Sacred Texts  Hinduism  Index  Book 6 Index  Previous  Next 

Book 6
Chapter 62

 1 tato 'bravīn mahātejāḥ sugrīvo vānarādhipaḥ
  arthyaṃ vijāpayaṃś cāpi hanūmantaṃ mahābalam
 2 yato hataḥ kumbhakarṇaḥ kumārāś ca niṣūditāḥ
  nedānīim upanirhāraṃ rāvaṇo dātum arhati
 3 ye ye mahābalāḥ santi laghavaś ca plavaṃgamāḥ
  laṅkām abhyutpatantv āśu gṛhyolkāḥ plavagarṣabhāḥ
 4 tato 'staṃ gata āditye raudre tasmin niśāmukhe
  laṅkām abhimukhāḥ solkā jagmus te plavagarṣabhāḥ
 5 ulkāhastair harigaṇaiḥ sarvataḥ samabhidrutāḥ
  ārakṣasthā virūpākṣāḥ sahasā vipradudruvuḥ
 6 gopurāṭṭa pratolīṣu caryāsu vividhāsu ca
  prāsādeṣu ca saṃhṛṣṭāḥ sasṛjus te hutāśanam
 7 teṣāṃ gṛhasahasrāṇi dadāha hutabhuk tadā
  āvāsān rākṣasānāṃ ca sarveṣāṃ gṛhamedhinām
 8 hemacitratanutrāṇāṃ sragdāmāmbaradhāriṇām
  sīdhupānacalākṣāṇāṃ madavihvalagāminām
 9 kāntālambitavastrāṇāṃ śatrusaṃjātamanyunām
  gadāśūlāsi hastānāṃ khādatāṃ pibatām api
 10 śayaneṣu mahārheṣu prasuptānāṃ priyaiḥ saha
   trastānāṃ gacchatāṃ tūrṇaṃ putrān ādāya sarvataḥ
11 teṣāṃ gṛhasahasrāṇi tadā laṅkānivāsinām
   adahat pāvakas tatra jajvāla ca punaḥ punaḥ
12 sāravanti mahārhāṇi gambhīraguṇavanti ca
   hemacandrārdhacandrāṇi candraśālonnatāni ca
13 ratnacitragavākṣāṇi sādhiṣṭhānāni sarvaśaḥ
   maṇividrumacitrāṇi spṛśantīva ca bhāskaram
14 krauñcabarhiṇavīṇānāṃ bhūṣaṇānāṃ ca nisvanaiḥ
   nāditāny acalābhāni veśmāny agnir dadāha saḥ
15 jvalanena parītāni toraṇāni cakāśire
   vidyudbhir iva naddhāni meghajālāni gharmage
16 vimāneṣu prasuptāś ca dahyamānā varāṅganāḥ
   tyaktābharaṇasaṃyogā hāhety uccair vicukruśaḥ
17 tatra cāgniparītāni nipetur bhavanāny api
   vajrivajrahatānīva śikharāṇi mahāgireḥ
18 tāni nirdahyamānāni dūrataḥ pracakāśire
   himavacchikharāṇīva dīptauṣadhivanāni ca
19 harmyāgrair dahyamānaiś ca jvālāprajvalitair api
   rātrau sā dṛśyate laṅkā puṣpitair iva kiṃśukaiḥ
20 hastyadhyakṣair gajair muktair muktaiś ca turagair api
   babhūva laṅkā lokānte bhrāntagrāha ivārṇavaḥ
21 aśvaṃ muktaṃ gajo dṛṣṭvā kac cid bhīto 'pasarpati
   bhīto bhītaṃ gajaṃ dṛṣṭvā kva cid aśvo nivartate
22 sā babhūva muhūrtena haribhir dīpitā purī
   lokasyāsya kṣaye ghore pradīpteva vasuṃdharā
23 nārī janasya dhūmena vyāptasyoccair vineduṣaḥ
   svano jvalanataptasya śuśruve daśayojanam
24 pradagdhakāyān aparān rākṣasān nirgatān bahiḥ
   sahasābhyutpatanti sma harayo 'tha yuyutsavaḥ
25 udghuṣṭaṃ vānarāṇāṃ ca rākṣasānāṃ ca nisvanaḥ
   diśo daśa samudraṃ ca pṛthivīṃ cānvanādayat
26 viśalyau tu mahātmānau tāv ubhau rāmalakṣmaṇau
   asaṃbhrāntau jagṛhatus tāv ubhau dhanuṣī vare
27 tato visphārayāṇasya rāmasya dhanur uttamam
   babhūva tumulaḥ śabdo rākṣasānāṃ bhayāvahaḥ
28 aśobhata tadā rāmo dhanur visphārayan mahat
   bhagavān iva saṃkruddho bhavo vedamayaṃ dhanuḥ
29 vānarodghuṣṭaghoṣaś ca rākṣasānāṃ ca nisvanaḥ
   jyāśabdaś cāpi rāmasya trayaṃ vyāpa diśo daśa
30 tasya kārmukamuktaiś ca śarais tatpuragopuram
   kailāsaśṛṅgapratimaṃ vikīrṇam apatad bhuvi
31 tato rāmaśarān dṛṣṭvā vimāneṣu gṛheṣu ca
   saṃnāho rākṣasendrāṇāṃ tumulaḥ samapadyata
32 teṣāṃ saṃnahyamānānāṃ siṃhanādaṃ ca kurvatām
   śarvarī rākṣasendrāṇāṃ raudrīva samapadyata
33 ādiṣṭā vānarendrās te sugrīveṇa mahātmanā
   āsannā dvāram āsādya yudhyadhvaṃ plavagarṣabhāḥ
34 yaś ca vo vitathaṃ kuryāt tatra tatra vyavasthitaḥ
   sa hantavyo 'bhisaṃplutya rājaśāsanadūṣakaḥ
35 teṣu vānaramukhyeṣu dīptolkojjvalapāṇiṣu
   sthiteṣu dvāram āsādya rāvaṇaṃ manyur āviśat
36 tasya jṛmbhitavikṣepād vyāmiśrā vai diśo daśa
   rūpavān iva rudrasya manyur gātreṣv adṛśyata
37 sa nikumbhaṃ ca kumbhaṃ ca kumbhakarṇātmajāv ubhau
   preṣayām āsa saṃkruddho rākṣasair bahubhiḥ saha
38 śaśāsa caiva tān sarvān rākṣasān rākṣaseśvaraḥ
   rākṣasā gacchatātraiva siṃhanādaṃ ca nādayan
39 tatas tu coditās tena rākṣasā jvalitāyudhāḥ
   laṅkāyā niryayur vīrāḥ praṇadantaḥ punaḥ punaḥ
40 bhīmāśvarathamātaṃgaṃ nānāpatti samākulam
   dīptaśūlagadākhaḍgaprāsatomarakārmukam
41 tad rākṣasabalaṃ ghoraṃ bhīmavikramapauruṣam
   dadṛśe jvalitaprāsaṃ kiṅkiṇīśatanāditam
42 hemajālācitabhujaṃ vyāveṣṭitaparaśvadham
   vyāghūrṇitamahāśastraṃ bāṇasaṃsaktakārmukam
43 gandhamālyamadhūtsekasaṃmodita mahānilam
   ghoraṃ śūrajanākīrṇaṃ mahāmbudharanisvanam
44 taṃ dṛṣṭvā balam āyāntaṃ rākṣasānāṃ sudāruṇam
   saṃcacāla plavaṃgānāṃ balam uccair nanāda ca
45 javenāplutya ca punas tad rākṣasabalaṃ mahat
   abhyayāt pratyaribalaṃ pataṃga iva pāvakam
46 teṣāṃ bhujaparāmarśavyāmṛṣṭaparighāśani
   rākṣasānāṃ balaṃ śreṣṭhaṃ bhūyastaram aśobhata
47 tathaivāpy apare teṣāṃ kapīnām asibhiḥ śitaiḥ
   pravīrān abhito jaghnur ghorarūpā niśācarāḥ
48 ghnantam anyaṃ jaghānānyaḥ pātayantam apātayat
   garhamāṇaṃ jagarhānye daśantam apare 'daśat
49 dehīty anye dadāty anyo dadāmīty aparaḥ punaḥ
   kiṃ kleśayasi tiṣṭheti tatrānyonyaṃ babhāṣire
50 samudyatamahāprāsaṃ muṣṭiśūlāsisaṃkulam
   prāvartata mahāraudraṃ yuddhaṃ vānararakṣasām
51 vānarān daśa sapteti rākṣasā abhyapātayan
   rākṣasān daśasapteti vānarā jaghnur āhave
52 visrastakeśarasanaṃ vimuktakavacadhvajam
   balaṃ rākṣasam ālambya vānarāḥ paryavārayan
 1 ततॊ ऽबरवीन महातेजाः सुग्रीवॊ वानराधिपः
  अर्द्यं विजापयंश चापि हनूमन्तं महाबलम
 2 यतॊ हतः कुम्भकर्णः कुमाराश च निषूथिताः
  नेथानीिम उपनिर्हारं रावणॊ थातुम अर्हति
 3 ये ये महाबलाः सन्ति लघवश च पलवंगमाः
  लङ्काम अभ्युत्पतन्त्व आशु गृह्यॊल्काः पलवगर्षभाः
 4 ततॊ ऽसतं गत आथित्ये रौथ्रे तस्मिन निशामुखे
  लङ्काम अभिमुखाः सॊल्का जग्मुस ते पलवगर्षभाः
 5 उल्काहस्तैर हरिगणैः सर्वतः समभिथ्रुताः
  आरक्षस्दा विरूपाक्षाः सहसा विप्रथुथ्रुवुः
 6 गॊपुराट्ट परतॊलीषु चर्यासु विविधासु च
  परासाथेषु च संहृष्टाः ससृजुस ते हुताशनम
 7 तेषां गृहसहस्राणि थथाह हुतभुक तथा
  आवासान राक्षसानां च सर्वेषां गृहमेधिनाम
 8 हेमचित्रतनुत्राणां सरग्थामाम्बरधारिणाम
  सीधुपानचलाक्षाणां मथविह्वलगामिनाम
 9 कान्तालम्बितवस्त्राणां शत्रुसंजातमन्युनाम
  गथाशूलासि हस्तानां खाथतां पिबताम अपि
 10 शयनेषु महार्हेषु परसुप्तानां परियैः सह
   तरस्तानां गच्छतां तूर्णं पुत्रान आथाय सर्वतः
11 तेषां गृहसहस्राणि तथा लङ्कानिवासिनाम
   अथहत पावकस तत्र जज्वाल च पुनः पुनः
12 सारवन्ति महार्हाणि गम्भीरगुणवन्ति च
   हेमचन्थ्रार्धचन्थ्राणि चन्थ्रशालॊन्नतानि च
13 रत्नचित्रगवाक्षाणि साधिष्ठानानि सर्वशः
   मणिविथ्रुमचित्राणि सपृशन्तीव च भास्करम
14 करौञ्चबर्हिणवीणानां भूषणानां च निस्वनैः
   नाथितान्य अचलाभानि वेश्मान्य अग्निर थथाह सः
15 जवलनेन परीतानि तॊरणानि चकाशिरे
   विथ्युथ्भिर इव नथ्धानि मेघजालानि घर्मगे
16 विमानेषु परसुप्ताश च थह्यमाना वराङ्गनाः
   तयक्ताभरणसंयॊगा हाहेत्य उच्चैर विचुक्रुशः
17 तत्र चाग्निपरीतानि निपेतुर भवनान्य अपि
   वज्रिवज्रहतानीव शिखराणि महागिरेः
18 तानि निर्थह्यमानानि थूरतः परचकाशिरे
   हिमवच्छिखराणीव थीप्तौषधिवनानि च
19 हर्म्याग्रैर थह्यमानैश च जवालाप्रज्वलितैर अपि
   रात्रौ सा थृश्यते लङ्का पुष्पितैर इव किंशुकैः
20 हस्त्यध्यक्षैर गजैर मुक्तैर मुक्तैश च तुरगैर अपि
   बभूव लङ्का लॊकान्ते भरान्तग्राह इवार्णवः
21 अश्वं मुक्तं गजॊ थृष्ट्वा कच चिथ भीतॊ ऽपसर्पति
   भीतॊ भीतं गजं थृष्ट्वा कव चिथ अश्वॊ निवर्तते
22 सा बभूव मुहूर्तेन हरिभिर थीपिता पुरी
   लॊकस्यास्य कषये घॊरे परथीप्तेव वसुंधरा
23 नारी जनस्य धूमेन वयाप्तस्यॊच्चैर विनेथुषः
   सवनॊ जवलनतप्तस्य शुश्रुवे थशयॊजनम
24 परथग्धकायान अपरान राक्षसान निर्गतान बहिः
   सहसाभ्युत्पतन्ति सम हरयॊ ऽद युयुत्सवः
25 उथ्घुष्टं वानराणां च राक्षसानां च निस्वनः
   थिशॊ थश समुथ्रं च पृदिवीं चान्वनाथयत
26 विशल्यौ तु महात्मानौ ताव उभौ रामलक्ष्मणौ
   असंभ्रान्तौ जगृहतुस ताव उभौ धनुषी वरे
27 ततॊ विस्फारयाणस्य रामस्य धनुर उत्तमम
   बभूव तुमुलः शब्थॊ राक्षसानां भयावहः
28 अशॊभत तथा रामॊ धनुर विस्फारयन महत
   भगवान इव संक्रुथ्धॊ भवॊ वेथमयं धनुः
29 वानरॊथ्घुष्टघॊषश च राक्षसानां च निस्वनः
   जयाशब्थश चापि रामस्य तरयं वयाप थिशॊ थश
30 तस्य कार्मुकमुक्तैश च शरैस तत्पुरगॊपुरम
   कैलासशृङ्गप्रतिमं विकीर्णम अपतथ भुवि
31 ततॊ रामशरान थृष्ट्वा विमानेषु गृहेषु च
   संनाहॊ राक्षसेन्थ्राणां तुमुलः समपथ्यत
32 तेषां संनह्यमानानां सिंहनाथं च कुर्वताम
   शर्वरी राक्षसेन्थ्राणां रौथ्रीव समपथ्यत
33 आथिष्टा वानरेन्थ्रास ते सुग्रीवेण महात्मना
   आसन्ना थवारम आसाथ्य युध्यध्वं पलवगर्षभाः
34 यश च वॊ वितदं कुर्यात तत्र तत्र वयवस्दितः
   स हन्तव्यॊ ऽभिसंप्लुत्य राजशासनथूषकः
35 तेषु वानरमुख्येषु थीप्तॊल्कॊज्ज्वलपाणिषु
   सदितेषु थवारम आसाथ्य रावणं मन्युर आविशत
36 तस्य जृम्भितविक्षेपाथ वयामिश्रा वै थिशॊ थश
   रूपवान इव रुथ्रस्य मन्युर गात्रेष्व अथृश्यत
37 स निकुम्भं च कुम्भं च कुम्भकर्णात्मजाव उभौ
   परेषयाम आस संक्रुथ्धॊ राक्षसैर बहुभिः सह
38 शशास चैव तान सर्वान राक्षसान राक्षसेश्वरः
   राक्षसा गच्छतात्रैव सिंहनाथं च नाथयन
39 ततस तु चॊथितास तेन राक्षसा जवलितायुधाः
   लङ्काया निर्ययुर वीराः परणथन्तः पुनः पुनः
40 भीमाश्वरदमातंगं नानापत्ति समाकुलम
   थीप्तशूलगथाखड्गप्रासतॊमरकार्मुकम
41 तथ राक्षसबलं घॊरं भीमविक्रमपौरुषम
   थथृशे जवलितप्रासं किङ्किणीशतनाथितम
42 हेमजालाचितभुजं वयावेष्टितपरश्वधम
   वयाघूर्णितमहाशस्त्रं बाणसंसक्तकार्मुकम
43 गन्धमाल्यमधूत्सेकसंमॊथित महानिलम
   घॊरं शूरजनाकीर्णं महाम्बुधरनिस्वनम
44 तं थृष्ट्वा बलम आयान्तं राक्षसानां सुथारुणम
   संचचाल पलवंगानां बलम उच्चैर ननाथ च
45 जवेनाप्लुत्य च पुनस तथ राक्षसबलं महत
   अभ्ययात परत्यरिबलं पतंग इव पावकम
46 तेषां भुजपरामर्शव्यामृष्टपरिघाशनि
   राक्षसानां बलं शरेष्ठं भूयस्तरम अशॊभत
47 तदैवाप्य अपरे तेषां कपीनाम असिभिः शितैः
   परवीरान अभितॊ जघ्नुर घॊररूपा निशाचराः
48 घनन्तम अन्यं जघानान्यः पातयन्तम अपातयत
   गर्हमाणं जगर्हान्ये थशन्तम अपरे ऽथशत
49 थेहीत्य अन्ये थथात्य अन्यॊ थथामीत्य अपरः पुनः
   किं कलेशयसि तिष्ठेति तत्रान्यॊन्यं बभाषिरे
50 समुथ्यतमहाप्रासं मुष्टिशूलासिसंकुलम
   परावर्तत महारौथ्रं युथ्धं वानररक्षसाम
51 वानरान थश सप्तेति राक्षसा अभ्यपातयन
   राक्षसान थशसप्तेति वानरा जघ्नुर आहवे
52 विस्रस्तकेशरसनं विमुक्तकवचध्वजम
   बलं राक्षसम आलम्ब्य वानराः पर्यवारयन


Next: Chapter 63