Sacred Texts  Hinduism  Index  Book 2 Index  Previous  Next 

Book 2
Chapter 53

 1 mama tv aśvā nivṛttasya na prāvartanta vartmani
  uṣṇam aśru vimuñcanto rāme saṃprasthite vanam
 2 ubhābhyāṃ rājaputrābhyām atha kṛtvāham ajñalim
  prasthito ratham āsthāya tad duḥkham api dhārayan
 3 guheva sārdhaṃ tatraiva sthito 'smi divasān bahūn
  āśayā yadi māṃ rāmaḥ punaḥ śabdāpayed iti
 4 viṣaye te mahārāja rāmavyasanakarśitāḥ
  api vṛkṣāḥ parimlānaḥ sapuṣpāṅkurakorakāḥ
 5 na ca sarpanti sattvāni vyālā na prasaranti ca
  rāmaśokābhibhūtaṃ tan niṣkūjam abhavad vanam
 6 līnapuṣkarapatrāś ca narendra kaluṣodakāḥ
  saṃtaptapadmāḥ padminyo līnamīnavihaṃgamāḥ
 7 jalajāni ca puṣpāṇi mālyāni sthalajāni ca
  nādya bhānty alpagandhīni phalāni ca yathā puram
 8 praviśantam ayodhyāṃ māṃ na kaś cid abhinandati
  narā rāmam apaśyanto niḥśvasanti muhur muhuḥ
 9 harmyair vimānaiḥ prāsādair avekṣya ratham āgatam
  hāhākārakṛtā nāryo rāmādarśanakarśitāḥ
 10 āyatair vimalair netrair aśruvegapariplutaiḥ
   anyonyam abhivīkṣante vyaktam ārtatarāḥ striyaḥ
11 nāmitrāṇāṃ na mitrāṇām udāsīnajanasya ca
   aham ārtatayā kaṃ cid viśeṣaṃ nopalakṣaye
12 aprahṛṣṭamanuṣyā ca dīnanāgaturaṃgamā
   ārtasvaraparimlānā viniḥśvasitaniḥsvanā
13 nirānandā mahārāja rāmapravrājanātulā
   kausalyā putra hīneva ayodhyā pratibhāti mā
14 sūtasya vacanaṃ śrutvā vācā paramadīnayā
   bāṣpopahatayā rājā taṃ sūtam idam abravīt
15 kaikeyyā viniyuktena pāpābhijanabhāvayā
   mayā na mantrakuśalair vṛddhaiḥ saha samarthitam
16 na suhṛdbhir na cāmātyair mantrayitvā na naigamaiḥ
   mayāyam arthaḥ saṃmohāt strīhetoḥ sahasā kṛtaḥ
17 bhavitavyatayā nūnam idaṃ vā vyasanaṃ mahat
   kulasyāsya vināśāya prāptaṃ sūta yadṛcchayā
18 sūta yady asti te kiṃ cin mayāpi sukṛtaṃ kṛtam
   tvaṃ prāpayāśu māṃ rāmaṃ prāṇāḥ saṃtvarayanti mām
19 yad yad yāpi mamaivājñā nivartayatu rāghavam
   na śakṣyāmi vinā rāma muhūrtam api jīvitum
20 atha vāpi mahābāhur gato dūraṃ bhaviṣyati
   mām eva ratham āropya śīghraṃ rāmāya darśaya
21 vṛttadaṃṣṭro maheṣvāsaḥ kvāsau lakṣmaṇapūrvajaḥ
   yadi jīvāmi sādhv enaṃ paśyeyaṃ saha sītayā
22 lohitākṣaṃ mahābāhum āmuktamaṇikuṇḍalam
   rāmaṃ yadi na paśyāmi gamiṣyāmi yamakṣayam
23 ato nu kiṃ duḥkhataraṃ yo 'ham ikṣvākunandanam
   imām avasthām āpanno neha paśyāmi rāghavam
24 hā rāma rāmānuja hā hā vaidehi tapasvinī
   na māṃ jānīta duḥkhena mriyamāṇam anāthavat
   dustaro jīvatā devi mayāyaṃ śokasāgaraḥ
25 aśobhanaṃ yo 'ham ihādya rāghavaṃ; didṛkṣamāṇo na labhe salakṣmaṇam
   itīva rājā vilapan mahāyaśāḥ; papāta tūrṇaṃ śayane sa mūrchitaḥ
26 iti vilapati pārthive pranaṣṭe; karuṇataraṃ dviguṇaṃ ca rāmahetoḥ
   vacanam anuniśamya tasya devī; bhayam agamat punar eva rāmamātā
 1 मम तव अश्वा निवृत्तस्य न परावर्तन्त वर्त्मनि
  उष्णम अश्रु विमुञ्चन्तॊ रामे संप्रस्दिते वनम
 2 उभाभ्यां राजपुत्राभ्याम अद कृत्वाहम अज्ञलिम
  परस्दितॊ रदम आस्दाय तथ थुःखम अपि धारयन
 3 गुहेव सार्धं तत्रैव सदितॊ ऽसमि थिवसान बहून
  आशया यथि मां रामः पुनः शब्थापयेथ इति
 4 विषये ते महाराज रामव्यसनकर्शिताः
  अपि वृक्षाः परिम्लानः सपुष्पाङ्कुरकॊरकाः
 5 न च सर्पन्ति सत्त्वानि वयाला न परसरन्ति च
  रामशॊकाभिभूतं तन निष्कूजम अभवथ वनम
 6 लीनपुष्करपत्राश च नरेन्थ्र कलुषॊथकाः
  संतप्तपथ्माः पथ्मिन्यॊ लीनमीनविहंगमाः
 7 जलजानि च पुष्पाणि माल्यानि सदलजानि च
  नाथ्य भान्त्य अल्पगन्धीनि फलानि च यदा पुरम
 8 परविशन्तम अयॊध्यां मां न कश चिथ अभिनन्थति
  नरा रामम अपश्यन्तॊ निःश्वसन्ति मुहुर मुहुः
 9 हर्म्यैर विमानैः परासाथैर अवेक्ष्य रदम आगतम
  हाहाकारकृता नार्यॊ रामाथर्शनकर्शिताः
 10 आयतैर विमलैर नेत्रैर अश्रुवेगपरिप्लुतैः
   अन्यॊन्यम अभिवीक्षन्ते वयक्तम आर्ततराः सत्रियः
11 नामित्राणां न मित्राणाम उथासीनजनस्य च
   अहम आर्ततया कं चिथ विशेषं नॊपलक्षये
12 अप्रहृष्टमनुष्या च थीननागतुरंगमा
   आर्तस्वरपरिम्लाना विनिःश्वसितनिःस्वना
13 निरानन्था महाराज रामप्रव्राजनातुला
   कौसल्या पुत्र हीनेव अयॊध्या परतिभाति मा
14 सूतस्य वचनं शरुत्वा वाचा परमथीनया
   बाष्पॊपहतया राजा तं सूतम इथम अब्रवीत
15 कैकेय्या विनियुक्तेन पापाभिजनभावया
   मया न मन्त्रकुशलैर वृथ्धैः सह समर्दितम
16 न सुहृथ्भिर न चामात्यैर मन्त्रयित्वा न नैगमैः
   मयायम अर्दः संमॊहात सत्रीहेतॊः सहसा कृतः
17 भवितव्यतया नूनम इथं वा वयसनं महत
   कुलस्यास्य विनाशाय पराप्तं सूत यथृच्छया
18 सूत यथ्य अस्ति ते किं चिन मयापि सुकृतं कृतम
   तवं परापयाशु मां रामं पराणाः संत्वरयन्ति माम
19 यथ यथ यापि ममैवाज्ञा निवर्तयतु राघवम
   न शक्ष्यामि विना राम मुहूर्तम अपि जीवितुम
20 अद वापि महाबाहुर गतॊ थूरं भविष्यति
   माम एव रदम आरॊप्य शीघ्रं रामाय थर्शय
21 वृत्तथंष्ट्रॊ महेष्वासः कवासौ लक्ष्मणपूर्वजः
   यथि जीवामि साध्व एनं पश्येयं सह सीतया
22 लॊहिताक्षं महाबाहुम आमुक्तमणिकुण्डलम
   रामं यथि न पश्यामि गमिष्यामि यमक्षयम
23 अतॊ नु किं थुःखतरं यॊ ऽहम इक्ष्वाकुनन्थनम
   इमाम अवस्दाम आपन्नॊ नेह पश्यामि राघवम
24 हा राम रामानुज हा हा वैथेहि तपस्विनी
   न मां जानीत थुःखेन मरियमाणम अनादवत
   थुस्तरॊ जीवता थेवि मयायं शॊकसागरः
25 अशॊभनं यॊ ऽहम इहाथ्य राघवं; थिथृक्षमाणॊ न लभे सलक्ष्मणम
   इतीव राजा विलपन महायशाः; पपात तूर्णं शयने स मूर्छितः
26 इति विलपति पार्दिवे परनष्टे; करुणतरं थविगुणं च रामहेतॊः
   वचनम अनुनिशम्य तस्य थेवी; भयम अगमत पुनर एव राममाता


Next: Chapter 54