Sacred Texts  Hinduism  Mahabharata  Index  Book 9 Index  Previous  Next 

Book 9 in English

The Mahabharata in Sanskrit

Book 9
Chapter 13

  1 [स]
      अर्जुनॊ थरौणिना विथ्धॊ युथ्धे बहुभिर आयसैः
      तस्य चानुचरैः शूरैस तरिगर्तानां महारदैः
      थरौणिं विव्याध समरे तरिभिर एव शिला मुखैः
  2 तदेतरान महेष्वासान थवाभ्यां थवाभ्यां धनंजयः
      भूयश चैव महाबाहुः शरवर्षैर अवाकिरत
  3 शरकण्टकितास ते तु तावका भरतर्षभ
      न जाहुः सामरे पार्दं वध्यमानाः शितैः शरैः
  4 ते ऽरजुनं रदवंशेन थरॊणपुत्र पुरॊगमाः
      अयॊधयन्त समरे परिवार्य महारदाः
  5 तैस तु कषिप्ताः शरा राजन कार्तस्वरविभूषिताः
      अर्जुनस्य रदॊपस्दं पूरयाम आसुर अञ्जसा
  6 तदा कृष्णौ महेष्वासौ वृषभौ सर्वधन्विनाम
      शरैर वीक्ष्य वितुन्नाङ्गौ परहृष्टौ युथ्धथुर्मथौ
  7 कूबरं रदचक्राणि ईषा यॊक्त्राणि चाभिभॊ
      युगं चैवानुकर्षं च शरभूतम अभूत तथा
  8 नैताथृशं थृष्टपूर्वं राजन नैव च नः शरुतम
      याथृशं तत्र पार्दस्य तावकाः संप्रचक्रिरे
  9 स रदः सर्वतॊ भाति चित्रपुङ्खैः शितैः शरैः
      उल्का शतैः संप्रथीप्तं विमानम इव भूतले
  10 ततॊ ऽरजुनॊ महाराज शरैः संनतपर्वभिः
     अवाकिरत तां पृतनां मेघॊ वृष्ट्या यदाचलम
 11 ते वध्यमानाः समरे पार्दा नामाङ्कितैः शरैः
     पार्द भूतम अमन्यन्त परेक्षामाणास तदाविधम
 12 ततॊ ऽथभुतशरज्वालॊ धनुः शब्थानिलॊ महान
     सेनेन्धनं थथाहाशु तावकं पार्द पावकः
 13 चक्राणां पाततां चैव युगानां च धरातले
     तूणीराणां पताकानां धवजानां च रदैः सह
 14 ईषाणाम अनुकर्षाणां तरिवेणूनां च भारत
     अक्षाणाम अद यॊक्त्राणां परतॊथानां च सर्वशः
 15 शिरसां पततां चैव कुण्डलॊष्णीष धारिणाम
     भुजानां च महाराज सकन्धानां च समन्ततः
 16 छत्त्राणां वयजनैः सार्धं मुकुटानां च राशयः
     समथृश्यन्त पार्दस्य रदमार्गेषु भारत
 17 अगम्यरूपा पृदिवी मांसशॊणितकर्थमा
     बभूव भरतश्रेष्ठ रुथ्रस्याक्रीडनं यदा
     भीरूणां तरासजननी शूराणां हर्षवर्धनी
 18 हत्वा तु समरे पार्दः सहस्रे थवे परंतप
     रदानां सवरूदानां विधूमॊ ऽगनिर इव जवलन
 19 यदा हि भगवान अग्निर जगथ थग्ध्वा चराचरम
     विधूमॊ थृश्यते राजंस तदा पार्दॊ महारदः
 20 थरौणिस तु समरे थृष्ट्वा पाण्डवस्य पराक्रमम
     रदेनातिपताकेन पाण्डवं परत्यवारयत
 21 ताव उभौ पुरुषव्याघ्रौ शवेताश्वौ धन्विनां वरौ
     समीयतुस तथा तूर्णं परस्परवधैषिणौ
 22 तयॊर आसीन महाराज बाणवर्षं सुथारुणम
     जीमूतानां यदा वृष्टिर तपान्ते भरतर्षभ
 23 अन्यॊन्यस्पर्धिनौ तौ तु शरैः संनतपर्वभिः
     ततक्षतुर मृधे ऽनयॊन्यं शृङ्गाभ्यां वृषभाव इव
 24 तयॊर युथ्धं महाराज चिरं समम इवाभवत
     अस्त्राणां संगमश चैव घॊरस तत्राभवन महान
 25 ततॊ ऽरजुनं थवाथशभी रुक्मपुङ्खैः सुतेजनैः
     वासुथेवं च थशभिर थरौणिर विव्याध भारत
 26 ततः परहस्य बीभत्सुर वयाक्षिपथ गाण्डिवं धनुः
     मानयित्वा मुहूर्तं च गुरुपुत्रं महाहवे
 27 वयश्व सूत रदं चक्रे सव्यसाची महारदः
     मृथुपूर्वं ततश चैनं तरिभिर विव्याध सायकैः
 28 हताश्वे तु रदे तिष्ठन थरॊणपुत्रस तव अयॊ मयम
     मुसलं पाण्डुपुत्राय चिक्षेप परिघॊपमम
 29 तम आपतन्तं सहसा हेमपट्ट विभूषितम
     चिच्छेथ सप्तधा वीरः पार्तः शत्रुनिबर्हणः
 30 स चछिन्नं मुसलं थृष्ट्वा थरौणिः परमकॊपनः
     आथथे परिघं घॊरं नगेन्थ्रशिखरॊपमम
     चिक्षेप चैव पार्दाय थरौणिर युथ्धविशारथः
 31 तम अन्तकम इव करुथ्धं परिघं परेक्ष्य पाण्डवः
     अर्जुनस तवरितॊ जघ्ने पञ्चभिः सायकॊत्तमैः
 32 स चछिन्नः पतितॊ भूमौ पार्द बाणैर महाहवे
     थारयन पृदिवीन्थ्राणां मनः शब्थेन भारत
 33 ततॊ ऽपरैस तरिभिर बाणैर थरौणिं विव्याध पाण्डवः
     सॊ ऽतिविथ्धॊ बलवता पार्देन सुमहाबलः
     न संभ्रान्तस तथा थरौणिः पौरुषे सवे वयवस्दितः
 34 सुधर्मा तु ततॊ राजन भारथ्वाजं महारदम
     अवाकिरच छरव्रातैः सर्वक्षत्रस्य पश्यतः
 35 ततस तु सुरदॊ ऽपय आजौ पाञ्चालानां महारदः
     रदेन मेघघॊषेण थरौणिम एवाभ्यधावत
 36 विकर्षन वै धनुःश्रेष्ठं सर्वभार सहं थृढम
     जवलनाशीविषनिभैः शरैश चैनम अवाकिरत
 37 सुरदं तु ततः करुथ्धम आपतन्तं महारदम
     चुकॊप समरे थरौणिर थण्डाहत इवॊरगः
 38 तरिशिखां भरुकुटीं कृत्वा सृक्किणी परिलेलिहन
     उथ्वीक्ष्य सुरदं रॊषाथ धनुर्ज्याम अवमृज्य च
     मुमॊच तीष्णं नाराचं यमथण्डसमथ्युतिम
 39 स तस्य हृथयं भित्त्वा परविवेशातिवेगतः
     शक्राशनिर इवॊत्सृष्टा विथार्य धरणीतलम
 40 ततस तं पतितं भूमौ नाराचेन समाहतम
     वज्रेणेव यदा शृङ्गं पर्वतस्य महाधनम
 41 तस्मिंस तु निहते वीरे थरॊणपुत्रः परतापवान
     आरुरॊह रदं तूर्णं तम एव रदिनां वरः
 42 ततः सज्जॊ महाराज थरौणिर आहवथुर्मथः
     अर्जुनं यॊधयाम आस संशप्तक वृतॊ रणे
 43 तत्र युथ्धं महच चासीथ अर्जुनस्य परैः सह
     मध्यंथिनगते सूर्ये यम राष्ट्रविवर्धनम
 44 तत्राश्चर्यम अपश्याम थृष्ट्वा तेषां पराक्रमम
     यथ एकॊ युगपथ वीरान समयॊधयथ अर्जुनः
 45 विमर्थस तु महान आसीथ अर्जुनस्य परैः सह
     शतक्रतॊर यदापूर्वं महत्या थैत्य सेनया
  1 [s]
      arjuno drauṇinā viddho yuddhe bahubhir āyasaiḥ
      tasya cānucaraiḥ śūrais trigartānāṃ mahārathaiḥ
      drauṇiṃ vivyādha samare tribhir eva śilā mukhaiḥ
  2 tathetarān maheṣvāsān dvābhyāṃ dvābhyāṃ dhanaṃjayaḥ
      bhūyaś caiva mahābāhuḥ śaravarṣair avākirat
  3 śarakaṇṭakitās te tu tāvakā bharatarṣabha
      na jāhuḥ sāmare pārthaṃ vadhyamānāḥ śitaiḥ śaraiḥ
  4 te 'rjunaṃ rathavaṃśena droṇaputra purogamāḥ
      ayodhayanta samare parivārya mahārathāḥ
  5 tais tu kṣiptāḥ śarā rājan kārtasvaravibhūṣitāḥ
      arjunasya rathopasthaṃ pūrayām āsur añjasā
  6 tathā kṛṣṇau maheṣvāsau vṛṣabhau sarvadhanvinām
      śarair vīkṣya vitunnāṅgau prahṛṣṭau yuddhadurmadau
  7 kūbaraṃ rathacakrāṇi īṣā yoktrāṇi cābhibho
      yugaṃ caivānukarṣaṃ ca śarabhūtam abhūt tadā
  8 naitādṛśaṃ dṛṣṭapūrvaṃ rājan naiva ca naḥ śrutam
      yādṛśaṃ tatra pārthasya tāvakāḥ saṃpracakrire
  9 sa rathaḥ sarvato bhāti citrapuṅkhaiḥ śitaiḥ śaraiḥ
      ulkā śataiḥ saṃpradīptaṃ vimānam iva bhūtale
  10 tato 'rjuno mahārāja śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
     avākirat tāṃ pṛtanāṃ megho vṛṣṭyā yathācalam
 11 te vadhyamānāḥ samare pārthā nāmāṅkitaiḥ śaraiḥ
     pārtha bhūtam amanyanta prekṣāmāṇās tathāvidham
 12 tato 'dbhutaśarajvālo dhanuḥ śabdānilo mahān
     senendhanaṃ dadāhāśu tāvakaṃ pārtha pāvakaḥ
 13 cakrāṇāṃ pātatāṃ caiva yugānāṃ ca dharātale
     tūṇīrāṇāṃ patākānāṃ dhvajānāṃ ca rathaiḥ saha
 14 īṣāṇām anukarṣāṇāṃ triveṇūnāṃ ca bhārata
     akṣāṇām atha yoktrāṇāṃ pratodānāṃ ca sarvaśaḥ
 15 śirasāṃ patatāṃ caiva kuṇḍaloṣṇīṣa dhāriṇām
     bhujānāṃ ca mahārāja skandhānāṃ ca samantataḥ
 16 chattrāṇāṃ vyajanaiḥ sārdhaṃ mukuṭānāṃ ca rāśayaḥ
     samadṛśyanta pārthasya rathamārgeṣu bhārata
 17 agamyarūpā pṛthivī māṃsaśoṇitakardamā
     babhūva bharataśreṣṭha rudrasyākrīḍanaṃ yathā
     bhīrūṇāṃ trāsajananī śūrāṇāṃ harṣavardhanī
 18 hatvā tu samare pārthaḥ sahasre dve paraṃtapa
     rathānāṃ savarūthānāṃ vidhūmo 'gnir iva jvalan
 19 yathā hi bhagavān agnir jagad dagdhvā carācaram
     vidhūmo dṛśyate rājaṃs tathā pārtho mahārathaḥ
 20 drauṇis tu samare dṛṣṭvā pāṇḍavasya parākramam
     rathenātipatākena pāṇḍavaṃ pratyavārayat
 21 tāv ubhau puruṣavyāghrau śvetāśvau dhanvināṃ varau
     samīyatus tadā tūrṇaṃ parasparavadhaiṣiṇau
 22 tayor āsīn mahārāja bāṇavarṣaṃ sudāruṇam
     jīmūtānāṃ yathā vṛṣṭir tapānte bharatarṣabha
 23 anyonyaspardhinau tau tu śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
     tatakṣatur mṛdhe 'nyonyaṃ śṛṅgābhyāṃ vṛṣabhāv iva
 24 tayor yuddhaṃ mahārāja ciraṃ samam ivābhavat
     astrāṇāṃ saṃgamaś caiva ghoras tatrābhavan mahān
 25 tato 'rjunaṃ dvādaśabhī rukmapuṅkhaiḥ sutejanaiḥ
     vāsudevaṃ ca daśabhir drauṇir vivyādha bhārata
 26 tataḥ prahasya bībhatsur vyākṣipad gāṇḍivaṃ dhanuḥ
     mānayitvā muhūrtaṃ ca guruputraṃ mahāhave
 27 vyaśva sūta rathaṃ cakre savyasācī mahārathaḥ
     mṛdupūrvaṃ tataś cainaṃ tribhir vivyādha sāyakaiḥ
 28 hatāśve tu rathe tiṣṭhan droṇaputras tv ayo mayam
     musalaṃ pāṇḍuputrāya cikṣepa parighopamam
 29 tam āpatantaṃ sahasā hemapaṭṭa vibhūṣitam
     ciccheda saptadhā vīraḥ pārtaḥ śatrunibarhaṇaḥ
 30 sa cchinnaṃ musalaṃ dṛṣṭvā drauṇiḥ paramakopanaḥ
     ādade parighaṃ ghoraṃ nagendraśikharopamam
     cikṣepa caiva pārthāya drauṇir yuddhaviśāradaḥ
 31 tam antakam iva kruddhaṃ parighaṃ prekṣya pāṇḍavaḥ
     arjunas tvarito jaghne pañcabhiḥ sāyakottamaiḥ
 32 sa cchinnaḥ patito bhūmau pārtha bāṇair mahāhave
     dārayan pṛthivīndrāṇāṃ manaḥ śabdena bhārata
 33 tato 'parais tribhir bāṇair drauṇiṃ vivyādha pāṇḍavaḥ
     so 'tividdho balavatā pārthena sumahābalaḥ
     na saṃbhrāntas tadā drauṇiḥ pauruṣe sve vyavasthitaḥ
 34 sudharmā tu tato rājan bhāradvājaṃ mahāratham
     avākirac charavrātaiḥ sarvakṣatrasya paśyataḥ
 35 tatas tu suratho 'py ājau pāñcālānāṃ mahārathaḥ
     rathena meghaghoṣeṇa drauṇim evābhyadhāvata
 36 vikarṣan vai dhanuḥśreṣṭhaṃ sarvabhāra sahaṃ dṛḍham
     jvalanāśīviṣanibhaiḥ śaraiś cainam avākirat
 37 surathaṃ tu tataḥ kruddham āpatantaṃ mahāratham
     cukopa samare drauṇir daṇḍāhata ivoragaḥ
 38 triśikhāṃ bhrukuṭīṃ kṛtvā sṛkkiṇī parilelihan
     udvīkṣya surathaṃ roṣād dhanurjyām avamṛjya ca
     mumoca tīṣṇaṃ nārācaṃ yamadaṇḍasamadyutim
 39 sa tasya hṛdayaṃ bhittvā praviveśātivegataḥ
     śakrāśanir ivotsṛṣṭā vidārya dharaṇītalam
 40 tatas taṃ patitaṃ bhūmau nārācena samāhatam
     vajreṇeva yathā śṛṅgaṃ parvatasya mahādhanam
 41 tasmiṃs tu nihate vīre droṇaputraḥ pratāpavān
     āruroha rathaṃ tūrṇaṃ tam eva rathināṃ varaḥ
 42 tataḥ sajjo mahārāja drauṇir āhavadurmadaḥ
     arjunaṃ yodhayām āsa saṃśaptaka vṛto raṇe
 43 tatra yuddhaṃ mahac cāsīd arjunasya paraiḥ saha
     madhyaṃdinagate sūrye yama rāṣṭravivardhanam
 44 tatrāścaryam apaśyāma dṛṣṭvā teṣāṃ parākramam
     yad eko yugapad vīrān samayodhayad arjunaḥ
 45 vimardas tu mahān āsīd arjunasya paraiḥ saha
     śatakrator yathāpūrvaṃ mahatyā daitya senayā


Next: Chapter 14