Sacred Texts  Hinduism  Index  Book 6 Index  Previous  Next 

Book 6
Chapter 39

 1 ghoreṇa śarabandhena baddhau daśarathātmajau
  niśvasantau yathā nāgau śayānau rudhirokṣitau
 2 sarve te vānaraśreṣṭhāḥ sasugrīvā mahābalāḥ
  parivārya mahātmānau tasthuḥ śokapariplutāḥ
 3 etasminn antere rāmaḥ pratyabudhyata vīryavān
  sthiratvāt sattvayogāc ca śaraiḥ saṃdānito 'pi san
 4 tato dṛṣṭvā sarudhiraṃ viṣaṇṇaṃ gāḍham arpitam
  bhrātaraṃ dīnavadanaṃ paryadevayad āturaḥ
 5 kiṃ nu me sītayā kāryaṃ kiṃ kāryaṃ jīvitena vā
  śayānaṃ yo 'dya paśyāmi bhrātaraṃ yudhi nirjitam
 6 śakyā sītā samā nārī prāptuṃ loke vicinvatā
  na lakṣmaṇasamo bhrātā sacivaḥ sāmparāyikaḥ
 7 parityakṣyāmy ahaṃ prāṇān vānarāṇāṃ tu paśyatām
  yadi pañcatvam āpannaḥ sumitrānandavardhanaḥ
 8 kiṃ nu vakṣyāmi kausalyāṃ mātaraṃ kiṃ nu kaikayīm
  katham ambāṃ sumitrāṃca putradarśanalālasām
 9 vivatsāṃ vepamānāṃ ca krośantīṃ kurarīm iva
  katham āśvāsayiṣyāmi yadi yāsyāmi taṃ vinā
 10 kathaṃ vakṣyāmi śatrughnaṃ bharataṃ ca yaśasvinam
   mayā saha vanaṃ yāto vinā tenāgataḥ punaḥ
11 upālambhaṃ na śakṣyāmi soḍhuṃ bata sumitrayā
   ihaiva dehaṃ tyakṣyāmi na hi jīvitum utsahe
12 dhiṅ māṃ duṣkṛtakarmāṇam anāryaṃ yatkṛte hy asau
   lakṣmaṇaḥ patitaḥ śete śaratalpe gatāsuvat
13 tvaṃ nityaṃ suviṣaṇṇaṃ mām āśvāsayasi lakṣmaṇa
   gatāsur nādya śaknoṣi mām ārtam abhibhāṣitum
14 yenādya bahavo yuddhe rākṣasā nihatāḥ kṣitau
   tasyām eva kṣitau vīraḥ sa śete nihataḥ paraiḥ
15 śayānaḥ śaratalpe 'smin svaśoṇitapariplutaḥ
   śarajālaiś cito bhāti bhāskaro 'stam iva vrajan
16 bāṇābhihatamarmatvān na śaknoty abhivīkṣitum
   rujā cābruvato hy asya dṛṣṭirāgeṇa sūcyate
17 yathaiva māṃ vanaṃ yāntam anuyāto mahādyutiḥ
   aham apy anuyāsyāmi tathaivainaṃ yamakṣayam
18 iṣṭabandhujano nityaṃ māṃ ca nityam anuvrataḥ
   imām adya gato 'vasthāṃ mamānāryasya durnayaiḥ
19 suruṣṭenāpi vīreṇa lakṣmaṇenā na saṃsmare
   paruṣaṃ vipriyaṃ vāpi śrāvitaṃ na kadā cana
20 visasarjaikavegena pañcabāṇaśatāni yaḥ
   iṣvastreṣv adhikas tasmāt kārtavīryāc ca lakṣmaṇaḥ
21 astrair astrāṇi yo hanyāc chakrasyāpi mahātmanaḥ
   so 'yam urvyāṃhataḥ śete mahārhaśayanocitaḥ
22 tac ca mithyā pralaptaṃ māṃ pradhakṣyati na saṃśayaḥ
   yan mayā na kṛto rājā rākṣasānāṃ vibhīṣaṇaḥ
23 asmin muhūrte sugrīva pratiyātum ito 'rhasi
   matvā hīnaṃ mayā rājan rāvaṇo 'bhidraved balī
24 aṅgadaṃ tu puraskṛtya sasainyaḥ sasuhṛjjanaḥ
   sāgaraṃ tara sugrīva punas tenaiva setunā
25 kṛtaṃ hanumatā kāryaṃ yad anyair duṣkaraṃ raṇe
   ṛkṣarājena tuṣyāmi golāṅgūlādhipena ca
26 aṅgadena kṛtaṃ karma maindena dvividena ca
   yuddhaṃ kesariṇā saṃkhye ghoraṃ saṃpātinā kṛtam
27 gavayena gavākṣeṇa śarabheṇa gajena ca
   anyaiś ca haribhir yuddhaṃ madārthe tyaktajīvitaiḥ
28 na cātikramituṃ śakyaṃ daivaṃ sugrīva mānuṣaiḥ
   yat tu śakyaṃ vayasyena suhṛdā vā paraṃtapa
   kṛtaṃ sugrīva tat sarvaṃ bhavatādharmabhīruṇā
29 mitrakāryaṃ kṛtam idaṃ bhavadbhir vānararṣabhāḥ
   anujñātā mayā sarve yatheṣṭaṃ gantum arhatha
30 śuśruvus tasya te sarve vānarāḥ paridevitam
   vartayāṃ cakrur aśrūṇi netraiḥ kṛṣṇetarekṣaṇāḥ
31 tataḥ sarvāṇy anīkāni sthāpayitvā vibhīṣaṇaḥ
   ājagāma gadāpāṇis tvarito yatra rāghavaḥ
32 taṃ dṛṣṭvā tvaritaṃ yāntaṃ nīlāñjanacayopamam
   vānarā dudruvuḥ sarve manyamānās tu rāvaṇim
 1 घॊरेण शरबन्धेन बथ्धौ थशरदात्मजौ
  निश्वसन्तौ यदा नागौ शयानौ रुधिरॊक्षितौ
 2 सर्वे ते वानरश्रेष्ठाः ससुग्रीवा महाबलाः
  परिवार्य महात्मानौ तस्दुः शॊकपरिप्लुताः
 3 एतस्मिन्न अन्तेरे रामः परत्यबुध्यत वीर्यवान
  सदिरत्वात सत्त्वयॊगाच च शरैः संथानितॊ ऽपि सन
 4 ततॊ थृष्ट्वा सरुधिरं विषण्णं गाढम अर्पितम
  भरातरं थीनवथनं पर्यथेवयथ आतुरः
 5 किं नु मे सीतया कार्यं किं कार्यं जीवितेन वा
  शयानं यॊ ऽथय पश्यामि भरातरं युधि निर्जितम
 6 शक्या सीता समा नारी पराप्तुं लॊके विचिन्वता
  न लक्ष्मणसमॊ भराता सचिवः साम्परायिकः
 7 परित्यक्ष्याम्य अहं पराणान वानराणां तु पश्यताम
  यथि पञ्चत्वम आपन्नः सुमित्रानन्थवर्धनः
 8 किं नु वक्ष्यामि कौसल्यां मातरं किं नु कैकयीम
  कदम अम्बां सुमित्रांच पुत्रथर्शनलालसाम
 9 विवत्सां वेपमानां च करॊशन्तीं कुररीम इव
  कदम आश्वासयिष्यामि यथि यास्यामि तं विना
 10 कदं वक्ष्यामि शत्रुघ्नं भरतं च यशस्विनम
   मया सह वनं यातॊ विना तेनागतः पुनः
11 उपालम्भं न शक्ष्यामि सॊढुं बत सुमित्रया
   इहैव थेहं तयक्ष्यामि न हि जीवितुम उत्सहे
12 धिङ मां थुष्कृतकर्माणम अनार्यं यत्कृते हय असौ
   लक्ष्मणः पतितः शेते शरतल्पे गतासुवत
13 तवं नित्यं सुविषण्णं माम आश्वासयसि लक्ष्मण
   गतासुर नाथ्य शक्नॊषि माम आर्तम अभिभाषितुम
14 येनाथ्य बहवॊ युथ्धे राक्षसा निहताः कषितौ
   तस्याम एव कषितौ वीरः स शेते निहतः परैः
15 शयानः शरतल्पे ऽसमिन सवशॊणितपरिप्लुतः
   शरजालैश चितॊ भाति भास्करॊ ऽसतम इव वरजन
16 बाणाभिहतमर्मत्वान न शक्नॊत्य अभिवीक्षितुम
   रुजा चाब्रुवतॊ हय अस्य थृष्टिरागेण सूच्यते
17 यदैव मां वनं यान्तम अनुयातॊ महाथ्युतिः
   अहम अप्य अनुयास्यामि तदैवैनं यमक्षयम
18 इष्टबन्धुजनॊ नित्यं मां च नित्यम अनुव्रतः
   इमाम अथ्य गतॊ ऽवस्दां ममानार्यस्य थुर्नयैः
19 सुरुष्टेनापि वीरेण लक्ष्मणेना न संस्मरे
   परुषं विप्रियं वापि शरावितं न कथा चन
20 विससर्जैकवेगेन पञ्चबाणशतानि यः
   इष्वस्त्रेष्व अधिकस तस्मात कार्तवीर्याच च लक्ष्मणः
21 अस्त्रैर अस्त्राणि यॊ हन्याच छक्रस्यापि महात्मनः
   सॊ ऽयम उर्व्यांहतः शेते महार्हशयनॊचितः
22 तच च मिद्या परलप्तं मां परधक्ष्यति न संशयः
   यन मया न कृतॊ राजा राक्षसानां विभीषणः
23 अस्मिन मुहूर्ते सुग्रीव परतियातुम इतॊ ऽरहसि
   मत्वा हीनं मया राजन रावणॊ ऽभिथ्रवेथ बली
24 अङ्गथं तु पुरस्कृत्य ससैन्यः ससुहृज्जनः
   सागरं तर सुग्रीव पुनस तेनैव सेतुना
25 कृतं हनुमता कार्यं यथ अन्यैर थुष्करं रणे
   ऋक्षराजेन तुष्यामि गॊलाङ्गूलाधिपेन च
26 अङ्गथेन कृतं कर्म मैन्थेन थविविथेन च
   युथ्धं केसरिणा संख्ये घॊरं संपातिना कृतम
27 गवयेन गवाक्षेण शरभेण गजेन च
   अन्यैश च हरिभिर युथ्धं मथार्दे तयक्तजीवितैः
28 न चातिक्रमितुं शक्यं थैवं सुग्रीव मानुषैः
   यत तु शक्यं वयस्येन सुहृथा वा परंतप
   कृतं सुग्रीव तत सर्वं भवताधर्मभीरुणा
29 मित्रकार्यं कृतम इथं भवथ्भिर वानरर्षभाः
   अनुज्ञाता मया सर्वे यदेष्टं गन्तुम अर्हद
30 शुश्रुवुस तस्य ते सर्वे वानराः परिथेवितम
   वर्तयां चक्रुर अश्रूणि नेत्रैः कृष्णेतरेक्षणाः
31 ततः सर्वाण्य अनीकानि सदापयित्वा विभीषणः
   आजगाम गथापाणिस तवरितॊ यत्र राघवः
32 तं थृष्ट्वा तवरितं यान्तं नीलाञ्जनचयॊपमम
   वानरा थुथ्रुवुः सर्वे मन्यमानास तु रावणिम


Next: Chapter 40