Sacred Texts  Hinduism  Index  Book 6 Index  Previous  Next 

Book 6
Chapter 41

 1 teṣāṃ sutumulaṃ śabdaṃ vānarāṇāṃ tarasvinām
  nardatāṃ rākṣasaiḥ sārdhaṃ tadā śuśrāva rāvaṇaḥ
 2 snigdhagambhīranirghoṣaṃ śrutvā sa ninadaṃ bhṛśam
  sacivānāṃ tatas teṣāṃ madhye vacanam abravīt
 3 yathāsau saṃprahṛṣṭānāṃ vānarāṇāṃ samutthitaḥ
  bahūnāṃ sumahān nādo meghānām iva garjatām
 4 vyaktaṃ sumahatī prītir eteṣāṃ nātra saṃśayaḥ
  tathā hi vipulair nādaiś cukṣubhe varuṇālayaḥ
 5 tau tu baddhau śarais tīṣkṇair bhrātarau rāmalakṣmaṇau
  ayaṃ ca sumahān nādaḥ śaṅkāṃ janayatīva me
 6 etat tu vacanaṃ coktvā mantriṇo rākṣaseśvaraḥ
  uvāca nairṛtāṃs tatra samīpaparivartinaḥ
 7 jñāyatāṃ tūrṇam etaṣāṃ sarveṣāṃ vanacāriṇām
  śokakāle samutpanne harṣakāraṇam utthitam
 8 tathoktās tena saṃbhrāntāḥ prākāram adhiruhya te
  dadṛśuḥ pālitāṃ senāṃ sugrīveṇa mahātmanā
 9 tau ca muktau sughoreṇa śarabandhena rāghavau
  samutthitau mahābhāgau viṣeduḥ prekṣya rākṣasāḥ
 10 saṃtrastahṛdayā sarve prākārād avaruhya te
   viṣaṇṇavadanāḥ sarve rākṣasendram upasthitāḥ
11 tad apriyaṃ dīnamukhā rāvaṇasya niśācarāḥ
   kṛtsnaṃ nivedayām āsur yathāvad vākyakovidāḥ
12 yau tāv indrajitā yuddhe bhrātarau rāmalakṣmaṇau
   nibaddhau śarabandhena niṣprakampabhujau kṛtau
13 vimuktau śarabandhena tau dṛśyete raṇājire
   pāśān iva gajāu chittvā gajendrasamavikramau
14 tac chrutvā vacanaṃ teṣāṃ rākṣasendro mahābalaḥ
   cintāśokasamākrānto viṣaṇṇavadano 'bravīt
15 ghorair dattavarair baddhau śarair āśīviṣomapaiḥ
   amoghaiḥ sūryasaṃkāśaiḥ pramathyendrajitā yudhi
16 tam astrabandham āsādya yadi muktau ripū mama
   saṃśayastham idaṃ sarvam anupaśyāmy ahaṃ balam
17 niṣphalāḥ khalu saṃvṛttāḥ śarā vāsukitejasaḥ
   ādattaṃ yais tu saṃgrāme ripūṇāṃ mama jīvitam
18 evam uktvā tu saṃkruddho niśvasann urago yathā
   abravīd rakṣasāṃ madhye dhūmrākṣaṃ nāma rākasaṃ
19 balena mahatā yukto rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām
   tvaṃ vadhāyābhiniryāhi rāmasya saha vānaraiḥ
20 evam uktas tu dhūmrākṣo rākṣasendreṇa dhīmatā
   kṛtvā praṇāmaṃ saṃhṛṣṭo nirjagāma nṛpālayāt
21 abhiniṣkramya taddvāraṃ balādhyakṣam uvāca ha
   tvarayasva balaṃ tūrṇaṃ kiṃ cireṇa yuyutsataḥ
22 dhūmrākṣasya vacaḥ śrutvā balādhyakṣo balānugaḥ
   balam udyojayām āsa rāvaṇasyājñayā drutam
23 te baddhaghaṇṭā balino ghorarūpā niśācarāḥ
   vinardamānāḥ saṃhṛṣṭā dhūmrākṣaṃ paryavārayan
24 vividhāyudhahastāś ca śūlamudgarapāṇayaḥ
   gadābhiḥ paṭṭasair daṇḍair āyasair musalair bhṛśam
25 parighair bhiṇḍipālaiś ca bhallaiḥ prāsaiḥ paraśvadhaiḥ
   niryayū rākṣasā ghorā nardanto jaladā yathā
26 rathaiḥ kavacinas tv anye dhvajaiś ca samalaṃkṛtaiḥ
   suvarṇajālavihitaiḥ kharaiś ca vividhānanaiḥ
27 hayaiḥ paramaśīghraiś ca gajendraiś ca madotkaṭaiḥ
   niryayū rākṣasavyāghrā vyāghrā iva durāsadāḥ
28 vṛkasiṃhamukhair yuktaṃ kharaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ
   āruroha rathaṃ divyaṃ dhūmrākṣaḥ kharanisvanaḥ
29 sa niryāto mahāvīryo dhūmrākṣo rākṣasair vṛtaḥ
   prahasan paścimadvāraṃ hanūmān yatra yūthapaḥ
30 prayāntaṃ tu mahāghoraṃ rākṣasaṃ bhīmadarśanam
   antarikṣagatāḥ krūrāḥ śakunāḥ pratyavārayan
31 rathaśīrṣe mahābhīmo gṛdhraś ca nipapāta ha
   dhvajāgre grathitāś caiva nipetuḥ kuṇapāśanāḥ
32 rudhirārdro mahāñ śvetaḥ kabandhaḥ patito bhuvi
   visvaraṃ cotsṛjan nādaṃ dhūmrākṣasya samīpataḥ
33 vavarṣa rudhiraṃ devaḥ saṃcacāla ca medinī
   pratilomaṃ vavau vāyur nirghātasamanisvanaḥ
   timiraughāvṛtās tatra diśaś ca na cakāśire
34 sa tūtpātāṃs tato dṛṣṭvā rākṣasānāṃ bhayāvahān
   prādurbhūtān sughorāṃś ca dhūmrākṣo vyathito 'bhavat
35 tataḥ subhīmo bahubhir niśācarair; vṛto 'bhiniṣkramya raṇotsuko balī
   dadarśa tāṃ rāghavabāhupālitāṃ; samudrakalpāṃ bahuvānarīṃ camūm
 1 तेषां सुतुमुलं शब्थं वानराणां तरस्विनाम
  नर्थतां राक्षसैः सार्धं तथा शुश्राव रावणः
 2 सनिग्धगम्भीरनिर्घॊषं शरुत्वा स निनथं भृशम
  सचिवानां ततस तेषां मध्ये वचनम अब्रवीत
 3 यदासौ संप्रहृष्टानां वानराणां समुत्दितः
  बहूनां सुमहान नाथॊ मेघानाम इव गर्जताम
 4 वयक्तं सुमहती परीतिर एतेषां नात्र संशयः
  तदा हि विपुलैर नाथैश चुक्षुभे वरुणालयः
 5 तौ तु बथ्धौ शरैस तीष्क्णैर भरातरौ रामलक्ष्मणौ
  अयं च सुमहान नाथः शङ्कां जनयतीव मे
 6 एतत तु वचनं चॊक्त्वा मन्त्रिणॊ राक्षसेश्वरः
  उवाच नैरृतांस तत्र समीपपरिवर्तिनः
 7 जञायतां तूर्णम एतषां सर्वेषां वनचारिणाम
  शॊककाले समुत्पन्ने हर्षकारणम उत्दितम
 8 तदॊक्तास तेन संभ्रान्ताः पराकारम अधिरुह्य ते
  थथृशुः पालितां सेनां सुग्रीवेण महात्मना
 9 तौ च मुक्तौ सुघॊरेण शरबन्धेन राघवौ
  समुत्दितौ महाभागौ विषेथुः परेक्ष्य राक्षसाः
 10 संत्रस्तहृथया सर्वे पराकाराथ अवरुह्य ते
   विषण्णवथनाः सर्वे राक्षसेन्थ्रम उपस्दिताः
11 तथ अप्रियं थीनमुखा रावणस्य निशाचराः
   कृत्स्नं निवेथयाम आसुर यदावथ वाक्यकॊविथाः
12 यौ ताव इन्थ्रजिता युथ्धे भरातरौ रामलक्ष्मणौ
   निबथ्धौ शरबन्धेन निष्प्रकम्पभुजौ कृतौ
13 विमुक्तौ शरबन्धेन तौ थृश्येते रणाजिरे
   पाशान इव गजाु छित्त्वा गजेन्थ्रसमविक्रमौ
14 तच छरुत्वा वचनं तेषां राक्षसेन्थ्रॊ महाबलः
   चिन्ताशॊकसमाक्रान्तॊ विषण्णवथनॊ ऽबरवीत
15 घॊरैर थत्तवरैर बथ्धौ शरैर आशीविषॊमपैः
   अमॊघैः सूर्यसंकाशैः परमद्येन्थ्रजिता युधि
16 तम अस्त्रबन्धम आसाथ्य यथि मुक्तौ रिपू मम
   संशयस्दम इथं सर्वम अनुपश्याम्य अहं बलम
17 निष्फलाः खलु संवृत्ताः शरा वासुकितेजसः
   आथत्तं यैस तु संग्रामे रिपूणां मम जीवितम
18 एवम उक्त्वा तु संक्रुथ्धॊ निश्वसन्न उरगॊ यदा
   अब्रवीथ रक्षसां मध्ये धूम्राक्षं नाम राकसं
19 बलेन महता युक्तॊ रक्षसां भीमकर्मणाम
   तवं वधायाभिनिर्याहि रामस्य सह वानरैः
20 एवम उक्तस तु धूम्राक्षॊ राक्षसेन्थ्रेण धीमता
   कृत्वा परणामं संहृष्टॊ निर्जगाम नृपालयात
21 अभिनिष्क्रम्य तथ्थ्वारं बलाध्यक्षम उवाच ह
   तवरयस्व बलं तूर्णं किं चिरेण युयुत्सतः
22 धूम्राक्षस्य वचः शरुत्वा बलाध्यक्षॊ बलानुगः
   बलम उथ्यॊजयाम आस रावणस्याज्ञया थरुतम
23 ते बथ्धघण्टा बलिनॊ घॊररूपा निशाचराः
   विनर्थमानाः संहृष्टा धूम्राक्षं पर्यवारयन
24 विविधायुधहस्ताश च शूलमुथ्गरपाणयः
   गथाभिः पट्टसैर थण्डैर आयसैर मुसलैर भृशम
25 परिघैर भिण्डिपालैश च भल्लैः परासैः परश्वधैः
   निर्ययू राक्षसा घॊरा नर्थन्तॊ जलथा यदा
26 रदैः कवचिनस तव अन्ये धवजैश च समलंकृतैः
   सुवर्णजालविहितैः खरैश च विविधाननैः
27 हयैः परमशीघ्रैश च गजेन्थ्रैश च मथॊत्कटैः
   निर्ययू राक्षसव्याघ्रा वयाघ्रा इव थुरासथाः
28 वृकसिंहमुखैर युक्तं खरैः कनकभूषणैः
   आरुरॊह रदं थिव्यं धूम्राक्षः खरनिस्वनः
29 स निर्यातॊ महावीर्यॊ धूम्राक्षॊ राक्षसैर वृतः
   परहसन पश्चिमथ्वारं हनूमान यत्र यूदपः
30 परयान्तं तु महाघॊरं राक्षसं भीमथर्शनम
   अन्तरिक्षगताः करूराः शकुनाः परत्यवारयन
31 रदशीर्षे महाभीमॊ गृध्रश च निपपात ह
   धवजाग्रे गरदिताश चैव निपेतुः कुणपाशनाः
32 रुधिरार्थ्रॊ महाञ शवेतः कबन्धः पतितॊ भुवि
   विस्वरं चॊत्सृजन नाथं धूम्राक्षस्य समीपतः
33 ववर्ष रुधिरं थेवः संचचाल च मेथिनी
   परतिलॊमं ववौ वायुर निर्घातसमनिस्वनः
   तिमिरौघावृतास तत्र थिशश च न चकाशिरे
34 स तूत्पातांस ततॊ थृष्ट्वा राक्षसानां भयावहान
   पराथुर्भूतान सुघॊरांश च धूम्राक्षॊ वयदितॊ ऽभवत
35 ततः सुभीमॊ बहुभिर निशाचरैर; वृतॊ ऽभिनिष्क्रम्य रणॊत्सुकॊ बली
   थथर्श तां राघवबाहुपालितां; समुथ्रकल्पां बहुवानरीं चमूम


Next: Chapter 42