Sacred Texts  Hinduism  Index  Book 6 Index  Previous  Next 

Book 6
Chapter 67

 1 makarākṣaṃ hataṃ śrutvā rāvaṇaḥ samitiṃjayaḥ
  ādideśātha saṃkruddho raṇāyendrajitaṃ sutam
 2 jahi vīra mahāvīryau bhrātarau rāmalakṣmaṇau
  adṛśyo dṛśyamāno vā sarvathā tvaṃ balādhikaḥ
 3 tvam apratimakarmāṇam indraṃ jayasi saṃyuge
  kiṃ punar mānuṣau dṛṣṭvā na vadhiṣyasi saṃyuge
 4 tathokto rākṣasendreṇa pratigṛhya pitur vacaḥ
  yajñabhūmau sa vidhivat pāvakaṃ juhuve ndrajit
 5 juhvataś cāpi tatrāgniṃ raktoṣṇīṣadharāḥ striyaḥ
  ājagmus tatra saṃbhrāntā rākṣasyo yatra rāvaṇiḥ
 6 śastrāṇi śarapatrāṇi samidho 'tha vibhītakāḥ
  lohitāni ca vāsāṃsi sruvaṃ kārṣṇāyasaṃ tathā
 7 sarvato 'gniṃ samāstīrya śarapatraiḥ samantataḥ
  chāgasya sarvakṛṣṇasya galaṃ jagrāha jīvataḥ
 8 caruhomasamiddhasya vidhūmasya mahārciṣaḥ
  babhūvus tāni liṅgāni vijayaṃ darśayanti ca
 9 pradakṣiṇāvartaśikhas taptahāṭakasaṃnibhaḥ
  havis tat pratijagrāha pāvakaḥ svayam utthitaḥ
 10 hutvāgniṃ tarpayitvātha devadānavarākṣasān
   āruroha rathaśreṣṭham antardhānagataṃ śubham
11 sa vājibhiś caturbhis tu bāṇaiś ca niśitair yutaḥ
   āropitamahācāpaḥ śuśubhe syandanottame
12 jājvalyamāno vapuṣā tapanīyaparicchadaḥ
   śaraiś candrārdhacandraiś ca sa rathaḥ samalaṃkṛtaḥ
13 jāmbūnadamahākambur dīptapāvakasaṃnibhaḥ
   babhūvendrajitaḥ ketur vaidūryasamalaṃkṛtaḥ
14 tena cādityakalpena brahmāstreṇa ca pālitaḥ
   sa babhūva durādharṣo rāvaṇiḥ sumahābalaḥ
15 so 'bhiniryāya nagarād indrajit samitiṃjayaḥ
   hutvāgniṃ rākṣasair mantrair antardhānagato 'bravīt
16 adya hatvāhave yau tau mithyā pravrajitau vane
   jayaṃ pitre pradāsyāmi rāvaṇāya raṇādhikam
17 kṛtvā nirvānarām urvīṃ hatvā rāmaṃ salakṣmaṇam
   kariṣye paramāṃ prītim ity uktvāntaradhīyata
18 āpapātātha saṃkruddho daśagrīveṇa coditaḥ
   tīkṣṇakārmukanārācais tīkṣṇas tv indraripū raṇe
19 sa dadarśa mahāvīryau nāgau triśirasāv iva
   sṛjantāv iṣujālāni vīrau vānaramadhyagau
20 imau tāv iti saṃcintya sajyaṃ kṛtvā ca kārmukam
   saṃtatāneṣudhārābhiḥ parjanya iva vṛṣṭimān
21 sa tu vaihāyasaṃ prāpya saratho rāmalakṣmaṇau
   acakṣur viṣaye tiṣṭhan vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ
22 tau tasya śaravegena parītau rāmalakṣmaṇau
   dhanuṣī saśare kṛtvā divyam astraṃ pracakratuḥ
23 pracchādayantau gaganaṃ śarajālair mahābalau
   tam astraiḥ surasaṃkāśau naiva pasparśatuḥ śaraiḥ
24 sa hi dhūmāndhakāraṃ ca cakre pracchādayan nabhaḥ
   diśaś cāntardadhe śrīmān nīhāratamasāvṛtaḥ
25 naiva jyātalanirghoṣo na ca nemikhurasvanaḥ
   śuśruve caratas tasya na ca rūpaṃ prakāśate
26 ghanāndhakāre timire śaravarṣam ivādbhutam
   sa vavarṣa mahābāhur nārācaśaravṛṣṭibhiḥ
27 sa rāmaṃ sūryasaṃkāśaiḥ śarair dattavaro bhṛśam
   vivyādha samare kruddhaḥ sarvagātreṣu rāvaṇiḥ
28 tau hanyamānau nārācair dhārābhir iva parvatau
   hemapuṅkhān naravyāghrau tigmān mumucatuḥ śarān
29 antarikṣaṃ samāsādya rāvaṇiṃ kaṅkapatriṇaḥ
   nikṛtya patagā bhūmau petus te śoṇitokṣitāḥ
30 atimātraṃ śaraugheṇa pīḍyamānau narottamau
   tān iṣūn patato bhallair anekair nicakartatuḥ
31 yato hi dadṛśāte tau śarān nipatitāñ śitān
   tatas tato dāśarathī sasṛjāte 'stram uttamam
32 rāvaṇis tu diśaḥ sarvā rathenātirathaḥ patan
   vivyādha tau dāśarathī laghv astro niśitaiḥ śaraiḥ
33 tenātividdhau tau vīrau rukmapuṅkhaiḥ susaṃhataiḥ
   babhūvatur dāśarathī puṣpitāv iva kiṃśukau
34 nāsya veda gatiṃ kaś cin na ca rūpaṃ dhanuḥ śarān
   na cānyad viditaṃ kiṃ cit sūryasyevābhrasaṃplave
35 tena viddhāś ca harayo nihatāś ca gatāsavaḥ
   babhūvuḥ śataśas tatra patitā dharaṇītale
36 lakṣmaṇas tu susaṃkruddho bhrātaraṃ vākyam abravīt
   brāhmam astraṃ prayokṣyāmi vadhārthaṃ sarvarakṣasām
37 tam uvāca tato rāmo lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam
   naikasya heto rakṣāṃsi pṛthivyāṃ hantum arhasi
38 ayudhyamānaṃ pracchannaṃ prāñjaliṃ śaraṇāgatam
   palāyantaṃ pramattaṃ vā na tvaṃ hantum ihārhasi
39 asyaiva tu vadhe yatnaṃ kariṣyāvo mahābala
   ādekṣyāvo mahāvegān astrān āśīviṣopamān
40 tam enaṃ māyinaṃ kṣudram antarhitarathaṃ balāt
   rākṣasaṃ nihaniṣyanti dṛṣṭvā vānarayūthapāḥ
41 yady eṣa bhūmiṃ viśate divaṃ vā; rasātalaṃ vāpi nabhastalaṃ vā
   evaṃ nigūḍho 'pi mamāstradagdhaḥ; patiṣyate bhūmitale gatāsuḥ
42 ity evam uktvā vacanaṃ mahātmā; raghupravīraḥ plavagarṣabhair vṛtaḥ
   vadhāya raudrasya nṛśaṃsakarmaṇas; tadā mahātmā tvaritaṃ nirīkṣate
 1 मकराक्षं हतं शरुत्वा रावणः समितिंजयः
  आथिथेशाद संक्रुथ्धॊ रणायेन्थ्रजितं सुतम
 2 जहि वीर महावीर्यौ भरातरौ रामलक्ष्मणौ
  अथृश्यॊ थृश्यमानॊ वा सर्वदा तवं बलाधिकः
 3 तवम अप्रतिमकर्माणम इन्थ्रं जयसि संयुगे
  किं पुनर मानुषौ थृष्ट्वा न वधिष्यसि संयुगे
 4 तदॊक्तॊ राक्षसेन्थ्रेण परतिगृह्य पितुर वचः
  यज्ञभूमौ स विधिवत पावकं जुहुवे नथ्रजित
 5 जुह्वतश चापि तत्राग्निं रक्तॊष्णीषधराः सत्रियः
  आजग्मुस तत्र संभ्रान्ता राक्षस्यॊ यत्र रावणिः
 6 शस्त्राणि शरपत्राणि समिधॊ ऽद विभीतकाः
  लॊहितानि च वासांसि सरुवं कार्ष्णायसं तदा
 7 सर्वतॊ ऽगनिं समास्तीर्य शरपत्रैः समन्ततः
  छागस्य सर्वकृष्णस्य गलं जग्राह जीवतः
 8 चरुहॊमसमिथ्धस्य विधूमस्य महार्चिषः
  बभूवुस तानि लिङ्गानि विजयं थर्शयन्ति च
 9 परथक्षिणावर्तशिखस तप्तहाटकसंनिभः
  हविस तत परतिजग्राह पावकः सवयम उत्दितः
 10 हुत्वाग्निं तर्पयित्वाद थेवथानवराक्षसान
   आरुरॊह रदश्रेष्ठम अन्तर्धानगतं शुभम
11 स वाजिभिश चतुर्भिस तु बाणैश च निशितैर युतः
   आरॊपितमहाचापः शुशुभे सयन्थनॊत्तमे
12 जाज्वल्यमानॊ वपुषा तपनीयपरिच्छथः
   शरैश चन्थ्रार्धचन्थ्रैश च स रदः समलंकृतः
13 जाम्बूनथमहाकम्बुर थीप्तपावकसंनिभः
   बभूवेन्थ्रजितः केतुर वैथूर्यसमलंकृतः
14 तेन चाथित्यकल्पेन बरह्मास्त्रेण च पालितः
   स बभूव थुराधर्षॊ रावणिः सुमहाबलः
15 सॊ ऽभिनिर्याय नगराथ इन्थ्रजित समितिंजयः
   हुत्वाग्निं राक्षसैर मन्त्रैर अन्तर्धानगतॊ ऽबरवीत
16 अथ्य हत्वाहवे यौ तौ मिद्या परव्रजितौ वने
   जयं पित्रे परथास्यामि रावणाय रणाधिकम
17 कृत्वा निर्वानराम उर्वीं हत्वा रामं सलक्ष्मणम
   करिष्ये परमां परीतिम इत्य उक्त्वान्तरधीयत
18 आपपाताद संक्रुथ्धॊ थशग्रीवेण चॊथितः
   तीक्ष्णकार्मुकनाराचैस तीक्ष्णस तव इन्थ्ररिपू रणे
19 स थथर्श महावीर्यौ नागौ तरिशिरसाव इव
   सृजन्ताव इषुजालानि वीरौ वानरमध्यगौ
20 इमौ ताव इति संचिन्त्य सज्यं कृत्वा च कार्मुकम
   संततानेषुधाराभिः पर्जन्य इव वृष्टिमान
21 स तु वैहायसं पराप्य सरदॊ रामलक्ष्मणौ
   अचक्षुर विषये तिष्ठन विव्याध निशितैः शरैः
22 तौ तस्य शरवेगेन परीतौ रामलक्ष्मणौ
   धनुषी सशरे कृत्वा थिव्यम अस्त्रं परचक्रतुः
23 परच्छाथयन्तौ गगनं शरजालैर महाबलौ
   तम अस्त्रैः सुरसंकाशौ नैव पस्पर्शतुः शरैः
24 स हि धूमान्धकारं च चक्रे परच्छाथयन नभः
   थिशश चान्तर्थधे शरीमान नीहारतमसावृतः
25 नैव जयातलनिर्घॊषॊ न च नेमिखुरस्वनः
   शुश्रुवे चरतस तस्य न च रूपं परकाशते
26 घनान्धकारे तिमिरे शरवर्षम इवाथ्भुतम
   स ववर्ष महाबाहुर नाराचशरवृष्टिभिः
27 स रामं सूर्यसंकाशैः शरैर थत्तवरॊ भृशम
   विव्याध समरे करुथ्धः सर्वगात्रेषु रावणिः
28 तौ हन्यमानौ नाराचैर धाराभिर इव पर्वतौ
   हेमपुङ्खान नरव्याघ्रौ तिग्मान मुमुचतुः शरान
29 अन्तरिक्षं समासाथ्य रावणिं कङ्कपत्रिणः
   निकृत्य पतगा भूमौ पेतुस ते शॊणितॊक्षिताः
30 अतिमात्रं शरौघेण पीड्यमानौ नरॊत्तमौ
   तान इषून पततॊ भल्लैर अनेकैर निचकर्ततुः
31 यतॊ हि थथृशाते तौ शरान निपतिताञ शितान
   ततस ततॊ थाशरदी ससृजाते ऽसत्रम उत्तमम
32 रावणिस तु थिशः सर्वा रदेनातिरदः पतन
   विव्याध तौ थाशरदी लघ्व अस्त्रॊ निशितैः शरैः
33 तेनातिविथ्धौ तौ वीरौ रुक्मपुङ्खैः सुसंहतैः
   बभूवतुर थाशरदी पुष्पिताव इव किंशुकौ
34 नास्य वेथ गतिं कश चिन न च रूपं धनुः शरान
   न चान्यथ विथितं किं चित सूर्यस्येवाभ्रसंप्लवे
35 तेन विथ्धाश च हरयॊ निहताश च गतासवः
   बभूवुः शतशस तत्र पतिता धरणीतले
36 लक्ष्मणस तु सुसंक्रुथ्धॊ भरातरं वाक्यम अब्रवीत
   बराह्मम अस्त्रं परयॊक्ष्यामि वधार्दं सर्वरक्षसाम
37 तम उवाच ततॊ रामॊ लक्ष्मणं शुभलक्षणम
   नैकस्य हेतॊ रक्षांसि पृदिव्यां हन्तुम अर्हसि
38 अयुध्यमानं परच्छन्नं पराञ्जलिं शरणागतम
   पलायन्तं परमत्तं वा न तवं हन्तुम इहार्हसि
39 अस्यैव तु वधे यत्नं करिष्यावॊ महाबल
   आथेक्ष्यावॊ महावेगान अस्त्रान आशीविषॊपमान
40 तम एनं मायिनं कषुथ्रम अन्तर्हितरदं बलात
   राक्षसं निहनिष्यन्ति थृष्ट्वा वानरयूदपाः
41 यथ्य एष भूमिं विशते थिवं वा; रसातलं वापि नभस्तलं वा
   एवं निगूढॊ ऽपि ममास्त्रथग्धः; पतिष्यते भूमितले गतासुः
42 इत्य एवम उक्त्वा वचनं महात्मा; रघुप्रवीरः पलवगर्षभैर वृतः
   वधाय रौथ्रस्य नृशंसकर्मणस; तथा महात्मा तवरितं निरीक्षते


Next: Chapter 68