाम उथ्वेजयिष्यामि तथ बन्धुगतमानसाम
42 इक्ष्वाकूणां वरिष्ठस्य रामस्य विथितात्मनः
   शुभानि धर्मयुक्तानि वचनानि समर्पयन
43 शरावयिष्यामि सर्वाणि मधुरां परब्रुवन गिरम
   शरथ्धास्यति यदा हीयं तदा सर्वं समाथधे
44 इति स बहुविधं महानुभावॊ; जगतिपतेः परमथाम अवेक्षमाणः
   मधुरम अवितदं जगाथ वाक्यं; थरुमविटपान्तरम आस्दितॊ हनूमान


Next: Chapter 29