Sacred Texts  Hinduism  Mahabharata  Index  Book 7 Index  Previous  Next 

Book 7 in English

The Mahabharata in Sanskrit

Book 7
Chapter 76

  1 [स]
      सरंसन्त इव मज्जानस तावकानां भयान नृप
      तौ थृष्ट्वा समतिक्रान्तौ वासुथेवधनंजयौ
  2 सर्वे तु परतिसंरब्धा हरीमन्तः सत्त्वचॊथिताः
      सदिरी बूता महात्मानः परत्यगच्छन धनंजयम
  3 ये गताः पाण्डवं युथ्धे करॊधामर्षसमन्विताः
      ते ऽथयापि न निवर्तन्ते सिन्धवः सागराथ इव
  4 असन्तस तु नयवर्तन्त वेथेभ्य इव नास्तिकाः
      नरकं भजमानास ते परत्यपथ्यन्त किल्बिषम
  5 ताव अतीत्य रदानीकं विमुक्तौ पुरुषर्षभौ
      थथृशाते यदा राहॊर आस्यान मुक्तौ परभा करौ
  6 मत्स्याव इव महाजालं विथार्य विगतज्वरौ
      तदा कृष्णाव अथृश्येतां सेना जालं विथार्य तत
  7 विमुक्तौ शस्त्रसंबाधाथ थरॊणानीकात सुथुर्भिथात
      अथृश्येतां महात्मानौ कालसूर्याव इवॊथितौ
  8 अस्त्रसंबाध निर्मुक्तौ विमुक्तौ शस्त्रसंकटात
      अथृश्येतां महात्मानौ शत्रुसंबाध कारिणौ
  9 विमुक्तौ जवलनस्पर्शान मकरास्याज झषाव इव
      वयक्षॊभयेतां सेनां तौ समुथ्रं मकराव इव
  10 तावकास तव पुत्राश च थरॊणानीकस्दयॊस तयॊः
     नैतौ तरिष्यतॊ थरॊणम इति चक्रुस तथा मतिम
 11 तौ तु थृष्ट्वा वयतिक्रान्तौ थरॊणानीकं महाथ्युती
     नाशशंसुर महाराज सिन्धुराजस्य जीवितम
 12 आशा बलवती राजन पुत्राणाम अभवत तव
     थरॊण हार्थिक्ययॊः कृष्णौ न मॊक्ष्येते इति परभॊ
 13 ताम आशां विफलां कृत्वा निस्तीर्णौ तौ परंतपौ
     थरॊणानीकं महाराज भॊजानीकं च थुस्तरम
 14 अद थृष्ट्वा वयतिक्रान्तौ जवलिताव इव पावकौ
     निराशाः सिन्धुराजस्य जीवितं नाशशंसिरे
 15 मिदश च समभाषेताम अभीतौ भयवर्धनौ
     जयथ्रद वथे वाचस तास ताः कृष्ण धनंजयौ
 16 असौ मध्ये कृतः षड्भिर धार्तराष्ट्रैर महारदैः
     चक्षुर्विषयसंप्राप्तॊ न नौ मॊक्ष्यति सैन्धवः
 17 यथ्य अस्य समरे गॊप्ता शक्रॊ थेवगणैः सह
     तदाप्य एनं हनिष्याव इति कृष्णाव अभाषताम
 18 इति कृष्णौ महाबाहू मिदः कदयतां तथा
     सिन्धुराजम अवेक्षन्तौ तत पुत्रास तव शुश्रुवुः
 19 अतीत्य मरु धन्वेव परयान्तौ तृषितौ गजौ
     पीत्वा वारि समाश्वस्तौ तदैवास्ताम अरिंथमौ
 20 वयाघ्रसिंहगजाकीर्णान अतिक्रम्येव पर्वतान
     अथृश्येतां महाबाहू यदा मृत्युजरातिगौ
 21 तदा हि मुखवर्णॊ ऽयम अनयॊर इति मेनिरे
     तावका थृश्यमुक्तौ तौ विक्रॊशन्ति सम सर्वतः
 22 थॊणाथ आशीविषाकाराज जवलिताथ इव पावकात
     अन्येभ्यः पार्दिवेभ्यश च भास्वन्ताव इव भास्करौ
 23 तौ मुक्तौ सागरप्रख्याथ थरॊणानीकाथ अरिंथमौ
     अथृश्येतां मुथा युक्तौ समुत्तीर्यार्णवं यदा
 24 शस्त्रौघान महतॊ मुक्तौ थरॊण हार्थिक्य रक्षितान
     रॊचमानाव अथृश्येताम इन्थ्राग्न्यॊः सथृशौ रणे
 25 उथ्भिन्न रुधिरौ कृष्णौ भारथ्वाजस्य सायकैः
     शितैश चितौ वयरॊचेतां कर्णिकारैर इवाचलौ
 26 थरॊण गराहह्रथान मुक्तौ शक्त्याशीविषसंकटात
     अयः शरॊग्रम अकरॊत कषत्रिय परवराम्भसः
 27 जयाघॊषतलनिर्ह्राथाथ गथा निस्त्रिंशविथ्युतः
     थरॊणास्त्र मेघान निर्मुक्तौ सूर्येन्थू तिमिराथ इव
 28 बाहुभ्याम इव संतीर्णौ सिन्धुषष्ठाः समुथ्रगाः
     तपान्ते सरितः पूर्णा महाग्राहसमाकुलाः
 29 इति कृष्णा महेष्वासौ यशसा लॊकविश्रुतौ
     सर्वभूतान्य अमन्यन्त थरॊणास्त्र बलविस्मयात
 30 जयथ्रदं समीपस्दम अवेक्षन्तौ जिघांसया
     रुरुं निपाने लिप्सन्तौ वयाघ्रवत ताव अतिष्ठताम
 31 यदा हि मुखवर्णॊ ऽयम अनयॊर इति मेनिरे
     तव यॊधा महाराज हतम एव जयथ्रदम
 32 लॊहिताक्षौ महाबाहू संयत्तौ कृष्ण पाण्डवौ
     सिन्धुराजम अभिप्रेक्ष्य हृष्टौ वयनथतां मुहुः
 33 शौरेर अभीशु हस्तस्य पार्दस्य च धनुष्मतः
     तयॊर आसीत परतिभ्राजः सूर्यपावकयॊर इव
 34 हर्ष एव तयॊर आसीथ थरॊणानीक परमुक्तयॊः
     समीपे सैन्धवं थृष्ट्वा शयेनयॊर आमिषं यदा
 35 तौ तु सैन्धवम आलॊक्य वर्तमानम इवान्तिके
     सहसा पेततुः करुथ्धौ कषिप्रं शयेनाव इवामिषे
 36 तौ तु थृष्ट्वा वयतिक्रान्तौ हृषीकेश धनंजयौ
     सिन्धुराजस्य रक्षार्दं पराक्रान्तः सुतस तव
 37 थरॊणेनाबथ्ध कवचॊ राजा थुर्यॊधनस तथा
     ययाव एकरदेनाजौ हयसंस्कारवित परभॊ
 38 कृष्ण पार्दौ महेष्वासौ वयतिक्रम्याद ते सुतः
     अग्रतः पुण्डरीकाक्षं परतीयाय नराधिप
 39 ततः सर्वेषु सैन्येषु वाथित्राणि परहृष्टवत
     परावाथ्यन समतिक्रान्ते तव पुत्रे धनंजयम
 40 सिंहनाथ रवाश चासञ शङ्खथुन्थुभिमिश्रिताः
     थृष्ट्वा थुर्यॊधनं तत्र कृष्णयॊः परमुखे सदितम
 41 ये च ते सिन्धुराजस्य गॊप्तारः पावकॊपमाः
     ते परहृष्यन्त समरे थृष्ट्वा पुत्रं तवाभिभॊ
 42 थृष्ट्वा थुर्यॊधनं कृष्णस तव अतिक्रान्तं सहानुगम
     अब्रवीथ अर्जुनं राजन पराप्तकालम इथं वचः
  1 [s]
      sraṃsanta iva majjānas tāvakānāṃ bhayān nṛpa
      tau dṛṣṭvā samatikrāntau vāsudevadhanaṃjayau
  2 sarve tu pratisaṃrabdhā hrīmantaḥ sattvacoditāḥ
      sthirī būtā mahātmānaḥ pratyagacchan dhanaṃjayam
  3 ye gatāḥ pāṇḍavaṃ yuddhe krodhāmarṣasamanvitāḥ
      te 'dyāpi na nivartante sindhavaḥ sāgarād iva
  4 asantas tu nyavartanta vedebhya iva nāstikāḥ
      narakaṃ bhajamānās te pratyapadyanta kilbiṣam
  5 tāv atītya rathānīkaṃ vimuktau puruṣarṣabhau
      dadṛśāte yathā rāhor āsyān muktau prabhā karau
  6 matsyāv iva mahājālaṃ vidārya vigatajvarau
      tathā kṛṣṇāv adṛśyetāṃ senā jālaṃ vidārya tat
  7 vimuktau śastrasaṃbādhād droṇānīkāt sudurbhidāt
      adṛśyetāṃ mahātmānau kālasūryāv ivoditau
  8 astrasaṃbādha nirmuktau vimuktau śastrasaṃkaṭāt
      adṛśyetāṃ mahātmānau śatrusaṃbādha kāriṇau
  9 vimuktau jvalanasparśān makarāsyāj jhaṣāv iva
      vyakṣobhayetāṃ senāṃ tau samudraṃ makarāv iva
  10 tāvakās tava putrāś ca droṇānīkasthayos tayoḥ
     naitau tariṣyato droṇam iti cakrus tadā matim
 11 tau tu dṛṣṭvā vyatikrāntau droṇānīkaṃ mahādyutī
     nāśaśaṃsur mahārāja sindhurājasya jīvitam
 12 āśā balavatī rājan putrāṇām abhavat tava
     droṇa hārdikyayoḥ kṛṣṇau na mokṣyete iti prabho
 13 tām āśāṃ viphalāṃ kṛtvā nistīrṇau tau paraṃtapau
     droṇānīkaṃ mahārāja bhojānīkaṃ ca dustaram
 14 atha dṛṣṭvā vyatikrāntau jvalitāv iva pāvakau
     nirāśāḥ sindhurājasya jīvitaṃ nāśaśaṃsire
 15 mithaś ca samabhāṣetām abhītau bhayavardhanau
     jayadratha vade vācas tās tāḥ kṛṣṇa dhanaṃjayau
 16 asau madhye kṛtaḥ ṣaḍbhir dhārtarāṣṭrair mahārathaiḥ
     cakṣurviṣayasaṃprāpto na nau mokṣyati saindhavaḥ
 17 yady asya samare goptā śakro devagaṇaiḥ saha
     tathāpy enaṃ haniṣyāva iti kṛṣṇāv abhāṣatām
 18 iti kṛṣṇau mahābāhū mithaḥ kathayatāṃ tadā
     sindhurājam avekṣantau tat putrās tava śuśruvuḥ
 19 atītya maru dhanveva prayāntau tṛṣitau gajau
     pītvā vāri samāśvastau tathaivāstām ariṃdamau
 20 vyāghrasiṃhagajākīrṇān atikramyeva parvatān
     adṛśyetāṃ mahābāhū yathā mṛtyujarātigau
 21 tathā hi mukhavarṇo 'yam anayor iti menire
     tāvakā dṛśyamuktau tau vikrośanti sma sarvataḥ
 22 doṇād āśīviṣākārāj jvalitād iva pāvakāt
     anyebhyaḥ pārthivebhyaś ca bhāsvantāv iva bhāskarau
 23 tau muktau sāgaraprakhyād droṇānīkād ariṃdamau
     adṛśyetāṃ mudā yuktau samuttīryārṇavaṃ yathā
 24 śastraughān mahato muktau droṇa hārdikya rakṣitān
     rocamānāv adṛśyetām indrāgnyoḥ sadṛśau raṇe
 25 udbhinna rudhirau kṛṣṇau bhāradvājasya sāyakaiḥ
     śitaiś citau vyarocetāṃ karṇikārair ivācalau
 26 droṇa grāhahradān muktau śaktyāśīviṣasaṃkaṭāt
     ayaḥ śarogram akarot kṣatriya pravarāmbhasaḥ
 27 jyāghoṣatalanirhrādād gadā nistriṃśavidyutaḥ
     droṇāstra meghān nirmuktau sūryendū timirād iva
 28 bāhubhyām iva saṃtīrṇau sindhuṣaṣṭhāḥ samudragāḥ
     tapānte saritaḥ pūrṇā mahāgrāhasamākulāḥ
 29 iti kṛṣṇā maheṣvāsau yaśasā lokaviśrutau
     sarvabhūtāny amanyanta droṇāstra balavismayāt
 30 jayadrathaṃ samīpastham avekṣantau jighāṃsayā
     ruruṃ nipāne lipsantau vyāghravat tāv atiṣṭhatām
 31 yathā hi mukhavarṇo 'yam anayor iti menire
     tava yodhā mahārāja hatam eva jayadratham
 32 lohitākṣau mahābāhū saṃyattau kṛṣṇa pāṇḍavau
     sindhurājam abhiprekṣya hṛṣṭau vyanadatāṃ muhuḥ
 33 śaurer abhīśu hastasya pārthasya ca dhanuṣmataḥ
     tayor āsīt pratibhrājaḥ sūryapāvakayor iva
 34 harṣa eva tayor āsīd droṇānīka pramuktayoḥ
     samīpe saindhavaṃ dṛṣṭvā śyenayor āmiṣaṃ yathā
 35 tau tu saindhavam ālokya vartamānam ivāntike
     sahasā petatuḥ kruddhau kṣipraṃ śyenāv ivāmiṣe
 36 tau tu dṛṣṭvā vyatikrāntau hṛṣīkeśa dhanaṃjayau
     sindhurājasya rakṣārthaṃ parākrāntaḥ sutas tava
 37 droṇenābaddha kavaco rājā duryodhanas tadā
     yayāv ekarathenājau hayasaṃskāravit prabho
 38 kṛṣṇa pārthau maheṣvāsau vyatikramyātha te sutaḥ
     agrataḥ puṇḍarīkākṣaṃ pratīyāya narādhipa
 39 tataḥ sarveṣu sainyeṣu vāditrāṇi prahṛṣṭavat
     prāvādyan samatikrānte tava putre dhanaṃjayam
 40 siṃhanāda ravāś cāsañ śaṅkhadundubhimiśritāḥ
     dṛṣṭvā duryodhanaṃ tatra kṛṣṇayoḥ pramukhe sthitam
 41 ye ca te sindhurājasya goptāraḥ pāvakopamāḥ
     te prahṛṣyanta samare dṛṣṭvā putraṃ tavābhibho
 42 dṛṣṭvā duryodhanaṃ kṛṣṇas tv atikrāntaṃ sahānugam
     abravīd arjunaṃ rājan prāptakālam idaṃ vacaḥ


Next: Chapter 77