Sacred Texts  Hinduism  Index  Book 3 Index  Previous  Next 

Book 3
Chapter 58

 1 bhṛśam āvrajamānasya tasyādhovāmalocanam
  prāsphurac cāskhalad rāmo vepathuś cāsya jāyate
 2 upālakṣya nimittāni so 'śubhāni muhur muhuḥ
  api kṣemaṃ tu sītāyā iti vai vyājahāra ha
 3 tvaramāṇo jagāmātha sītādarśanalālasaḥ
  śūnyam āvasathaṃ dṛṣṭvā babhūvodvignamānasaḥ
 4 udbhramann iva vegena vikṣipan raghunandanaḥ
  tatra tatroṭajasthānam abhivīkṣya samantataḥ
 5 dadarśa parṇaśālāṃ ca rahitāṃ sītayā tadā
  śriyā virahitāṃ dhvastāṃ hemante padminīm iva
 6 rudantam iva vṛkṣaiś ca mlānapuṣpamṛgadvijam
  śriyā vihīnaṃ vidhvastaṃ saṃtyaktavanadaivatam
 7 viprakīrṇājinakuśaṃ vipraviddhabṛsīkaṭam
  dṛṣṭvā śūnyoṭajasthānaṃ vilalāpa punaḥ punaḥ
 8 hṛtā mṛtā vā naṣṭā vā bhakṣitā vā bhaviṣyati
  nilīnāpy atha vā bhīrur atha vā vanam āśritā
 9 gatā vicetuṃ puṣpāṇi phalāny api ca vā punaḥ
  atha vā padminīṃ yātā jalārthaṃ vā nadīṃ gatā
 10 yatnān mṛgayamāṇas tu nāsasāda vane priyām
   śokaraktekṣaṇaḥ śokād unmatta iva lakṣyate
11 vṛkṣād vṛkṣaṃ pradhāvan sa girīṃś cāpi nadīn nadīm
   babhūva vilapan rāmaḥ śokapaṅkārṇavaplutaḥ
12 asti kac cit tvayā dṛṣṭā sā kadambapriyā priyā
   kadamba yadi jānīṣe śaṃsa sītāṃ śubhānanām
13 snigdhapallavasaṃkāśāṃ pītakauśeyavāsinīm
   śaṃsasva yadi vā dṛṣṭā bilva bilvopamastanī
14 atha vārjuna śaṃsa tvaṃ priyāṃ tām arjunapriyām
   janakasya sutā bhīrur yadi jīvati vā na vā
15 kakubhaḥ kakubhoruṃ tāṃ vyaktaṃ jānāti maithilīm
   latāpallavapuṣpāḍhyo bhāti hy eṣa vanaspatiḥ
16 bhramarair upagītaś ca yathā drumavaro hy ayam
   eṣa vyaktaṃ vijānāti tilakas tilakapriyām
17 aśokaśokāpanuda śokopahatacetasaṃ
   tvannāmānaṃ kuru kṣipraṃ priyāsaṃdarśanena mām
18 yadi tāla tvayā dṛṣṭā pakvatālaphalastanī
   kathayasva varārohāṃ kāruṣyaṃ yadi te mayi
19 yadi dṛṣṭā tvayā sītā jambujāmbūnadaprabhā
   priyāṃ yadi vijānīṣe niḥśaṅkaṃ kathayasva me
20 atha vā mṛgaśāvākṣīṃ mṛga jānāsi maithilīm
   mṛgaviprekṣaṇī kāntā mṛgībhiḥ sahitā bhavet
21 gaja sā gajanāsorur yadi dṛṣṭā tvayā bhavet
   tāṃ manye viditāṃ tubhyam ākhyāhi varavāraṇa
22 śārdūla yadi sā dṛṣṭā priyā candranibhānanā
   maithilī mama visrabdhaḥ kathayasva na te bhayam
23 kiṃ dhāvasi priye nūnaṃ dṛṣṭāsi kamalekṣaṇe
   vṛkṣeṇācchādya cātmānaṃ kiṃ māṃ na pratibhāṣase
24 tiṣṭha tiṣṭha varārohe na te 'sti karuṇā mayi
   nātyarthaṃ hāsyaśīlāsi kimarthaṃ mām upekṣase
25 pītakauśeyakenāsi sūcitā varavarṇini
   dhāvanty api mayā dṛṣṭā tiṣṭha yady asti sauhṛdam
26 naiva sā nūnam atha vā hiṃsitā cāruhāsinī
   kṛcchraṃ prāptaṃ hi māṃ nūnaṃ yathopekṣitum arhati
27 vyaktaṃ sā bhakṣitā bālā rākṣasaiḥ piśitāśanaiḥ
   vibhajyāṅgāni sarvāṇi mayā virahitā priyā
28 nūnaṃ tac chubhadantauṣṭhaṃ mukhaṃ niṣprabhatāṃ gatam
   sā hi campakavarṇābhā grīvā graiveya śobhitā
29 komalā vilapantyās tu kāntāyā bhakṣitā śubhā
   nūnaṃ vikṣipyamāṇau tau bāhū pallavakomalau
30 bhakṣitau vepamānāgrau sahastābharaṇāṅgadau
   mayā virahitā bālā rakṣasāṃ bhakṣaṇāya vai
31 sārtheneva parityaktā bhakṣitā bahubāndhavā
   hā lakṣmaṇa mahābāho paśyasi tvaṃ priyāṃ kva cit
32 hā priye kva gatā bhadre hā sīteti punaḥ punaḥ
   ity evaṃ vilapan rāmaḥ paridhāvan vanād vanam
33 kva cid udbhramate vegāt kva cid vibhramate balāt
   kva cin matta ivābhāti kāntān veṣaṇatatparaḥ
34 sa vanāni nadīḥ śailān giriprasravaṇāni ca
   kānanāni ca vegena bhramaty aparisaṃsthitaḥ
35 tathā sa gatvā vipulaṃ mahad vanaṃ; parītya sarvaṃ tv atha maithilīṃ prati
   aniṣṭhitāśaḥ sa cakāra mārgaṇe; punaḥ priyāyāḥ paramaṃ pariśramam
 1 भृशम आव्रजमानस्य तस्याधॊवामलॊचनम
  परास्फुरच चास्खलथ रामॊ वेपदुश चास्य जायते
 2 उपालक्ष्य निमित्तानि सॊ ऽशुभानि मुहुर मुहुः
  अपि कषेमं तु सीताया इति वै वयाजहार ह
 3 तवरमाणॊ जगामाद सीताथर्शनलालसः
  शून्यम आवसदं थृष्ट्वा बभूवॊथ्विग्नमानसः
 4 उथ्भ्रमन्न इव वेगेन विक्षिपन रघुनन्थनः
  तत्र तत्रॊटजस्दानम अभिवीक्ष्य समन्ततः
 5 थथर्श पर्णशालां च रहितां सीतया तथा
  शरिया विरहितां धवस्तां हेमन्ते पथ्मिनीम इव
 6 रुथन्तम इव वृक्षैश च मलानपुष्पमृगथ्विजम
  शरिया विहीनं विध्वस्तं संत्यक्तवनथैवतम
 7 विप्रकीर्णाजिनकुशं विप्रविथ्धबृसीकटम
  थृष्ट्वा शून्यॊटजस्दानं विललाप पुनः पुनः
 8 हृता मृता वा नष्टा वा भक्षिता वा भविष्यति
  निलीनाप्य अद वा भीरुर अद वा वनम आश्रिता
 9 गता विचेतुं पुष्पाणि फलान्य अपि च वा पुनः
  अद वा पथ्मिनीं याता जलार्दं वा नथीं गता
 10 यत्नान मृगयमाणस तु नाससाथ वने परियाम
   शॊकरक्तेक्षणः शॊकाथ उन्मत्त इव लक्ष्यते
11 वृक्षाथ वृक्षं परधावन स गिरींश चापि नथीन नथीम
   बभूव विलपन रामः शॊकपङ्कार्णवप्लुतः
12 अस्ति कच चित तवया थृष्टा सा कथम्बप्रिया परिया
   कथम्ब यथि जानीषे शंस सीतां शुभाननाम
13 सनिग्धपल्लवसंकाशां पीतकौशेयवासिनीम
   शंसस्व यथि वा थृष्टा बिल्व बिल्वॊपमस्तनी
14 अद वार्जुन शंस तवं परियां ताम अर्जुनप्रियाम
   जनकस्य सुता भीरुर यथि जीवति वा न वा
15 ककुभः ककुभॊरुं तां वयक्तं जानाति मैदिलीम
   लतापल्लवपुष्पाढ्यॊ भाति हय एष वनस्पतिः
16 भरमरैर उपगीतश च यदा थरुमवरॊ हय अयम
   एष वयक्तं विजानाति तिलकस तिलकप्रियाम
17 अशॊकशॊकापनुथ शॊकॊपहतचेतसं
   तवन्नामानं कुरु कषिप्रं परियासंथर्शनेन माम
18 यथि ताल तवया थृष्टा पक्वतालफलस्तनी
   कदयस्व वरारॊहां कारुष्यं यथि ते मयि
19 यथि थृष्टा तवया सीता जम्बुजाम्बूनथप्रभा
   परियां यथि विजानीषे निःशङ्कं कदयस्व मे
20 अद वा मृगशावाक्षीं मृग जानासि मैदिलीम
   मृगविप्रेक्षणी कान्ता मृगीभिः सहिता भवेत
21 गज सा गजनासॊरुर यथि थृष्टा तवया भवेत
   तां मन्ये विथितां तुभ्यम आख्याहि वरवारण
22 शार्थूल यथि सा थृष्टा परिया चन्थ्रनिभानना
   मैदिली मम विस्रब्धः कदयस्व न ते भयम
23 किं धावसि परिये नूनं थृष्टासि कमलेक्षणे
   वृक्षेणाच्छाथ्य चात्मानं किं मां न परतिभाषसे
24 तिष्ठ तिष्ठ वरारॊहे न ते ऽसति करुणा मयि
   नात्यर्दं हास्यशीलासि किमर्दं माम उपेक्षसे
25 पीतकौशेयकेनासि सूचिता वरवर्णिनि
   धावन्त्य अपि मया थृष्टा तिष्ठ यथ्य अस्ति सौहृथम
26 नैव सा नूनम अद वा हिंसिता चारुहासिनी
   कृच्छ्रं पराप्तं हि मां नूनं यदॊपेक्षितुम अर्हति
27 वयक्तं सा भक्षिता बाला राक्षसैः पिशिताशनैः
   विभज्याङ्गानि सर्वाणि मया विरहिता परिया
28 नूनं तच छुभथन्तौष्ठं मुखं निष्प्रभतां गतम
   सा हि चम्पकवर्णाभा गरीवा गरैवेय शॊभिता
29 कॊमला विलपन्त्यास तु कान्ताया भक्षिता शुभा
   नूनं विक्षिप्यमाणौ तौ बाहू पल्लवकॊमलौ
30 भक्षितौ वेपमानाग्रौ सहस्ताभरणाङ्गथौ
   मया विरहिता बाला रक्षसां भक्षणाय वै
31 सार्देनेव परित्यक्ता भक्षिता बहुबान्धवा
   हा लक्ष्मण महाबाहॊ पश्यसि तवं परियां कव चित
32 हा परिये कव गता भथ्रे हा सीतेति पुनः पुनः
   इत्य एवं विलपन रामः परिधावन वनाथ वनम
33 कव चिथ उथ्भ्रमते वेगात कव चिथ विभ्रमते बलात
   कव चिन मत्त इवाभाति कान्तान वेषणतत्परः
34 स वनानि नथीः शैलान गिरिप्रस्रवणानि च
   काननानि च वेगेन भरमत्य अपरिसंस्दितः
35 तदा स गत्वा विपुलं महथ वनं; परीत्य सर्वं तव अद मैदिलीं परति
   अनिष्ठिताशः स चकार मार्गणे; पुनः परियायाः परमं परिश्रमम


Next: Chapter 59