Sacred Texts  Hinduism  Index  Book 6 Index  Previous  Next 

Book 6
Chapter 113

 1 ayodhyāṃ tu samālokya cintayām āsa rāghavaḥ
  cintayitvā tato dṛṣṭiṃ vānareṣu nyapātayat
 2 priyakāmaḥ priyaṃ rāmas tatas tvaritavikramam
  uvāca dhīmāṃs tejasvī hanūmantaṃ plavaṃgamam
 3 ayodhyāṃ tvarito gaccha kṣipraṃ tvaṃ plavagottama
  jānīhi kac cit kuśalī jano nṛpatimandire
 4 śṛṅgaverapuraṃ prāpya guhaṃ gahanagocaram
  niṣādādhipatiṃ brūhi kuśalaṃ vacanān mama
 5 śrutvā tu māṃ kuśalinam arogaṃ vigatajvaram
  bhaviṣyati guhaḥ prītaḥ sa mamātmasamaḥ sakhā
 6 ayodhyāyāś ca te mārgaṃ pravṛttiṃ bharatasya ca
  nivedayiṣyati prīto niṣādādhipatir guhaḥ
 7 bharatas tu tvayā vācyaḥ kuśalaṃ vacanān mama
  siddhārthaṃ śaṃsa māṃ tasmai sabhāryaṃ sahalakṣmaṇam
 8 haraṇaṃ cāpi vaidehyā rāvaṇena balīyasā
  sugrīveṇa ca saṃvādaṃ vālinaś ca vadhaṃ raṇe
 9 maithilyanveṣaṇaṃ caiva yathā cādhigatā tvayā
  laṅghayitvā mahātoyam āpagāpatim avyayam
 10 upayānaṃ samudrasya sāgarasya ca darśanam
   yathā ca kāritaḥ setū rāvaṇaś ca yathā hataḥ
11 varadānaṃ mahendreṇa brahmaṇā varuṇena ca
   mahādevaprasādāc ca pitrā mama samāgamam
12 jitvā śatrugaṇān rāmaḥ prāpya cānuttamaṃ yaśaḥ
   upayāti samṛddhārthaḥ saha mitrair mahābalaḥ
13 etac chrutvā yamākāraṃ bhajate bharatas tataḥ
   sa ca te veditavyaḥ syāt sarvaṃ yac cāpi māṃ prati
14 jñeyāḥ sarve ca vṛttāntā bharatasyeṅgitāni ca
   tattvena mukhavarṇena dṛṣṭyā vyābhāṣaṇena ca
15 sarvakāmasamṛddhaṃ hi hastyaśvarathasaṃkulam
   pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ kasya nāvartayen manaḥ
16 saṃgatyā bharataḥ śrīmān rājyenārthī svayaṃ bhavet
   praśāstu vasudhāṃ sarvām akhilāṃ raghunandanaḥ
17 tasya buddhiṃ ca vijñāya vyavasāyaṃ ca vānara
   yāvan na dūraṃ yātāḥ smaḥ kṣipram āgantum arhasi
18 iti pratisamādiṣṭo hanūmān mārutātmajaḥ
   mānuṣaṃ dhārayan rūpam ayodhyāṃ tvarito yayau
19 laṅghayitvā pitṛpathaṃ bhujagendrālayaṃ śubham
   gaṅgāyamunayor bhīmaṃ saṃnipātam atītya ca
20 śṛṅgaverapuraṃ prāpya guham āsādya vīryavān
   sa vācā śubhayā hṛṣṭo hanūmān idam abravīt
21 sakhā tu tava kākutstho rāmaḥ satyaparākramaḥ
   sasītaḥ saha saumitriḥ sa tvāṃ kuśalam abravīt
22 pañcamīm adya rajanīm uṣitvā vacanān muneḥ
   bharadvājābhyanujñātaṃ drakṣyasy adyaiva rāghavam
23 evam uktvā mahātejāḥ saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ
   utpapāta mahāvego vegavān avicārayan
24 so 'paśyad rāmatīrthaṃ ca nadīṃ vālukinīṃ tathā
   gomatīṃ tāṃ ca so 'paśyad bhīmaṃ sālavanaṃ tathā
25 sa gatvā dūram adhvānaṃ tvaritaḥ kapikuñjaraḥ
   āsasāda drumān phullān nandigrāmasamīpajān
26 krośamātre tv ayodhyāyāś cīrakṛṣṇājināmbaram
   dadarśa bharataṃ dīnaṃ kṛśam āśramavāsinam
27 jaṭilaṃ maladigdhāṅgaṃ bhrātṛvyasanakarśitam
   phalamūlāśinaṃ dāntaṃ tāpasaṃ dharmacāriṇam
28 samunnatajaṭābhāraṃ valkalājinavāsasaṃ
   niyataṃ bhāvitātmānaṃ brahmarṣisamatejasaṃ
29 pāduke te puraskṛtya śāsantaṃ vai vasuṃdharām
   caturvarṇyasya lokasya trātāraṃ sarvato bhayāt
30 upasthitam amātyaiś ca śucibhiś ca purohitaiḥ
   balamukhyaiś ca yuktaiś ca kāṣāyāmbaradhāribhiḥ
31 na hi te rājaputraṃ taṃ cīrakṛṣṇājināmbaram
   parimoktuṃ vyavasyanti paurā vai dharmavatsalāḥ
32 taṃ dharmam iva dharmajñaṃ devavantam ivāparam
   uvāca prāñjalir vākayṃ hanūmān mārutātmajaḥ
33 vasantaṃ daṇḍakāraṇye yaṃ tvaṃ cīrajaṭādharam
   anuśocasi kākutsthaṃ sa tvā kuśalam abravīt
34 priyam ākhyāmi te deva śokaṃ tyakṣyasi dāruṇam
   asmin muhūrte bhrātrā tvaṃ rāmeṇa saha saṃgataḥ
35 nihatya rāvaṇaṃ rāmaḥ pratilabhya ca maithilīm
   upayāti samṛddhārthaḥ saha mitrair mahābalaiḥ
36 lakṣmaṇaś ca mahātejā vaidehī ca yaśasvinī
   sītā samagrā rāmeṇa mahendreṇa śacī yathā
37 evam ukto hanumatā bharataḥ kaikayīsutaḥ
   papāta sahasā hṛṣṭo harṣān mohaṃ jagāma ha
38 tato muhūrtād utthāya pratyāśvasya ca rāghavaḥ
   hanūmantam uvācedaṃ bharataḥ priyavādinam
39 aśokajaiḥ prītimayaiḥ kapim āliṅgya saṃbhramāt
   siṣeca bharataḥ śrīmān vipulair aśrubindubhiḥ
40 devo vā mānuṣo vā tvam anukrośād ihāgataḥ
   priyākhyānasya te saumya dadāmi bruvataḥ priyam
41 gavāṃ śatasahasraṃ ca grāmāṇāṃ ca śataṃ param
   sakuṇḍalāḥ śubhācārā bhāryāḥ kanyāś ca ṣoḍaśa
42 hemavarṇāḥ sunāsorūḥ śaśisaumyānanāḥ striyaḥ
   sarvābharaṇasaṃpannā saṃpannāḥ kulajātibhiḥ
43 niśamya rāmāgamanaṃ nṛpātmajaḥ; kapipravīrasya tadādbhutopamam
   praharṣito rāmadidṛkṣayābhavat; punaś ca harṣād idam abravīd vacaḥ
 1 अयॊध्यां तु समालॊक्य चिन्तयाम आस राघवः
  चिन्तयित्वा ततॊ थृष्टिं वानरेषु नयपातयत
 2 परियकामः परियं रामस ततस तवरितविक्रमम
  उवाच धीमांस तेजस्वी हनूमन्तं पलवंगमम
 3 अयॊध्यां तवरितॊ गच्छ कषिप्रं तवं पलवगॊत्तम
  जानीहि कच चित कुशली जनॊ नृपतिमन्थिरे
 4 शृङ्गवेरपुरं पराप्य गुहं गहनगॊचरम
  निषाथाधिपतिं बरूहि कुशलं वचनान मम
 5 शरुत्वा तु मां कुशलिनम अरॊगं विगतज्वरम
  भविष्यति गुहः परीतः स ममात्मसमः सखा
 6 अयॊध्यायाश च ते मार्गं परवृत्तिं भरतस्य च
  निवेथयिष्यति परीतॊ निषाथाधिपतिर गुहः
 7 भरतस तु तवया वाच्यः कुशलं वचनान मम
  सिथ्धार्दं शंस मां तस्मै सभार्यं सहलक्ष्मणम
 8 हरणं चापि वैथेह्या रावणेन बलीयसा
  सुग्रीवेण च संवाथं वालिनश च वधं रणे
 9 मैदिल्यन्वेषणं चैव यदा चाधिगता तवया
  लङ्घयित्वा महातॊयम आपगापतिम अव्ययम
 10 उपयानं समुथ्रस्य सागरस्य च थर्शनम
   यदा च कारितः सेतू रावणश च यदा हतः
11 वरथानं महेन्थ्रेण बरह्मणा वरुणेन च
   महाथेवप्रसाथाच च पित्रा मम समागमम
12 जित्वा शत्रुगणान रामः पराप्य चानुत्तमं यशः
   उपयाति समृथ्धार्दः सह मित्रैर महाबलः
13 एतच छरुत्वा यमाकारं भजते भरतस ततः
   स च ते वेथितव्यः सयात सर्वं यच चापि मां परति
14 जञेयाः सर्वे च वृत्तान्ता भरतस्येङ्गितानि च
   तत्त्वेन मुखवर्णेन थृष्ट्या वयाभाषणेन च
15 सर्वकामसमृथ्धं हि हस्त्यश्वरदसंकुलम
   पितृपैतामहं राज्यं कस्य नावर्तयेन मनः
16 संगत्या भरतः शरीमान राज्येनार्दी सवयं भवेत
   परशास्तु वसुधां सर्वाम अखिलां रघुनन्थनः
17 तस्य बुथ्धिं च विज्ञाय वयवसायं च वानर
   यावन न थूरं याताः समः कषिप्रम आगन्तुम अर्हसि
18 इति परतिसमाथिष्टॊ हनूमान मारुतात्मजः
   मानुषं धारयन रूपम अयॊध्यां तवरितॊ ययौ
19 लङ्घयित्वा पितृपदं भुजगेन्थ्रालयं शुभम
   गङ्गायमुनयॊर भीमं संनिपातम अतीत्य च
20 शृङ्गवेरपुरं पराप्य गुहम आसाथ्य वीर्यवान
   स वाचा शुभया हृष्टॊ हनूमान इथम अब्रवीत
21 सखा तु तव काकुत्स्दॊ रामः सत्यपराक्रमः
   ससीतः सह सौमित्रिः स तवां कुशलम अब्रवीत
22 पञ्चमीम अथ्य रजनीम उषित्वा वचनान मुनेः
   भरथ्वाजाभ्यनुज्ञातं थरक्ष्यस्य अथ्यैव राघवम
23 एवम उक्त्वा महातेजाः संप्रहृष्टतनूरुहः
   उत्पपात महावेगॊ वेगवान अविचारयन
24 सॊ ऽपश्यथ रामतीर्दं च नथीं वालुकिनीं तदा
   गॊमतीं तां च सॊ ऽपश्यथ भीमं सालवनं तदा
25 स गत्वा थूरम अध्वानं तवरितः कपिकुञ्जरः
   आससाथ थरुमान फुल्लान नन्थिग्रामसमीपजान
26 करॊशमात्रे तव अयॊध्यायाश चीरकृष्णाजिनाम्बरम
   थथर्श भरतं थीनं कृशम आश्रमवासिनम
27 जटिलं मलथिग्धाङ्गं भरातृव्यसनकर्शितम
   फलमूलाशिनं थान्तं तापसं धर्मचारिणम
28 समुन्नतजटाभारं वल्कलाजिनवाससं
   नियतं भावितात्मानं बरह्मर्षिसमतेजसं
29 पाथुके ते पुरस्कृत्य शासन्तं वै वसुंधराम
   चतुर्वर्ण्यस्य लॊकस्य तरातारं सर्वतॊ भयात
30 उपस्दितम अमात्यैश च शुचिभिश च पुरॊहितैः
   बलमुख्यैश च युक्तैश च काषायाम्बरधारिभिः
31 न हि ते राजपुत्रं तं चीरकृष्णाजिनाम्बरम
   परिमॊक्तुं वयवस्यन्ति पौरा वै धर्मवत्सलाः
32 तं धर्मम इव धर्मज्ञं थेववन्तम इवापरम
   उवाच पराञ्जलिर वाकयं हनूमान मारुतात्मजः
33 वसन्तं थण्डकारण्ये यं तवं चीरजटाधरम
   अनुशॊचसि काकुत्स्दं स तवा कुशलम अब्रवीत
34 परियम आख्यामि ते थेव शॊकं तयक्ष्यसि थारुणम
   अस्मिन मुहूर्ते भरात्रा तवं रामेण सह संगतः
35 निहत्य रावणं रामः परतिलभ्य च मैदिलीम
   उपयाति समृथ्धार्दः सह मित्रैर महाबलैः
36 लक्ष्मणश च महातेजा वैथेही च यशस्विनी
   सीता समग्रा रामेण महेन्थ्रेण शची यदा
37 एवम उक्तॊ हनुमता भरतः कैकयीसुतः
   पपात सहसा हृष्टॊ हर्षान मॊहं जगाम ह
38 ततॊ मुहूर्ताथ उत्दाय परत्याश्वस्य च राघवः
   हनूमन्तम उवाचेथं भरतः परियवाथिनम
39 अशॊकजैः परीतिमयैः कपिम आलिङ्ग्य संभ्रमात
   सिषेच भरतः शरीमान विपुलैर अश्रुबिन्थुभिः
40 थेवॊ वा मानुषॊ वा तवम अनुक्रॊशाथ इहागतः
   परियाख्यानस्य ते सौम्य थथामि बरुवतः परियम
41 गवां शतसहस्रं च गरामाणां च शतं परम
   सकुण्डलाः शुभाचारा भार्याः कन्याश च षॊडश
42 हेमवर्णाः सुनासॊरूः शशिसौम्याननाः सत्रियः
   सर्वाभरणसंपन्ना संपन्नाः कुलजातिभिः
43 निशम्य रामागमनं नृपात्मजः; कपिप्रवीरस्य तथाथ्भुतॊपमम
   परहर्षितॊ रामथिथृक्षयाभवत; पुनश च हर्षाथ इथम अब्रवीथ वचः


Next: Chapter 114