Sacred Texts  Hinduism  Index  Book 6 Index  Previous  Next 

Book 6
Chapter 45

 1 akampanavadhaṃ śrutvā kruddho vai rākṣaseśvaraḥ
  kiṃ cid dīnamukhaś cāpi sacivāṃs tān udaikṣata
 2 sa tu dhyātvā muhūrtaṃ tu mantribhiḥ saṃvicārya ca
  purīṃ pariyayau laṅkāṃ sarvān gulmān avekṣitum
 3 tāṃ rākṣasagaṇair guptāṃ gulmair bahubhir āvṛtām
  dadarśa nagarīṃ laṅkāṃ patākādhvajamālinīm
 4 ruddhāṃ tu nagarīṃ dṛṣṭvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ
  uvācāmarṣitaḥ kāle prahastaṃ yuddhakovidam
 5 purasyopaniviṣṭasya sahasā pīḍitasya ca
  nānyaṃ yuddhāt prapaśyāmi mokṣaṃ yuddhaviśārada
 6 ahaṃ vā kumbhakarṇo vā tvaṃ vā senāpatir mama
  indrajid vā nikumbho vā vaheyur bhāram īdṛśam
 7 sa tvaṃ balam itaḥ śīghram ādāya parigṛhya ca
  vijayāyābhiniryāhi yatra sarve vanaukasaḥ
 8 niryāṇād eva te nūnaṃ capalā harivāhinī
  nardatāṃ rākṣasendrāṇāṃ śrutvā nādaṃ draviṣyati
 9 capalā hy avinītāś ca calacittāś ca vānarāḥ
  na sahiṣyanti te nādaṃ siṃhanādam iva dvipāḥ
 10 vidrute ca bale tasmin rāmaḥ saumitriṇā saha
   avaśaste nirālambaḥ prahastavaśam eṣyati
11 āpatsaṃśayitā śreyo nātra niḥsaṃśayīkṛtā
   pratilomānulomaṃ vā yad vā no manyase hitam
12 rāvaṇenaivam uktas tu prahasto vāhinīpatiḥ
   rākṣasendram uvācedam asurendram ivośanā
13 rājan mantritapūrvaṃ naḥ kuśalaiḥ saha mantribhiḥ
   vivādaś cāpi no vṛttaḥ samavekṣya parasparam
14 pradānena tu sītāyāḥ śreyo vyavasitaṃ mayā
   apradāne punar yuddhaṃ dṛṣṭam etat tathaiva naḥ
15 so 'haṃ dānaiś ca mānaiś ca satataṃ pūjitas tvayā
   sāntvaiś ca vividhaiḥ kāle kiṃ na kuryāṃ priyaṃ tava
16 na hi me jīvitaṃ rakṣyaṃ putradāradhanāni vā
   tvaṃ paśya māṃ juhūṣantaṃ tvadarthe jīvitaṃ yudhi
17 evam uktvā tu bhartāraṃ rāvaṇaṃ vāhinīpatiḥ
   samānayata me śīghraṃ rākṣasānāṃ mahad balam
18 madbāṇāśanivegena hatānāṃ tu raṇājire
   adya tṛpyantu māṃsena pakṣiṇaḥ kānanaukasām
19 ity uktās te prahastena balādhyakṣāḥ kṛtatvarāḥ
   balam udyojayām āsus tasmin rākṣasamandire
20 sā babhūva muhūrtena tigmanānāvidhāyudhaiḥ
   laṅkā rākṣasavīrais tair gajair iva samākulā
21 hutāśanaṃ tarpayatāṃ brāhmaṇāṃś ca namasyatām
   ājyagandhaprativahaḥ surabhir māruto vavau
22 srajaś ca vividhākārā jagṛhus tv abhimantritāḥ
   saṃgrāmasajjāḥ saṃhṛṣṭā dhārayan rākṣasās tadā
23 sadhanuṣkāḥ kavacino vegād āplutya rākṣasāḥ
   rāvaṇaṃ prekṣya rājānaṃ prahastaṃ paryavārayan
24 athāmantrya ca rājānaṃ bherīm āhatya bhairavām
   āruroha rathaṃ divyaṃ prahastaḥ sajjakalpitam
25 hayair mahājavair yuktaṃ samyak sūtasusaṃyutam
   mahājaladanirghoṣaṃ sākṣāc candrārkabhāsvaram
26 uragadhvajadurdharṣaṃ suvarūthaṃ svapaskaram
   suvarṇajālasaṃyuktaṃ prahasantam iva śriyā
27 tatas taṃ ratham āsthāya rāvaṇārpitaśāsanaḥ
   laṅkāyā niryayau tūrṇaṃ balena mahatā vṛtaḥ
28 tato duṃdubhinirghoṣaḥ parjanyaninadopamaḥ
   śuśruve śaṅkhaśabdaś ca prayāte vāhinīpatau
29 ninadantaḥ svarān ghorān rākṣasā jagmur agrataḥ
   bhīmarūpā mahākāyāḥ prahastasya puraḥsarāḥ
30 vyūḍhenaiva sughoreṇa pūrvadvārāt sa niryayau
   gajayūthanikāśena balena mahatā vṛtaḥ
31 sāgarapratimaughena vṛtas tena balena saḥ
   prahasto niryayau tūrṇaṃ kruddhaḥ kālāntakopamaḥ
32 tasya niryāṇa ghoṣeṇa rākṣasānāṃ ca nardatām
   laṅkāyāṃ sarvabhūtāni vinedur vikṛtaiḥ svaraiḥ
33 vyabhram ākāśam āviśya māṃsaśoṇitabhojanāḥ
   maṇḍalāny apasavyāni khagāś cakrū rathaṃ prati
34 vamantyaḥ pāvakajvālāḥ śivā ghorā vavāśire
35 antarikṣāt papātolkā vāyuś ca paruṣo vavau
   anyonyam abhisaṃrabdhā grahāś ca na cakāśire
36 vavarṣū rudhiraṃ cāsya siṣicuś ca puraḥsarān
   ketumūrdhani gṛdhro 'sya vilīno dakṣiṇāmukhaḥ
37 sārather bahuśaś cāsya saṃgrāmam avagāhataḥ
   pratodo nyapatad dhastāt sūtasya hayasādinaḥ
38 niryāṇa śrīś ca yāsyāsīd bhāsvarā ca sudurlabhā
   sā nanāśa muhūrtena same ca skhalitā hayāḥ
39 prahastaṃ tv abhiniryāntaṃ prakhyāta balapauruṣam
   yudhi nānāpraharaṇā kapisenābhyavartata
40 atha ghoṣaḥ sutumulo harīṇāṃ samajāyata
   vṛkṣān ārujatāṃ caiva gurvīś cāgṛhṇatāṃ śilāḥ
41 ubhe pramudite sainye rakṣogaṇavanaukasām
   vegitānāṃ samarthānām anyonyavadhakāṅkṣiṇām
   parasparaṃ cāhvayatāṃ ninādaḥ śrūyate mahān
42 tataḥ prahastaḥ kapirājavāhinīm; abhipratasthe vijayāya durmatiḥ
   vivṛddhavegāṃ ca viveśa tāṃ camūṃ; yathā mumūrṣuḥ śalabho vibhāvasum
 1 अकम्पनवधं शरुत्वा करुथ्धॊ वै राक्षसेश्वरः
  किं चिथ थीनमुखश चापि सचिवांस तान उथैक्षत
 2 स तु धयात्वा मुहूर्तं तु मन्त्रिभिः संविचार्य च
  पुरीं परिययौ लङ्कां सर्वान गुल्मान अवेक्षितुम
 3 तां राक्षसगणैर गुप्तां गुल्मैर बहुभिर आवृताम
  थथर्श नगरीं लङ्कां पताकाध्वजमालिनीम
 4 रुथ्धां तु नगरीं थृष्ट्वा रावणॊ राक्षसेश्वरः
  उवाचामर्षितः काले परहस्तं युथ्धकॊविथम
 5 पुरस्यॊपनिविष्टस्य सहसा पीडितस्य च
  नान्यं युथ्धात परपश्यामि मॊक्षं युथ्धविशारथ
 6 अहं वा कुम्भकर्णॊ वा तवं वा सेनापतिर मम
  इन्थ्रजिथ वा निकुम्भॊ वा वहेयुर भारम ईथृशम
 7 स तवं बलम इतः शीघ्रम आथाय परिगृह्य च
  विजयायाभिनिर्याहि यत्र सर्वे वनौकसः
 8 निर्याणाथ एव ते नूनं चपला हरिवाहिनी
  नर्थतां राक्षसेन्थ्राणां शरुत्वा नाथं थरविष्यति
 9 चपला हय अविनीताश च चलचित्ताश च वानराः
  न सहिष्यन्ति ते नाथं सिंहनाथम इव थविपाः
 10 विथ्रुते च बले तस्मिन रामः सौमित्रिणा सह
   अवशस्ते निरालम्बः परहस्तवशम एष्यति
11 आपत्संशयिता शरेयॊ नात्र निःसंशयीकृता
   परतिलॊमानुलॊमं वा यथ वा नॊ मन्यसे हितम
12 रावणेनैवम उक्तस तु परहस्तॊ वाहिनीपतिः
   राक्षसेन्थ्रम उवाचेथम असुरेन्थ्रम इवॊशना
13 राजन मन्त्रितपूर्वं नः कुशलैः सह मन्त्रिभिः
   विवाथश चापि नॊ वृत्तः समवेक्ष्य परस्परम
14 परथानेन तु सीतायाः शरेयॊ वयवसितं मया
   अप्रथाने पुनर युथ्धं थृष्टम एतत तदैव नः
15 सॊ ऽहं थानैश च मानैश च सततं पूजितस तवया
   सान्त्वैश च विविधैः काले किं न कुर्यां परियं तव
16 न हि मे जीवितं रक्ष्यं पुत्रथारधनानि वा
   तवं पश्य मां जुहूषन्तं तवथर्दे जीवितं युधि
17 एवम उक्त्वा तु भर्तारं रावणं वाहिनीपतिः
   समानयत मे शीघ्रं राक्षसानां महथ बलम
18 मथ्बाणाशनिवेगेन हतानां तु रणाजिरे
   अथ्य तृप्यन्तु मांसेन पक्षिणः काननौकसाम
19 इत्य उक्तास ते परहस्तेन बलाध्यक्षाः कृतत्वराः
   बलम उथ्यॊजयाम आसुस तस्मिन राक्षसमन्थिरे
20 सा बभूव मुहूर्तेन तिग्मनानाविधायुधैः
   लङ्का राक्षसवीरैस तैर गजैर इव समाकुला
21 हुताशनं तर्पयतां बराह्मणांश च नमस्यताम
   आज्यगन्धप्रतिवहः सुरभिर मारुतॊ ववौ
22 सरजश च विविधाकारा जगृहुस तव अभिमन्त्रिताः
   संग्रामसज्जाः संहृष्टा धारयन राक्षसास तथा
23 सधनुष्काः कवचिनॊ वेगाथ आप्लुत्य राक्षसाः
   रावणं परेक्ष्य राजानं परहस्तं पर्यवारयन
24 अदामन्त्र्य च राजानं भेरीम आहत्य भैरवाम
   आरुरॊह रदं थिव्यं परहस्तः सज्जकल्पितम
25 हयैर महाजवैर युक्तं सम्यक सूतसुसंयुतम
   महाजलथनिर्घॊषं साक्षाच चन्थ्रार्कभास्वरम
26 उरगध्वजथुर्धर्षं सुवरूदं सवपस्करम
   सुवर्णजालसंयुक्तं परहसन्तम इव शरिया
27 ततस तं रदम आस्दाय रावणार्पितशासनः
   लङ्काया निर्ययौ तूर्णं बलेन महता वृतः
28 ततॊ थुंथुभिनिर्घॊषः पर्जन्यनिनथॊपमः
   शुश्रुवे शङ्खशब्थश च परयाते वाहिनीपतौ
29 निनथन्तः सवरान घॊरान राक्षसा जग्मुर अग्रतः
   भीमरूपा महाकायाः परहस्तस्य पुरःसराः
30 वयूढेनैव सुघॊरेण पूर्वथ्वारात स निर्ययौ
   गजयूदनिकाशेन बलेन महता वृतः
31 सागरप्रतिमौघेन वृतस तेन बलेन सः
   परहस्तॊ निर्ययौ तूर्णं करुथ्धः कालान्तकॊपमः
32 तस्य निर्याण घॊषेण राक्षसानां च नर्थताम
   लङ्कायां सर्वभूतानि विनेथुर विकृतैः सवरैः
33 वयभ्रम आकाशम आविश्य मांसशॊणितभॊजनाः
   मण्डलान्य अपसव्यानि खगाश चक्रू रदं परति
34 वमन्त्यः पावकज्वालाः शिवा घॊरा ववाशिरे
35 अन्तरिक्षात पपातॊल्का वायुश च परुषॊ ववौ
   अन्यॊन्यम अभिसंरब्धा गरहाश च न चकाशिरे
36 ववर्षू रुधिरं चास्य सिषिचुश च पुरःसरान
   केतुमूर्धनि गृध्रॊ ऽसय विलीनॊ थक्षिणामुखः
37 सारदेर बहुशश चास्य संग्रामम अवगाहतः
   परतॊथॊ नयपतथ धस्तात सूतस्य हयसाथिनः
38 निर्याण शरीश च यास्यासीथ भास्वरा च सुथुर्लभा
   सा ननाश मुहूर्तेन समे च सखलिता हयाः
39 परहस्तं तव अभिनिर्यान्तं परख्यात बलपौरुषम
   युधि नानाप्रहरणा कपिसेनाभ्यवर्तत
40 अद घॊषः सुतुमुलॊ हरीणां समजायत
   वृक्षान आरुजतां चैव गुर्वीश चागृह्णतां शिलाः
41 उभे परमुथिते सैन्ये रक्षॊगणवनौकसाम
   वेगितानां समर्दानाम अन्यॊन्यवधकाङ्क्षिणाम
   परस्परं चाह्वयतां निनाथः शरूयते महान
42 ततः परहस्तः कपिराजवाहिनीम; अभिप्रतस्दे विजयाय थुर्मतिः
   विवृथ्धवेगां च विवेश तां चमूं; यदा मुमूर्षुः शलभॊ विभावसुम


Next: Chapter 46