Sacred Texts  Hinduism  Index  Book 6 Index  Previous  Next 

Book 6
Chapter 116

 1 śirasy añjalim ādāya kaikeyīnandivardhanaḥ
  babhāṣe bharato jyeṣṭhaṃ rāmaṃ satyaparākramam
 2 pūjitā māmikā mātā dattaṃ rājyam idaṃ mama
  tad dadāmi punas tubhyaṃ yathā tvam adadā mama
 3 dhuram ekākinā nyastām ṛṣabheṇa balīyasā
  kiśoravad guruṃ bhāraṃ na voḍhum aham utsahe
 4 vārivegena mahatā bhinnaḥ setur iva kṣaran
  durbandhanam idaṃ manye rājyacchidram asaṃvṛtam
 5 gatiṃ khara ivāśvasya haṃsasyeva ca vāyasaḥ
  nānvetum utsahe deva tava mārgam ariṃdama
 6 yathā ca ropito vṛkṣo jātaś cāntarniveśane
  mahāṃś ca sudurāroho mahāskandhaḥ praśākhavān
 7 śīryeta puṣpito bhūtvā na phalāni pradarśayet
  tasya nānubhaved arthaṃ yasya hetoḥ sa ropyate
 8 eṣopamā mahābāho tvam arthaṃ vettum arhasi
  yady asmān manujendra tvaṃ bhaktān bhṛtyān na śādhi hi
 9 jagad adyābhiṣiktaṃ tvām anupaśyatu sarvataḥ
  pratapantam ivādityaṃ madhyāhne dīptatejasaṃ
 10 tūryasaṃghātanirghoṣaiḥ kāñcīnūpuranisvanaiḥ
   madhurair gītaśabdaiś ca pratibudhyasva śeṣva ca
11 yāvad āvartate cakraṃ yāvatī ca vasuṃdharā
   tāvat tvam iha sarvasya svāmitvam abhivartaya
12 bharatasya vacaḥ śrutvā rāmaḥ parapuraṃjayaḥ
   tatheti pratijagrāha niṣasādāsane śubhe
13 tataḥ śatrughnavacanān nipuṇāḥ śmaśruvardhakāḥ
   sukhahastāḥ suśīghrāś ca rāghavaṃ paryupāsata
14 pūrvaṃ tu bharate snāte lakṣmaṇe ca mahābale
   sugrīve vānarendre ca rākṣasendre vibhīṣaṇe
15 viśodhitajaṭaḥ snātaś citramālyānulepanaḥ
   mahārhavasanopetas tasthau tatra śriyā jvalan
16 pratikarma ca rāmasya kārayām āsa vīryavān
   lakṣmaṇasya ca lakṣmīvān ikṣvākukulavardhanaḥ
17 pratikarma ca sītāyāḥ sarvā daśarathastriyaḥ
   ātmanaiva tadā cakrur manasvinyo manoharam
18 tato rāghavapatnīnāṃ sarvāsām eva śobhanam
   cakāra yatnāt kausalyā prahṛṣṭā putravatsalā
19 tataḥ śatrughnavacanāt sumantro nāma sārathiḥ
   yojayitvābhicakrāma rathaṃ sarvāṅgaśobhanam
20 arkamaṇḍalasaṃkāśaṃ divyaṃ dṛṣṭvā rathaṃ sthitam
   āruroha mahābāhū rāmaḥ satyaparākramaḥ
21 ayodhyāyāṃ tu sacivā rājño daśarathasya ye
   purohitaṃ puraskṛtya mantrayām āsur arthavat
22 mantrayan rāmavṛddhyarthaṃ vṛttyarthaṃ nagarasya ca
   sarvam evābhiṣekārthaṃ jayārhasya mahātmanaḥ
   kartum arhatha rāmasya yad yan maṅgalapūrvakam
23 iti te mantriṇaḥ sarve saṃdiśya tu purohitam
   nagarān niryayus tūrṇaṃ rāmadarśanabuddhayaḥ
24 hariyuktaṃ sahasrākṣo ratham indra ivānaghaḥ
   prayayau ratham āsthāya rāmo nagaram uttamam
25 jagrāha bharato raśmīñ śatrughnaś chatram ādade
   lakṣmaṇo vyajanaṃ tasya mūrdhni saṃparyavījayat
26 śvetaṃ ca vālavyajanaṃ sugrīvo vānareśvaraḥ
   aparaṃ candrasaṃkāśaṃ rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ
27 ṛṣisaṃghair tadākāśe devaiś ca samarudgaṇaiḥ
   stūyamānasya rāmasya śuśruve madhuradhvaniḥ
28 tataḥ śatruṃjayaṃ nāma kuñjaraṃ parvatopamam
   āruroha mahātejāḥ sugrīvo vānareśvaraḥ
29 navanāgasahasrāṇi yayur āsthāya vānarāḥ
   mānuṣaṃ vigrahaṃ kṛtvā sarvābharaṇabhūṣitāḥ
30 śaṅkhaśabdapraṇādaiś ca dundubhīnāṃ ca nisvanaiḥ
   prayayū puruṣavyāghras tāṃ purīṃ harmyamālinīm
31 dadṛśus te samāyāntaṃ rāghavaṃ sapuraḥsaram
   virājamānaṃ vapuṣā rathenātirathaṃ tadā
32 te vardhayitvā kākutsthaṃ rāmeṇa pratinanditāḥ
   anujagmur mahātmānaṃ bhrātṛbhiḥ parivāritam
33 amātyair brāhmaṇaiś caiva tathā prakṛtibhir vṛtaḥ
   śriyā viruruce rāmo nakṣatrair iva candramāḥ
34 sa purogāmibhis tūryais tālasvastikapāṇibhiḥ
   pravyāharadbhir muditair maṅgalāni yayau vṛtaḥ
35 akṣataṃ jātarūpaṃ ca gāvaḥ kanyās tathā dvijāḥ
   narā modakahastāś ca rāmasya purato yayuḥ
36 sakhyaṃ ca rāmaḥ sugrīve prabhāvaṃ cānilātmaje
   vānarāṇāṃ ca tat karma vyācacakṣe 'tha mantriṇām
   śrutvā ca vismayaṃ jagmur ayodhyāpuravāsinaḥ
37 dyutimān etad ākhyāya rāmo vānarasaṃvṛtaḥ
   hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇām ayodhyāṃ praviveśa ha
38 tato hy abhyucchrayan paurāḥ patākās te gṛhe gṛhe
   aikṣvākādhyuṣitaṃ ramyam āsasāda pitur gṛham
39 pitur bhavanam āsādya praviśya ca mahātmanaḥ
   kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ cābhyavādayat
40 athābravīd rājaputro bharataṃ dharmiṇāṃ varam
   athopahitayā vācā madhuraṃ raghunandanaḥ
41 yac ca madbhavanaṃ śreṣṭhaṃ sāśokavanikaṃ mahat
   muktāvaidūryasaṃkīrṇaṃ sugrīvasya nivedaya
42 tasya tadvacanaṃ śrutvā bharataḥ satyavikramaḥ
   pāṇau gṛhītvā sugrīvaṃ praviveśa tam ālayam
43 tatas tailapradīpāṃś ca paryaṅkāstaraṇāni ca
   gṛhītvā viviśuḥ kṣipraṃ śatrughnena pracoditāḥ
44 uvāca ca mahātejāḥ sugrīvaṃ rāghavānujaḥ
   abhiṣekāya rāmasya dūtān ājñāpaya prabho
45 sauvarṇān vānarendrāṇāṃ caturṇāṃ caturo ghaṭān
   dadau kṣipraṃ sa sugrīvaḥ sarvaratnavibhūṣitān
46 yathā pratyūṣasamaye caturṇāṃ sāgarāmbhasām
   pūrṇair ghaṭaiḥ pratīkṣadhvaṃ tathā kuruta vānarāḥ
47 evam uktā mahātmāno vānarā vāraṇopamāḥ
   utpetur gaganaṃ śīghraṃ garuḍā iva śīghragāḥ
48 jāmbavāṃś ca hanūmāṃś ca vegadarśī ca vānaraḥ
   ṛṣabhaś caiva kalaśāñ jalapūrṇān athānayan
   nadīśatānāṃ pañcānāṃ jale kumbhair upāharan
49 pūrvāt samudrāt kalaśaṃ jalapūrṇam athānayat
   suṣeṇaḥ sattvasaṃpannaḥ sarvaratnavibhūṣitam
50 ṛṣabho dakṣiṇāt tūrṇaṃ samudrāj jalam āharat
51 raktacandanakarpūraiḥ saṃvṛtaṃ kāñcanaṃ ghaṭam
   gavayaḥ paścimāt toyam ājahāra mahārṇavāt
52 ratnakumbhena mahatā śītaṃ mārutavikramaḥ
   uttarāc ca jalaṃ śīghraṃ garuḍānilavikramaḥ
53 abhiṣekāya rāmasya śatrughnaḥ sacivaiḥ saha
   purohitāya śreṣṭhāya suhṛdbhyaś ca nyavedayat
54 tataḥ sa prayato vṛddho vasiṣṭho brāhmaṇaiḥ saha
   rāmaṃ ratnamayo pīṭhe sahasītaṃ nyaveśayat
55 vasiṣṭho vāmadevaś ca jābālir atha kāśyapaḥ
   kātyāyanaḥ suyajñaś ca gautamo vijayas tathā
56 abhyaṣiñcan naravyāghraṃ prasannena sugandhinā
   salilena sahasrākṣaṃ vasavo vāsavaṃ yathā
57 ṛtvigbhir brāhmaṇaiḥ pūrvaṃ kanyābhir mantribhis tathā
   yodhaiś caivābhyaṣiñcaṃs te saṃprahṛṣṭāḥ sanaigamaiḥ
58 sarvauṣadhirasaiś cāpi daivatair nabhasi sthitaiḥ
   caturhir lokapālaiś ca sarvair devaiś ca saṃgataiḥ
59 chatraṃ tasya ca jagrāha śatrughnaḥ pāṇḍuraṃ śubham
   śvetaṃ ca vālavyajanaṃ sugrīvo vānareśvaraḥ
   aparaṃ candrasaṃkāśaṃ rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ
60 mālāṃ jvalantīṃ vapuṣā kāñcanīṃ śatapuṣkarām
   rāghavāya dadau vāyur vāsavena pracoditaḥ
61 sarvaratnasamāyuktaṃ maṇiratnavibhūṣitam
   muktāhāraṃ narendrāya dadau śakrapracoditaḥ
62 prajagur devagandharvā nanṛtuś cāpsaro gaṇāḥ
   abhiṣeke tad arhasya tadā rāmasya dhīmataḥ
63 bhūmiḥ sasyavatī caiva phalavantaś ca pādapāḥ
   gandhavanti ca puṣpāṇi babhūvū rāghavotsave
64 sahasraśatam aśvānāṃ dhenūnāṃ ca gavāṃ tathā
   dadau śataṃ vṛṣān pūrvaṃ dvijebhyo manujarṣabhaḥ
65 triṃśatkoṭīr hiraṇyasya brāhmaṇebhyo dadau punaḥ
   nānābharaṇavastrāṇi mahārhāṇi ca rāghavaḥ
66 arkaraśmipratīkāśāṃ kāñcanīṃ maṇivigrahām
   sugrīvāya srajaṃ divyāṃ prāyacchan manujarṣabhaḥ
67 vaidūryamaṇicitre ca vajraratnavibhūṣite
   vāliputrāya dhṛtimān aṅgadāyāṅgade dadau
68 maṇipravarajuṣṭaṃ ca muktāhāram anuttamam
   sītāyai pradadau rāmaś candraraśmisamaprabham
69 araje vāsasī divye śubhāny ābharaṇāni ca
   avekṣamāṇā vaidehī pradadau vāyusūnave
70 avamucyātmanaḥ kaṇṭhād dhāraṃ janakanandinī
   avaikṣata harīn sarvān bhartāraṃ ca muhur muhuḥ
71 tām iṅgitajñaḥ saṃprekṣya babhāṣe janakātmajām
   pradehi subhage hāraṃ yasya tuṣṭāsi bhāmini
72 pauruṣaṃ vikramo buddhir yasminn etāni nityadā
   dadau sā vāyuputrāya taṃ hāram asitekṣaṇā
73 hanūmāṃs tena hāreṇa śuśubhe vānararṣabhaḥ
   candrāṃśucayagaureṇa śvetābhreṇa yathācalaḥ
74 tato dvivida maindābhyāṃ nīlāya ca paraṃtapaḥ
   sarvān kāmaguṇān vīkṣya pradadau vasudhādhipaḥ
75 sarvavānaravṛddhāś ca ye cānye vānareśvarāḥ
   vāsobhir bhūṣaṇaiś caiva yathārhaṃ pratipūjitāḥ
76 yathārhaṃ pūjitāḥ sarve kāmai ratnaiś ca puṣkalair
   prahṛṣṭamanasaḥ sarve jagmur eva yathāgatam
77 rāghavaḥ paramodāraḥ śaśāsa parayā mudā
   uvāca lakṣmaṇaṃ rāmo dharmajñaṃ dharmavatsalaḥ
78 ātiṣṭha dharmajña mayā sahemāṃ; gāṃ pūrvarājādhyuṣitāṃ balena
   tulyaṃ mayā tvaṃ pitṛbhir dhṛtā yā; tāṃ yauvarājye dhuram udvahasva
79 sarvātmanā paryanunīyamāno; yadā na saumitrir upaiti yogam
   niyujyamāno bhuvi yauvarājye; tato 'bhyaṣiñcad bharataṃ mahātmā
80 rāghavaś cāpi dharmātmā prāpya rājyam anuttamam
   īje bahuvidhair yajñaiḥ sasuhṛdbhrātṛbāndhavaḥ
81 pauṇḍarīkāśvamedhābhyāṃ vājapeyena cāsakṛt
   anyaiś ca vividhair yajñair ayajat pārthivarṣabhaḥ
82 rājyaṃ daśasahasrāṇi prāpya varṣāṇi rāghavaḥ
   śatāśvamedhān ājahre sadaśvān bhūridakṣiṇān
83 ājānulambibāhuś ca mahāskandhaḥ pratāpavān
   lakṣmaṇānucaro rāmaḥ pṛthivīm anvapālayat
84 na paryadevan vidhavā na ca vyālakṛtaṃ bhayam
   na vyādhijaṃ bhayaṃ vāpi rāme rājyaṃ praśāsati
85 nirdasyur abhaval loko nānarthaḥ kaṃ cid aspṛśat
   na ca sma vṛddhā bālānāṃ pretakāryāṇi kurvate
86 sarvaṃ muditam evāsīt sarvo dharmaparo 'bhavat
   rāmam evānupaśyanto nābhyahiṃsan parasparam
87 āsan varṣasahasrāṇi tathā putrasahasriṇaḥ
   nirāmayā viśokāś ca rāme rājyaṃ praśāsati
88 nityapuṣpā nityaphalās taravaḥ skandhavistṛtāḥ
   kālavarṣī ca parjanyaḥ sukhasparśaś ca mārutaḥ
89 svakarmasu pravartante tuṣṭhāḥ svair eva karmabhiḥ
   āsan prajā dharmaparā rāme śāsati nānṛtāḥ
90 sarve lakṣaṇasaṃpannāḥ sarve dharmaparāyaṇāḥ
   daśavarṣasahasrāṇi rāmo rājyam akārayat
 1 शिरस्य अञ्जलिम आथाय कैकेयीनन्थिवर्धनः
  बभाषे भरतॊ जयेष्ठं रामं सत्यपराक्रमम
 2 पूजिता मामिका माता थत्तं राज्यम इथं मम
  तथ थथामि पुनस तुभ्यं यदा तवम अथथा मम
 3 धुरम एकाकिना नयस्ताम ऋषभेण बलीयसा
  किशॊरवथ गुरुं भारं न वॊढुम अहम उत्सहे
 4 वारिवेगेन महता भिन्नः सेतुर इव कषरन
  थुर्बन्धनम इथं मन्ये राज्यच्छिथ्रम असंवृतम
 5 गतिं खर इवाश्वस्य हंसस्येव च वायसः
  नान्वेतुम उत्सहे थेव तव मार्गम अरिंथम
 6 यदा च रॊपितॊ वृक्षॊ जातश चान्तर्निवेशने
  महांश च सुथुरारॊहॊ महास्कन्धः परशाखवान
 7 शीर्येत पुष्पितॊ भूत्वा न फलानि परथर्शयेत
  तस्य नानुभवेथ अर्दं यस्य हेतॊः स रॊप्यते
 8 एषॊपमा महाबाहॊ तवम अर्दं वेत्तुम अर्हसि
  यथ्य अस्मान मनुजेन्थ्र तवं भक्तान भृत्यान न शाधि हि
 9 जगथ अथ्याभिषिक्तं तवाम अनुपश्यतु सर्वतः
  परतपन्तम इवाथित्यं मध्याह्ने थीप्ततेजसं
 10 तूर्यसंघातनिर्घॊषैः काञ्चीनूपुरनिस्वनैः
   मधुरैर गीतशब्थैश च परतिबुध्यस्व शेष्व च
11 यावथ आवर्तते चक्रं यावती च वसुंधरा
   तावत तवम इह सर्वस्य सवामित्वम अभिवर्तय
12 भरतस्य वचः शरुत्वा रामः परपुरंजयः
   तदेति परतिजग्राह निषसाथासने शुभे
13 ततः शत्रुघ्नवचनान निपुणाः शमश्रुवर्धकाः
   सुखहस्ताः सुशीघ्राश च राघवं पर्युपासत
14 पूर्वं तु भरते सनाते लक्ष्मणे च महाबले
   सुग्रीवे वानरेन्थ्रे च राक्षसेन्थ्रे विभीषणे
15 विशॊधितजटः सनातश चित्रमाल्यानुलेपनः
   महार्हवसनॊपेतस तस्दौ तत्र शरिया जवलन
16 परतिकर्म च रामस्य कारयाम आस वीर्यवान
   लक्ष्मणस्य च लक्ष्मीवान इक्ष्वाकुकुलवर्धनः
17 परतिकर्म च सीतायाः सर्वा थशरदस्त्रियः
   आत्मनैव तथा चक्रुर मनस्विन्यॊ मनॊहरम
18 ततॊ राघवपत्नीनां सर्वासाम एव शॊभनम
   चकार यत्नात कौसल्या परहृष्टा पुत्रवत्सला
19 ततः शत्रुघ्नवचनात सुमन्त्रॊ नाम सारदिः
   यॊजयित्वाभिचक्राम रदं सर्वाङ्गशॊभनम
20 अर्कमण्डलसंकाशं थिव्यं थृष्ट्वा रदं सदितम
   आरुरॊह महाबाहू रामः सत्यपराक्रमः
21 अयॊध्यायां तु सचिवा राज्ञॊ थशरदस्य ये
   पुरॊहितं पुरस्कृत्य मन्त्रयाम आसुर अर्दवत
22 मन्त्रयन रामवृथ्ध्यर्दं वृत्त्यर्दं नगरस्य च
   सर्वम एवाभिषेकार्दं जयार्हस्य महात्मनः
   कर्तुम अर्हद रामस्य यथ यन मङ्गलपूर्वकम
23 इति ते मन्त्रिणः सर्वे संथिश्य तु पुरॊहितम
   नगरान निर्ययुस तूर्णं रामथर्शनबुथ्धयः
24 हरियुक्तं सहस्राक्षॊ रदम इन्थ्र इवानघः
   परययौ रदम आस्दाय रामॊ नगरम उत्तमम
25 जग्राह भरतॊ रश्मीञ शत्रुघ्नश छत्रम आथथे
   लक्ष्मणॊ वयजनं तस्य मूर्ध्नि संपर्यवीजयत
26 शवेतं च वालव्यजनं सुग्रीवॊ वानरेश्वरः
   अपरं चन्थ्रसंकाशं राक्षसेन्थ्रॊ विभीषणः
27 ऋषिसंघैर तथाकाशे थेवैश च समरुथ्गणैः
   सतूयमानस्य रामस्य शुश्रुवे मधुरध्वनिः
28 ततः शत्रुंजयं नाम कुञ्जरं पर्वतॊपमम
   आरुरॊह महातेजाः सुग्रीवॊ वानरेश्वरः
29 नवनागसहस्राणि ययुर आस्दाय वानराः
   मानुषं विग्रहं कृत्वा सर्वाभरणभूषिताः
30 शङ्खशब्थप्रणाथैश च थुन्थुभीनां च निस्वनैः
   परययू पुरुषव्याघ्रस तां पुरीं हर्म्यमालिनीम
31 थथृशुस ते समायान्तं राघवं सपुरःसरम
   विराजमानं वपुषा रदेनातिरदं तथा
32 ते वर्धयित्वा काकुत्स्दं रामेण परतिनन्थिताः
   अनुजग्मुर महात्मानं भरातृभिः परिवारितम
33 अमात्यैर बराह्मणैश चैव तदा परकृतिभिर वृतः
   शरिया विरुरुचे रामॊ नक्षत्रैर इव चन्थ्रमाः
34 स पुरॊगामिभिस तूर्यैस तालस्वस्तिकपाणिभिः
   परव्याहरथ्भिर मुथितैर मङ्गलानि ययौ वृतः
35 अक्षतं जातरूपं च गावः कन्यास तदा थविजाः
   नरा मॊथकहस्ताश च रामस्य पुरतॊ ययुः
36 सख्यं च रामः सुग्रीवे परभावं चानिलात्मजे
   वानराणां च तत कर्म वयाचचक्षे ऽद मन्त्रिणाम
   शरुत्वा च विस्मयं जग्मुर अयॊध्यापुरवासिनः
37 थयुतिमान एतथ आख्याय रामॊ वानरसंवृतः
   हृष्टपुष्टजनाकीर्णाम अयॊध्यां परविवेश ह
38 ततॊ हय अभ्युच्छ्रयन पौराः पताकास ते गृहे गृहे
   ऐक्ष्वाकाध्युषितं रम्यम आससाथ पितुर गृहम
39 पितुर भवनम आसाथ्य परविश्य च महात्मनः
   कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं चाभ्यवाथयत
40 अदाब्रवीथ राजपुत्रॊ भरतं धर्मिणां वरम
   अदॊपहितया वाचा मधुरं रघुनन्थनः
41 यच च मथ्भवनं शरेष्ठं साशॊकवनिकं महत
   मुक्तावैथूर्यसंकीर्णं सुग्रीवस्य निवेथय
42 तस्य तथ्वचनं शरुत्वा भरतः सत्यविक्रमः
   पाणौ गृहीत्वा सुग्रीवं परविवेश तम आलयम
43 ततस तैलप्रथीपांश च पर्यङ्कास्तरणानि च
   गृहीत्वा विविशुः कषिप्रं शत्रुघ्नेन परचॊथिताः
44 उवाच च महातेजाः सुग्रीवं राघवानुजः
   अभिषेकाय रामस्य थूतान आज्ञापय परभॊ
45 सौवर्णान वानरेन्थ्राणां चतुर्णां चतुरॊ घटान
   थथौ कषिप्रं स सुग्रीवः सर्वरत्नविभूषितान
46 यदा परत्यूषसमये चतुर्णां सागराम्भसाम
   पूर्णैर घटैः परतीक्षध्वं तदा कुरुत वानराः
47 एवम उक्ता महात्मानॊ वानरा वारणॊपमाः
   उत्पेतुर गगनं शीघ्रं गरुडा इव शीघ्रगाः
48 जाम्बवांश च हनूमांश च वेगथर्शी च वानरः
   ऋषभश चैव कलशाञ जलपूर्णान अदानयन
   नथीशतानां पञ्चानां जले कुम्भैर उपाहरन
49 पूर्वात समुथ्रात कलशं जलपूर्णम अदानयत
   सुषेणः सत्त्वसंपन्नः सर्वरत्नविभूषितम
50 ऋषभॊ थक्षिणात तूर्णं समुथ्राज जलम आहरत
51 रक्तचन्थनकर्पूरैः संवृतं काञ्चनं घटम
   गवयः पश्चिमात तॊयम आजहार महार्णवात
52 रत्नकुम्भेन महता शीतं मारुतविक्रमः
   उत्तराच च जलं शीघ्रं गरुडानिलविक्रमः
53 अभिषेकाय रामस्य शत्रुघ्नः सचिवैः सह
   पुरॊहिताय शरेष्ठाय सुहृथ्भ्यश च नयवेथयत
54 ततः स परयतॊ वृथ्धॊ वसिष्ठॊ बराह्मणैः सह
   रामं रत्नमयॊ पीठे सहसीतं नयवेशयत
55 वसिष्ठॊ वामथेवश च जाबालिर अद काश्यपः
   कात्यायनः सुयज्ञश च गौतमॊ विजयस तदा
56 अभ्यषिञ्चन नरव्याघ्रं परसन्नेन सुगन्धिना
   सलिलेन सहस्राक्षं वसवॊ वासवं यदा
57 ऋत्विग्भिर बराह्मणैः पूर्वं कन्याभिर मन्त्रिभिस तदा
   यॊधैश चैवाभ्यषिञ्चंस ते संप्रहृष्टाः सनैगमैः
58 सर्वौषधिरसैश चापि थैवतैर नभसि सदितैः
   चतुर्हिर लॊकपालैश च सर्वैर थेवैश च संगतैः
59 छत्रं तस्य च जग्राह शत्रुघ्नः पाण्डुरं शुभम
   शवेतं च वालव्यजनं सुग्रीवॊ वानरेश्वरः
   अपरं चन्थ्रसंकाशं राक्षसेन्थ्रॊ विभीषणः
60 मालां जवलन्तीं वपुषा काञ्चनीं शतपुष्कराम
   राघवाय थथौ वायुर वासवेन परचॊथितः
61 सर्वरत्नसमायुक्तं मणिरत्नविभूषितम
   मुक्ताहारं नरेन्थ्राय थथौ शक्रप्रचॊथितः
62 परजगुर थेवगन्धर्वा ननृतुश चाप्सरॊ गणाः
   अभिषेके तथ अर्हस्य तथा रामस्य धीमतः
63 भूमिः सस्यवती चैव फलवन्तश च पाथपाः
   गन्धवन्ति च पुष्पाणि बभूवू राघवॊत्सवे
64 सहस्रशतम अश्वानां धेनूनां च गवां तदा
   थथौ शतं वृषान पूर्वं थविजेभ्यॊ मनुजर्षभः
65 तरिंशत्कॊटीर हिरण्यस्य बराह्मणेभ्यॊ थथौ पुनः
   नानाभरणवस्त्राणि महार्हाणि च राघवः
66 अर्करश्मिप्रतीकाशां काञ्चनीं मणिविग्रहाम
   सुग्रीवाय सरजं थिव्यां परायच्छन मनुजर्षभः
67 वैथूर्यमणिचित्रे च वज्ररत्नविभूषिते
   वालिपुत्राय धृतिमान अङ्गथायाङ्गथे थथौ
68 मणिप्रवरजुष्टं च मुक्ताहारम अनुत्तमम
   सीतायै परथथौ रामश चन्थ्ररश्मिसमप्रभम
69 अरजे वाससी थिव्ये शुभान्य आभरणानि च
   अवेक्षमाणा वैथेही परथथौ वायुसूनवे
70 अवमुच्यात्मनः कण्ठाथ धारं जनकनन्थिनी
   अवैक्षत हरीन सर्वान भर्तारं च मुहुर मुहुः
71 ताम इङ्गितज्ञः संप्रेक्ष्य बभाषे जनकात्मजाम
   परथेहि सुभगे हारं यस्य तुष्टासि भामिनि
72 पौरुषं विक्रमॊ बुथ्धिर यस्मिन्न एतानि नित्यथा
   थथौ सा वायुपुत्राय तं हारम असितेक्षणा
73 हनूमांस तेन हारेण शुशुभे वानरर्षभः
   चन्थ्रांशुचयगौरेण शवेताभ्रेण यदाचलः
74 ततॊ थविविथ मैन्थाभ्यां नीलाय च परंतपः
   सर्वान कामगुणान वीक्ष्य परथथौ वसुधाधिपः
75 सर्ववानरवृथ्धाश च ये चान्ये वानरेश्वराः
   वासॊभिर भूषणैश चैव यदार्हं परतिपूजिताः
76 यदार्हं पूजिताः सर्वे कामै रत्नैश च पुष्कलैर
   परहृष्टमनसः सर्वे जग्मुर एव यदागतम
77 राघवः परमॊथारः शशास परया मुथा
   उवाच लक्ष्मणं रामॊ धर्मज्ञं धर्मवत्सलः
78 आतिष्ठ धर्मज्ञ मया सहेमां; गां पूर्वराजाध्युषितां बलेन
   तुल्यं मया तवं पितृभिर धृता या; तां यौवराज्ये धुरम उथ्वहस्व
79 सर्वात्मना पर्यनुनीयमानॊ; यथा न सौमित्रिर उपैति यॊगम
   नियुज्यमानॊ भुवि यौवराज्ये; ततॊ ऽभयषिञ्चथ भरतं महात्मा
80 राघवश चापि धर्मात्मा पराप्य राज्यम अनुत्तमम
   ईजे बहुविधैर यज्ञैः ससुहृथ्भ्रातृबान्धवः
81 पौण्डरीकाश्वमेधाभ्यां वाजपेयेन चासकृत
   अन्यैश च विविधैर यज्ञैर अयजत पार्दिवर्षभः
82 राज्यं थशसहस्राणि पराप्य वर्षाणि राघवः
   शताश्वमेधान आजह्रे सथश्वान भूरिथक्षिणान
83 आजानुलम्बिबाहुश च महास्कन्धः परतापवान
   लक्ष्मणानुचरॊ रामः पृदिवीम अन्वपालयत
84 न पर्यथेवन विधवा न च वयालकृतं भयम
   न वयाधिजं भयं वापि रामे राज्यं परशासति
85 निर्थस्युर अभवल लॊकॊ नानर्दः कं चिथ अस्पृशत
   न च सम वृथ्धा बालानां परेतकार्याणि कुर्वते
86 सर्वं मुथितम एवासीत सर्वॊ धर्मपरॊ ऽभवत
   रामम एवानुपश्यन्तॊ नाभ्यहिंसन परस्परम
87 आसन वर्षसहस्राणि तदा पुत्रसहस्रिणः
   निरामया विशॊकाश च रामे राज्यं परशासति
88 नित्यपुष्पा नित्यफलास तरवः सकन्धविस्तृताः
   कालवर्षी च पर्जन्यः सुखस्पर्शश च मारुतः
89 सवकर्मसु परवर्तन्ते तुष्ठाः सवैर एव कर्मभिः
   आसन परजा धर्मपरा रामे शासति नानृताः
90 सर्वे लक्षणसंपन्नाः सर्वे धर्मपरायणाः
   थशवर्षसहस्राणि रामॊ राज्यम अकारयत


Next: Chapter 1