Sacred Texts  Hinduism  Index  Book 6 Index  Previous  Next 

Book 6
Chapter 54

 1 sa nanāda mahānādaṃ samudram abhinādayan
  janayann iva nirghātān vidhamann iva parvatān
 2 tam avadhyaṃ maghavatā yamena varuṇena ca
  prekṣya bhīmākṣam āyāntaṃ vānarā vipradudruvuḥ
 3 tāṃs tu vidravato dṛṣṭvā vāliputro 'ṅgado 'bravīt
  nalaṃ nīlaṃ gavākṣaṃ ca kumudaṃ ca mahābalam
 4 ātmānam atra vismṛtya vīryāṇy abhijanāni ca
  kva gacchata bhayatrastāḥ prākṛtā harayo yathā
 5 sādhu saumyā nivartadhvaṃ kiṃ prāṇān parirakṣatha
  nālaṃ yuddhāya vai rakṣo mahatīyaṃ vibhīṣikāḥ
 6 mahatīm utthitām enāṃ rākṣasānāṃ vibhīṣikām
  vikramād vidhamiṣyāmo nivartadhvaṃ plavaṃgamāḥ
 7 kṛcchreṇa tu samāśvāsya saṃgamya ca tatas tataḥ
  vṛkṣādrihastā harayaḥ saṃpratasthū raṇājiram
 8 te nivṛtya tu saṃkruddhāḥ kumbhakarṇaṃ vanaukasaḥ
  nijaghnuḥ paramakruddhāḥ samadā iva kuñjarāḥ
  prāṃśubhir giriśṛṅgaiś ca śilābhiś ca mahābalāḥ
 9 pādapaiḥ puṣpitāgraiś ca hanyamāno na kampate
  tasya gātreṣu patitā bhidyante śataśaḥ śilāḥ
  pādapāḥ puṣpitāgrāś ca bhagnāḥ petur mahītale
 10 so 'pi sainyāni saṃkruddho vānarāṇāṃ mahaujasām
   mamantha paramāyatto vanāny agnir ivotthitaḥ
11 lohitārdrās tu bahavaḥ śerate vānararṣabhāḥ
   nirastāḥ patitā bhūmau tāmrapuṣpā iva drumāḥ
12 laṅghayantaḥ pradhāvanto vānarā nāvalokayan
   ke cit samudre patitāḥ ke cid gaganam āśritāḥ
13 vadhyamānās tu te vīrā rākṣasena balīyasā
   sāgaraṃ yena te tīrṇāḥ pathā tenaiva dudruvuḥ
14 te sthalāni tathā nimnaṃ viṣaṇṇavadanā bhayāt
   ṛkṣā vṛkṣān samārūḍhāḥ ke cit parvatam āśritāḥ
15 mamajjur arṇave ke cid guhāḥ ke cit samāśritāḥ
   niṣeduḥ plavagāḥ ke cit ke cin naivāvatasthire
16 tān samīkṣyāṅgado bhaṅgān vānarān idam abravīt
   avatiṣṭhata yudhyāmo nivartadhvaṃ plavaṃgamāḥ
17 bhagnānāṃ vo na paśyāmi parigamya mahīm imām
   sthānaṃ sarve nivartadhvaṃ kiṃ prāṇān parirakṣatha
18 nirāyudhānāṃ dravatām asaṃgagatipauruṣāḥ
   dārā hy apahasiṣyanti sa vai ghātas tu jīvitām
19 kuleṣu jātāḥ sarve sma vistīrṇeṣu mahatsu ca
   anāryāḥ khalu yad bhītās tyaktvā vīryaṃ pradhāvata
20 vikatthanāni vo yāni yadā vai janasaṃsadi
   tāni vaḥ kva ca yatāni sodagrāṇi mahānti ca
21 bhīrupravādāḥ śrūyante yas tu jīvati dhikkṛtaḥ
   mārgaḥ satpuruṣair juṣṭaḥ sevyatāṃ tyajyatāṃ bhayam
22 śayāmahe vā nihatāḥ pṛthivyām alpajīvitāḥ
   duṣprāpaṃ brahmalokaṃ vā prāpnumo yudhi sūditāḥ
   saṃprāpnuyāmaḥ kīrtiṃ vā nihatya śatrum āhave
23 na kumbhakarṇaḥ kākutsthaṃ dṛṣṭvā jīvan gamiṣyati
   dīpyamānam ivāsādya pataṃgo jvalanaṃ yathā
24 palāyanena coddiṣṭāḥ prāṇān rakṣāmahe vayam
   ekena bahavo bhagnā yaśo nāśaṃ gamiṣyati
25 evaṃ bruvāṇaṃ taṃ śūram aṅgadaṃ kanakāṅgadam
   dravamāṇās tato vākyam ūcuḥ śūravigarhitam
26 kṛtaṃ naḥ kadanaṃ ghoraṃ kumbhakarṇena rakṣasā
   na sthānakālo gacchāmo dayitaṃ jīvitaṃ hi naḥ
27 etāvad uktvā vacanaṃ sarve te bhejire diśaḥ
   bhīmaṃ bhīmākṣam āyāntaṃ dṛṣṭvā vānarayūthapāḥ
28 dravamāṇās tu te vīrā aṅgadena valīmukhāḥ
   sāntvaiś ca bahumānaiś ca tataḥ sarve nivartitāḥ
29 ṛṣabhaśarabhamaindadhūmranīlāḥ; kumudasuṣeṇagavākṣarambhatārāḥ
   dvividapanasavāyuputramukhyās; tvaritatarābhimukhaṃ raṇaṃ prayātāḥ
 1 स ननाथ महानाथं समुथ्रम अभिनाथयन
  जनयन्न इव निर्घातान विधमन्न इव पर्वतान
 2 तम अवध्यं मघवता यमेन वरुणेन च
  परेक्ष्य भीमाक्षम आयान्तं वानरा विप्रथुथ्रुवुः
 3 तांस तु विथ्रवतॊ थृष्ट्वा वालिपुत्रॊ ऽङगथॊ ऽबरवीत
  नलं नीलं गवाक्षं च कुमुथं च महाबलम
 4 आत्मानम अत्र विस्मृत्य वीर्याण्य अभिजनानि च
  कव गच्छत भयत्रस्ताः पराकृता हरयॊ यदा
 5 साधु सौम्या निवर्तध्वं किं पराणान परिरक्षद
  नालं युथ्धाय वै रक्षॊ महतीयं विभीषिकाः
 6 महतीम उत्दिताम एनां राक्षसानां विभीषिकाम
  विक्रमाथ विधमिष्यामॊ निवर्तध्वं पलवंगमाः
 7 कृच्छ्रेण तु समाश्वास्य संगम्य च ततस ततः
  वृक्षाथ्रिहस्ता हरयः संप्रतस्दू रणाजिरम
 8 ते निवृत्य तु संक्रुथ्धाः कुम्भकर्णं वनौकसः
  निजघ्नुः परमक्रुथ्धाः समथा इव कुञ्जराः
  परांशुभिर गिरिशृङ्गैश च शिलाभिश च महाबलाः
 9 पाथपैः पुष्पिताग्रैश च हन्यमानॊ न कम्पते
  तस्य गात्रेषु पतिता भिथ्यन्ते शतशः शिलाः
  पाथपाः पुष्पिताग्राश च भग्नाः पेतुर महीतले
 10 सॊ ऽपि सैन्यानि संक्रुथ्धॊ वानराणां महौजसाम
   ममन्द परमायत्तॊ वनान्य अग्निर इवॊत्दितः
11 लॊहितार्थ्रास तु बहवः शेरते वानरर्षभाः
   निरस्ताः पतिता भूमौ ताम्रपुष्पा इव थरुमाः
12 लङ्घयन्तः परधावन्तॊ वानरा नावलॊकयन
   के चित समुथ्रे पतिताः के चिथ गगनम आश्रिताः
13 वध्यमानास तु ते वीरा राक्षसेन बलीयसा
   सागरं येन ते तीर्णाः पदा तेनैव थुथ्रुवुः
14 ते सदलानि तदा निम्नं विषण्णवथना भयात
   ऋक्षा वृक्षान समारूढाः के चित पर्वतम आश्रिताः
15 ममज्जुर अर्णवे के चिथ गुहाः के चित समाश्रिताः
   निषेथुः पलवगाः के चित के चिन नैवावतस्दिरे
16 तान समीक्ष्याङ्गथॊ भङ्गान वानरान इथम अब्रवीत
   अवतिष्ठत युध्यामॊ निवर्तध्वं पलवंगमाः
17 भग्नानां वॊ न पश्यामि परिगम्य महीम इमाम
   सदानं सर्वे निवर्तध्वं किं पराणान परिरक्षद
18 निरायुधानां थरवताम असंगगतिपौरुषाः
   थारा हय अपहसिष्यन्ति स वै घातस तु जीविताम
19 कुलेषु जाताः सर्वे सम विस्तीर्णेषु महत्सु च
   अनार्याः खलु यथ भीतास तयक्त्वा वीर्यं परधावत
20 विकत्दनानि वॊ यानि यथा वै जनसंसथि
   तानि वः कव च यतानि सॊथग्राणि महान्ति च
21 भीरुप्रवाथाः शरूयन्ते यस तु जीवति धिक्कृतः
   मार्गः सत्पुरुषैर जुष्टः सेव्यतां तयज्यतां भयम
22 शयामहे वा निहताः पृदिव्याम अल्पजीविताः
   थुष्प्रापं बरह्मलॊकं वा पराप्नुमॊ युधि सूथिताः
   संप्राप्नुयामः कीर्तिं वा निहत्य शत्रुम आहवे
23 न कुम्भकर्णः काकुत्स्दं थृष्ट्वा जीवन गमिष्यति
   थीप्यमानम इवासाथ्य पतंगॊ जवलनं यदा
24 पलायनेन चॊथ्थिष्टाः पराणान रक्षामहे वयम
   एकेन बहवॊ भग्ना यशॊ नाशं गमिष्यति
25 एवं बरुवाणं तं शूरम अङ्गथं कनकाङ्गथम
   थरवमाणास ततॊ वाक्यम ऊचुः शूरविगर्हितम
26 कृतं नः कथनं घॊरं कुम्भकर्णेन रक्षसा
   न सदानकालॊ गच्छामॊ थयितं जीवितं हि नः
27 एतावथ उक्त्वा वचनं सर्वे ते भेजिरे थिशः
   भीमं भीमाक्षम आयान्तं थृष्ट्वा वानरयूदपाः
28 थरवमाणास तु ते वीरा अङ्गथेन वलीमुखाः
   सान्त्वैश च बहुमानैश च ततः सर्वे निवर्तिताः
29 ऋषभशरभमैन्थधूम्रनीलाः; कुमुथसुषेणगवाक्षरम्भताराः
   थविविथपनसवायुपुत्रमुख्यास; तवरिततराभिमुखं रणं परयाताः


Next: Chapter 55