Sacred Texts  Hinduism  Mahabharata  Index  Book 9 Index  Previous  Next 

Book 9 in English

The Mahabharata in Sanskrit

Book 9
Chapter 61

  1 [स]
      ततस ते परययुः सर्वे निवासाय महीक्षितः
      शङ्खान परध्मापयन्तॊ वै हृष्टाः परिघबाहवः
  2 पाण्डवान गच्छतश चापि शिबिरं नॊ विशां पते
      महेष्वासॊ ऽनवगात पश्चाथ युयुत्सुः सात्यकिस तदा
  3 धृष्टथ्युम्नः शिखण्डी च थरौपथेयाश च सर्वशः
      सर्वे चान्ये महेष्वासा ययुः सवशिबिराण्य उत
  4 ततस ते पराविशन पार्दा हात तविट्कं हतेश्वरम
      थुर्यॊधनस्य शिबिरं रङ्गवथ विसृते जने
  5 गथ उत्सवं पुरम इव हृतनागम इव हरथम
      सत्रीवर्षवरभूयिष्ठं वृथ्धामात्यैर अधिष्ठिरम
  6 तत्रैतान पर्युपातिष्ठन थुर्यॊधन पुरःसराः
      कृताञ्जलिपुटा राजन काषायमलिनाम्बराः
  7 शिबिरं समनुप्राप्य कुरुराजस्य पाण्डवाः
      अवतेरुर महाराज रदेभ्यॊ रदसत्तमाः
  8 ततॊ गाण्डीवधन्वानम अभ्यभाषत केशवः
      सदितः परिह हिते नित्यम अतीव भरतर्षभ
  9 अवरॊपय गाण्डीवम अक्षय्यौ च महेषुधी
      अदाहम अवरॊक्ष्यामि पश्चाथ भरतसत्तम
  10 सवयं चैवावरॊह तवम एत शरेयस तवानघ
     तच चाकरॊत तदा वीरः पाण्डुपुत्रॊ धनंजयः
 11 अद पश्चात ततः कृष्णॊ रश्मीन उत्सृज्य वाजिनाम
     अवारॊहत मेधावी रदाथ गाण्डीवधन्वनः
 12 अदावतीर्णे भूतानाम ईश्वरे सुमहात्मनि
     कपिर अन्तर्थधे थिव्यॊ धवजॊ गाण्डीवधन्वनः
 13 स थग्धॊ थरॊणकर्णाभ्यां थिव्यैर अस्त्रैर महारदः
     अद थीप्तॊ ऽगनिना हय आशु परजज्वाल महीपते
 14 सॊपासङ्गः सरश्मिश च साश्वः सयुग बन्धुरः
     भस्मीभूते ऽपतथ भूमौ रदे गाण्डीवधन्वनः
 15 तं तदा भस्मभूतं तु थृष्ट्वा पाण्डुसुताः परभॊ
     अभवन विस्मिता राजन्न अर्जुनश चेथम अब्रवीत
 16 कृताञ्जलिः सप्रणयं परणिपत्याभिवाथ्य च
     गॊविन्थ कस्माथ भगवन रदॊ थग्धॊ ऽयम अग्निना
 17 किम एतन महथ आश्चर्यम अभवथ यथुनन्थन
     तन मे बरूहि महाबाहॊ शरॊतव्यं यथि मन्यसे
 18 [वा]
     अस्त्रैर बहुविधैर थग्धः पूर्वम एवायम अर्जुन
     मथ अधिष्ठितत्वात समरे न विशीर्णः परंतप
 19 इथानीं तु विशीर्णॊ ऽयं थग्धॊ बरह्मास्त्र तेजसा
     मया विमुक्तः कौन्तेय तवय्य अथ्य कृतकर्मणि
 20 [स]
     ईषथ उत्स्मयमानश च भगवान केशवॊ ऽरिहा
     परिष्वज्य च राजानं युधिष्ठिरम अभाषत
 21 थिष्ट्या जयसि कौन्तेय थिष्ट्या ते शत्रवॊ जिताः
     थिष्ट्या गाण्डीवधन्वा च भीमसेनश च पाण्डवौ
 22 मुक्ता वीर कषयाथ अस्मात संग्रामान निहतथ्विषः
     कषिप्रम उत्तरकालानि कुरु कार्याणि भारत
 23 उपयातम उपप्लव्यं सह गाण्डीवधन्वना
     आनीय मधुपर्कं मां यत पुरा तवम अवॊचदाः
 24 एष भराता सखा चैव तव कृष्ण धनंजयः
     रक्षितव्यॊ महाबाहॊ सर्वास्व आपत्स्व इति परभॊ
     तव चैवं बरुवाणस्य तदेत्य एवाहम अब्रुवम
 25 स सव्यसाची गुप्तस ते विजयी च नरेश्वर
     भरातृभिः सह राजेन्थ्र शूरः सत्यपराक्रमः
     मुक्तॊ वीर कषयाथ अस्मात संग्रामाल लॊमहर्षणात
 26 एवम उक्तस तु कृष्णेन धर्मराजॊ युधिष्ठिरः
     हृष्टरॊमा महाराज परत्युवाच जनार्थनम
 27 परमुक्तं थरॊणकर्णाभ्यां बरह्मास्त्रम अरिमर्थन
 28 कस तवथन्यः सहेत साक्षाथ अपि वज्री पुरंथरः
 29 भवतस तु परसाथेन संग्रामे बहवॊ जिताः
     महारणगतः पार्दॊ यच च नासीत पराङ्मुखः
     तदैव च महाबाहॊ पर्यायैर बहुभिर मया
     कर्मणाम अनुसंतानं तेजसश च गतिः शुभा
 30 उपप्लव्ये महर्षिर मे कृष्णथ्वैपायनॊ ऽबरवीत
     यतॊ धर्मस ततः कृष्णॊ यद कृष्णस ततॊ जयः
 31 इत्य एवम उक्ते ते वीराः शिबिरं तव भारत
     परविश्य परत्यपथ्यन्त कॊशरत्नर्थ्धि संचयान
 32 रजतं जातरूपं च मणीन अद च मौक्तिकान
     भूषणान्य अद मुख्यानि कम्बलान्य अजिनानि च
     थासीथासम असंख्येयं राज्यॊपकरणानि च
 33 ते पराप्य धनम अक्षय्यं तवथीयं भरतर्षभ
     उथक्रॊशन महेष्वासा नरेन्थ्र विजितारयः
 34 ते तु वीराः समाश्वस्य वाहनान्य अवमुच्य च
     अतिष्ठन्त मुहुः सर्वे पाण्डवाः सात्यकिस तदा
 35 अदाब्रवीन महाराज वासुथेवॊ महायशाः
     अस्माभिर मङ्गलार्दाय वस्तव्यं शिबिराथ बहिः
 36 तदेत्य उक्त्वा च ते सर्वे पाण्डवाः सात्यकिस तदा
     वासुथेवेन सहिता मङ्गलार्दं ययुर बहिः
 37 ते समासाथ्य सरितं पुण्यामॊघवतीं नृप
     नयवसन्न अद तां रात्रिं पाण्डवा हतशत्रवः
 38 ततः संप्रेषयाम आसुर याथवं नागसाह्वयम
     स च परायाज जवेनाशु वासुथेवः परतापवान
     थारुकं रदम आरॊप्य येन राजाम्बिका सुतः
 39 तम ऊचुः संप्रयास्यन्तं सैन्यसुग्रीव वाहनम
     परत्याश्वासय गान्धारीं हतपुत्रां यशस्विनीम
 40 स परायात पाण्डवैर उक्तस तत पुरं सात्वतां वरः
     आससाथयिषुः कषिप्रं गान्धारीं निहतात्मजाम
  1 [s]
      tatas te prayayuḥ sarve nivāsāya mahīkṣitaḥ
      śaṅkhān pradhmāpayanto vai hṛṣṭāḥ parighabāhavaḥ
  2 pāṇḍavān gacchataś cāpi śibiraṃ no viśāṃ pate
      maheṣvāso 'nvagāt paścād yuyutsuḥ sātyakis tathā
  3 dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca draupadeyāś ca sarvaśaḥ
      sarve cānye maheṣvāsā yayuḥ svaśibirāṇy uta
  4 tatas te prāviśan pārthā hāta tviṭkaṃ hateśvaram
      duryodhanasya śibiraṃ raṅgavad visṛte jane
  5 gad utsavaṃ puram iva hṛtanāgam iva hradam
      strīvarṣavarabhūyiṣṭhaṃ vṛddhāmātyair adhiṣṭhiram
  6 tatraitān paryupātiṣṭhan duryodhana puraḥsarāḥ
      kṛtāñjalipuṭā rājan kāṣāyamalināmbarāḥ
  7 śibiraṃ samanuprāpya kururājasya pāṇḍavāḥ
      avaterur mahārāja rathebhyo rathasattamāḥ
  8 tato gāṇḍīvadhanvānam abhyabhāṣata keśavaḥ
      sthitaḥ priha hite nityam atīva bharatarṣabha
  9 avaropaya gāṇḍīvam akṣayyau ca maheṣudhī
      athāham avarokṣyāmi paścād bharatasattama
  10 svayaṃ caivāvaroha tvam eta śreyas tavānagha
     tac cākarot tathā vīraḥ pāṇḍuputro dhanaṃjayaḥ
 11 atha paścāt tataḥ kṛṣṇo raśmīn utsṛjya vājinām
     avārohata medhāvī rathād gāṇḍīvadhanvanaḥ
 12 athāvatīrṇe bhūtānām īśvare sumahātmani
     kapir antardadhe divyo dhvajo gāṇḍīvadhanvanaḥ
 13 sa dagdho droṇakarṇābhyāṃ divyair astrair mahārathaḥ
     atha dīpto 'gninā hy āśu prajajvāla mahīpate
 14 sopāsaṅgaḥ saraśmiś ca sāśvaḥ sayuga bandhuraḥ
     bhasmībhūte 'patad bhūmau rathe gāṇḍīvadhanvanaḥ
 15 taṃ tathā bhasmabhūtaṃ tu dṛṣṭvā pāṇḍusutāḥ prabho
     abhavan vismitā rājann arjunaś cedam abravīt
 16 kṛtāñjaliḥ sapraṇayaṃ praṇipatyābhivādya ca
     govinda kasmād bhagavan ratho dagdho 'yam agninā
 17 kim etan mahad āścaryam abhavad yadunandana
     tan me brūhi mahābāho śrotavyaṃ yadi manyase
 18 [vā]
     astrair bahuvidhair dagdhaḥ pūrvam evāyam arjuna
     mad adhiṣṭhitatvāt samare na viśīrṇaḥ paraṃtapa
 19 idānīṃ tu viśīrṇo 'yaṃ dagdho brahmāstra tejasā
     mayā vimuktaḥ kaunteya tvayy adya kṛtakarmaṇi
 20 [s]
     īṣad utsmayamānaś ca bhagavān keśavo 'rihā
     pariṣvajya ca rājānaṃ yudhiṣṭhiram abhāṣata
 21 diṣṭyā jayasi kaunteya diṣṭyā te śatravo jitāḥ
     diṣṭyā gāṇḍīvadhanvā ca bhīmasenaś ca pāṇḍavau
 22 muktā vīra kṣayād asmāt saṃgrāmān nihatadviṣaḥ
     kṣipram uttarakālāni kuru kāryāṇi bhārata
 23 upayātam upaplavyaṃ saha gāṇḍīvadhanvanā
     ānīya madhuparkaṃ māṃ yat purā tvam avocathāḥ
 24 eṣa bhrātā sakhā caiva tava kṛṣṇa dhanaṃjayaḥ
     rakṣitavyo mahābāho sarvāsv āpatsv iti prabho
     tava caivaṃ bruvāṇasya tathety evāham abruvam
 25 sa savyasācī guptas te vijayī ca nareśvara
     bhrātṛbhiḥ saha rājendra śūraḥ satyaparākramaḥ
     mukto vīra kṣayād asmāt saṃgrāmāl lomaharṣaṇāt
 26 evam uktas tu kṛṣṇena dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
     hṛṣṭaromā mahārāja pratyuvāca janārdanam
 27 pramuktaṃ droṇakarṇābhyāṃ brahmāstram arimardana
 28 kas tvadanyaḥ sahet sākṣād api vajrī puraṃdaraḥ
 29 bhavatas tu prasādena saṃgrāme bahavo jitāḥ
     mahāraṇagataḥ pārtho yac ca nāsīt parāṅmukhaḥ
     tathaiva ca mahābāho paryāyair bahubhir mayā
     karmaṇām anusaṃtānaṃ tejasaś ca gatiḥ śubhā
 30 upaplavye maharṣir me kṛṣṇadvaipāyano 'bravīt
     yato dharmas tataḥ kṛṣṇo yatha kṛṣṇas tato jayaḥ
 31 ity evam ukte te vīrāḥ śibiraṃ tava bhārata
     praviśya pratyapadyanta kośaratnarddhi saṃcayān
 32 rajataṃ jātarūpaṃ ca maṇīn atha ca mauktikān
     bhūṣaṇāny atha mukhyāni kambalāny ajināni ca
     dāsīdāsam asaṃkhyeyaṃ rājyopakaraṇāni ca
 33 te prāpya dhanam akṣayyaṃ tvadīyaṃ bharatarṣabha
     udakrośan maheṣvāsā narendra vijitārayaḥ
 34 te tu vīrāḥ samāśvasya vāhanāny avamucya ca
     atiṣṭhanta muhuḥ sarve pāṇḍavāḥ sātyakis tathā
 35 athābravīn mahārāja vāsudevo mahāyaśāḥ
     asmābhir maṅgalārthāya vastavyaṃ śibirād bahiḥ
 36 tathety uktvā ca te sarve pāṇḍavāḥ sātyakis tathā
     vāsudevena sahitā maṅgalārthaṃ yayur bahiḥ
 37 te samāsādya saritaṃ puṇyāmoghavatīṃ nṛpa
     nyavasann atha tāṃ rātriṃ pāṇḍavā hataśatravaḥ
 38 tataḥ saṃpreṣayām āsur yādavaṃ nāgasāhvayam
     sa ca prāyāj javenāśu vāsudevaḥ pratāpavān
     dārukaṃ ratham āropya yena rājāmbikā sutaḥ
 39 tam ūcuḥ saṃprayāsyantaṃ sainyasugrīva vāhanam
     pratyāśvāsaya gāndhārīṃ hataputrāṃ yaśasvinīm
 40 sa prāyāt pāṇḍavair uktas tat puraṃ sātvatāṃ varaḥ
     āsasādayiṣuḥ kṣipraṃ gāndhārīṃ nihatātmajām


Next: Chapter 62