Sacred Texts  Hinduism  Index  Book 4 Index  Previous  Next 

Book 4
Chapter 40

 1 tataḥ prasthāpya sugrīvas tan mahad vānaraṃ balam
  dakṣiṇāṃ preṣayām āsa vānarān abhilakṣitān
 2 nīlam agnisutaṃ caiva hanumantaṃ ca vānaram
  pitāmahasutaṃ caiva jāmbavantaṃ mahākapim
 3 suhotraṃ ca śarīraṃ ca śaragulmaṃ tathaiva ca
  gajaṃ gavākṣaṃ gavayaṃ suṣeṇam ṛṣabhaṃ tathā
 4 maindaṃ ca dvividaṃ caiva vijayaṃ gandhamādanam
  ulkāmukham asaṅgaṃ ca hutāśana sutāv ubhau
 5 aṅgadapramukhān vīrān vīraḥ kapigaṇeśvaraḥ
  vegavikramasaṃpannān saṃdideśa viśeṣavit
 6 teṣām agreṣaraṃ caiva mahad balam asaṃgagam
  vidhāya harivīrāṇām ādiśad dakṣiṇāṃ diśam
 7 ye ke cana samuddeśās tasyāṃ diśi sudurgamāḥ
  kapīśaḥ kapimukhyānāṃ sa teṣāṃ tān udāharat
 8 sahasraśirasaṃ vindhyaṃ nānādrumalatāvṛtam
  narmadāṃ ca nadīṃ durgāṃ mahoraganiṣevitām
 9 tato godāvarīṃ ramyāṃ kṛṣṇāveṇīṃ mahānadīm
  varadāṃ ca mahābhāgāṃ mahoraganiṣevitām
 10 mekhalān utkalāṃś caiva daśārṇanagarāṇy api
   avantīm abhravantīṃ ca sarvam evānupaśyata
11 vidarbhān ṛṣikāṃś caiva ramyān māhiṣakān api
   tathā baṅgān kaliṅgāṃś ca kauśikāṃś ca samantataḥ
12 anvīkṣya daṇḍakāraṇyaṃ saparvatanadīguham
   nadīṃ godāvarīṃ caiva sarvam evānupaśyata
13 tathaivāndhrāṃś ca puṇḍrāṃś ca colān pāṇḍyān sakeralān
   ayomukhaś ca gantavyaḥ parvato dhātumaṇḍitaḥ
14 vicitraśikharaḥ śrīmāṃś citrapuṣpitakānanaḥ
   sacandanavanoddeśo mārgitavyo mahāgiriḥ
15 tatas tām āpagāṃ divyāṃ prasannasalilāṃ śivām
   tatra drakṣyatha kāverīṃ vihṛtām apsarogaṇaiḥ
16 tasyāsīnaṃ nagasyāgre malayasya mahaujasaṃ
   drakṣyathādityasaṃkāśam agastyam ṛṣisattamam
17 tatas tenābhyanujñātāḥ prasannena mahātmanā
   tāmraparṇīṃ grāhajuṣṭāṃ tariṣyatha mahānadīm
18 sā candanavanair divyaiḥ pracchannā dvīpa śālinī
   kānteva yuvatiḥ kāntaṃ samudram avagāhate
19 tato hemamayaṃ divyaṃ muktāmaṇivibhūṣitam
   yuktaṃ kavāṭaṃ pāṇḍyānāṃ gatā drakṣyatha vānarāḥ
20 tataḥ samudram āsādya saṃpradhāryārthaniścayam
   agastyenāntare tatra sāgare viniveśitaḥ
21 citranānānagaḥ śrīmān mahendraḥ parvatottamaḥ
   jātarūpamayaḥ śrīmān avagāḍho mahārṇavam
22 nānāvidhair nagaiḥ phullair latābhiś copaśobhitam
   devarṣiyakṣapravarair apsarobhiś ca sevitam
23 siddhacāraṇasaṃghaiś ca prakīrṇaṃ sumanoharam
   tam upaiti sahasrākṣaḥ sadā parvasu parvasu
24 dvīpas tasyāpare pāre śatayojanam āyataḥ
   agamyo mānuṣair dīptas taṃ mārgadhvaṃ samantataḥ
   tatra sarvātmanā sītā mārgitavyā viśeṣataḥ
25 sa hi deśas tu vadhyasya rāvaṇasya durātmanaḥ
   rākṣasādhipater vāsaḥ sahasrākṣasamadyuteḥ
26 dakṣiṇasya samudrasya madhye tasya tu rākṣasī
   aṅgāraketi vikhyātā chāyām ākṣipya bhojinī
27 tam atikramya lakṣmīvān samudre śatayojane
   giriḥ puṣpitako nāma siddhacāraṇasevitaḥ
28 candrasūryāṃśusaṃkāśaḥ sāgarāmbusamāvṛtaḥ
   bhrājate vipulaiḥ śṛṅgair ambaraṃ vilikhann iva
29 tasyaikaṃ kāñcanaṃ śṛṅgaṃ sevate yaṃ divākaraḥ
   śvetaṃ rājatam ekaṃ ca sevate yaṃ niśākaraḥ
30 na taṃ kṛtaghnāḥ paśyanti na nṛśaṃsā na nāstikāḥ
   praṇamya śirasā śailaṃ taṃ vimārgata vānarāḥ
31 tam atikramya durdharṣāḥ sūryavān nāma parvataḥ
   adhvanā durvigāhena yojanāni caturdaśa
32 tatas tam apy atikramya vaidyuto nāma parvataḥ
   sarvakāmaphalair vṛkṣaiḥ sarvakālamanoharaiḥ
33 tatra bhuktvā varārhāṇi mūlāni ca phalāni ca
   madhūni pītvā mukhyāni paraṃ gacchata vānarāḥ
34 tatra netramanaḥkāntaḥ kuñjaro nāma parvataḥ
   agastyabhavanaṃ yatra nirmitaṃ viśvakarmaṇā
35 tatra yojanavistāram ucchritaṃ daśayojanam
   śaraṇaṃ kāñcanaṃ divyaṃ nānāratnavibhūṣitam
36 tatra bhogavatī nāma sarpāṇām ālayaḥ purī
   viśālarathyā durdharṣā sarvataḥ parirakṣitā
   rakṣitā pannagair ghorais tīkṣṇadaṃṣṭrair mahāviṣaiḥ
37 sarparājo mahāghoro yasyāṃ vasati vāsukiḥ
   niryāya mārgitavyā ca sā ca bhogavatī purī
38 taṃ ca deśam atikramya mahān ṛṣabhasaṃsthitaḥ
   sarvaratnamayaḥ śrīmān ṛṣabho nāma parvataḥ
39 gośīrṣakaṃ padmakaṃ ca hariśyāmaṃ ca candanam
   divyam utpadyate yatra tac caivāgnisamaprabham
40 na tu tac candanaṃ dṛṣṭvā spraṣṭavyaṃ ca kadā cana
   rohitā nāma gandharvā ghorā rakṣanti tad vanam
41 tatra gandharvapatayaḥ pañcasūryasamaprabhāḥ
   śailūṣo grāmaṇīr bhikṣuḥ śubhro babhrus tathaiva ca
42 ante pṛthivyā durdharṣās tatra svargajitaḥ sthitāḥ
   tataḥ paraṃ na vaḥ sevyaḥ pitṛlokaḥ sudāruṇaḥ
   rājadhānī yamasyaiṣā kaṣṭena tamasāvṛtā
43 etāvad eva yuṣmābhir vīrā vānarapuṃgavāḥ
   śakyaṃ vicetuṃ gantuṃ vā nāto gatimatāṃ gatiḥ
44 sarvam etat samālokya yac cānyad api dṛśyate
   gatiṃ viditvā vaidehyāḥ saṃnivartitam arhatha
45 yas tu māsān nivṛtto 'gre dṛṣṭā sīteti vakṣyati
   mattulyavibhavo bhogaiḥ sukhaṃ sa vihariṣyati
46 tataḥ priyataro nāsti mama prāṇād viśeṣataḥ
   kṛtāparādho bahuśo mama bandhur bhaviṣyati
47 amitabalaparākramā bhavanto; vipulaguṇeṣu kuleṣu ca prasūtāḥ
   manujapatisutāṃ yathā labhadhvaṃ; tad adhiguṇaṃ puruṣārtham ārabhadhvam
 1 ततः परस्दाप्य सुग्रीवस तन महथ वानरं बलम
  थक्षिणां परेषयाम आस वानरान अभिलक्षितान
 2 नीलम अग्निसुतं चैव हनुमन्तं च वानरम
  पितामहसुतं चैव जाम्बवन्तं महाकपिम
 3 सुहॊत्रं च शरीरं च शरगुल्मं तदैव च
  गजं गवाक्षं गवयं सुषेणम ऋषभं तदा
 4 मैन्थं च थविविथं चैव विजयं गन्धमाथनम
  उल्कामुखम असङ्गं च हुताशन सुताव उभौ
 5 अङ्गथप्रमुखान वीरान वीरः कपिगणेश्वरः
  वेगविक्रमसंपन्नान संथिथेश विशेषवित
 6 तेषाम अग्रेषरं चैव महथ बलम असंगगम
  विधाय हरिवीराणाम आथिशथ थक्षिणां थिशम
 7 ये के चन समुथ्थेशास तस्यां थिशि सुथुर्गमाः
  कपीशः कपिमुख्यानां स तेषां तान उथाहरत
 8 सहस्रशिरसं विन्ध्यं नानाथ्रुमलतावृतम
  नर्मथां च नथीं थुर्गां महॊरगनिषेविताम
 9 ततॊ गॊथावरीं रम्यां कृष्णावेणीं महानथीम
  वरथां च महाभागां महॊरगनिषेविताम
 10 मेखलान उत्कलांश चैव थशार्णनगराण्य अपि
   अवन्तीम अभ्रवन्तीं च सर्वम एवानुपश्यत
11 विथर्भान ऋषिकांश चैव रम्यान माहिषकान अपि
   तदा बङ्गान कलिङ्गांश च कौशिकांश च समन्ततः
12 अन्वीक्ष्य थण्डकारण्यं सपर्वतनथीगुहम
   नथीं गॊथावरीं चैव सर्वम एवानुपश्यत
13 तदैवान्ध्रांश च पुण्ड्रांश च चॊलान पाण्ड्यान सकेरलान
   अयॊमुखश च गन्तव्यः पर्वतॊ धातुमण्डितः
14 विचित्रशिखरः शरीमांश चित्रपुष्पितकाननः
   सचन्थनवनॊथ्थेशॊ मार्गितव्यॊ महागिरिः
15 ततस ताम आपगां थिव्यां परसन्नसलिलां शिवाम
   तत्र थरक्ष्यद कावेरीं विहृताम अप्सरॊगणैः
16 तस्यासीनं नगस्याग्रे मलयस्य महौजसं
   थरक्ष्यदाथित्यसंकाशम अगस्त्यम ऋषिसत्तमम
17 ततस तेनाभ्यनुज्ञाताः परसन्नेन महात्मना
   ताम्रपर्णीं गराहजुष्टां तरिष्यद महानथीम
18 सा चन्थनवनैर थिव्यैः परच्छन्ना थवीप शालिनी
   कान्तेव युवतिः कान्तं समुथ्रम अवगाहते
19 ततॊ हेममयं थिव्यं मुक्तामणिविभूषितम
   युक्तं कवाटं पाण्ड्यानां गता थरक्ष्यद वानराः
20 ततः समुथ्रम आसाथ्य संप्रधार्यार्दनिश्चयम
   अगस्त्येनान्तरे तत्र सागरे विनिवेशितः
21 चित्रनानानगः शरीमान महेन्थ्रः पर्वतॊत्तमः
   जातरूपमयः शरीमान अवगाढॊ महार्णवम
22 नानाविधैर नगैः फुल्लैर लताभिश चॊपशॊभितम
   थेवर्षियक्षप्रवरैर अप्सरॊभिश च सेवितम
23 सिथ्धचारणसंघैश च परकीर्णं सुमनॊहरम
   तम उपैति सहस्राक्षः सथा पर्वसु पर्वसु
24 थवीपस तस्यापरे पारे शतयॊजनम आयतः
   अगम्यॊ मानुषैर थीप्तस तं मार्गध्वं समन्ततः
   तत्र सर्वात्मना सीता मार्गितव्या विशेषतः
25 स हि थेशस तु वध्यस्य रावणस्य थुरात्मनः
   राक्षसाधिपतेर वासः सहस्राक्षसमथ्युतेः
26 थक्षिणस्य समुथ्रस्य मध्ये तस्य तु राक्षसी
   अङ्गारकेति विख्याता छायाम आक्षिप्य भॊजिनी
27 तम अतिक्रम्य लक्ष्मीवान समुथ्रे शतयॊजने
   गिरिः पुष्पितकॊ नाम सिथ्धचारणसेवितः
28 चन्थ्रसूर्यांशुसंकाशः सागराम्बुसमावृतः
   भराजते विपुलैः शृङ्गैर अम्बरं विलिखन्न इव
29 तस्यैकं काञ्चनं शृङ्गं सेवते यं थिवाकरः
   शवेतं राजतम एकं च सेवते यं निशाकरः
30 न तं कृतघ्नाः पश्यन्ति न नृशंसा न नास्तिकाः
   परणम्य शिरसा शैलं तं विमार्गत वानराः
31 तम अतिक्रम्य थुर्धर्षाः सूर्यवान नाम पर्वतः
   अध्वना थुर्विगाहेन यॊजनानि चतुर्थश
32 ततस तम अप्य अतिक्रम्य वैथ्युतॊ नाम पर्वतः
   सर्वकामफलैर वृक्षैः सर्वकालमनॊहरैः
33 तत्र भुक्त्वा वरार्हाणि मूलानि च फलानि च
   मधूनि पीत्वा मुख्यानि परं गच्छत वानराः
34 तत्र नेत्रमनःकान्तः कुञ्जरॊ नाम पर्वतः
   अगस्त्यभवनं यत्र निर्मितं विश्वकर्मणा
35 तत्र यॊजनविस्तारम उच्छ्रितं थशयॊजनम
   शरणं काञ्चनं थिव्यं नानारत्नविभूषितम
36 तत्र भॊगवती नाम सर्पाणाम आलयः पुरी
   विशालरद्या थुर्धर्षा सर्वतः परिरक्षिता
   रक्षिता पन्नगैर घॊरैस तीक्ष्णथंष्ट्रैर महाविषैः
37 सर्पराजॊ महाघॊरॊ यस्यां वसति वासुकिः
   निर्याय मार्गितव्या च सा च भॊगवती पुरी
38 तं च थेशम अतिक्रम्य महान ऋषभसंस्दितः
   सर्वरत्नमयः शरीमान ऋषभॊ नाम पर्वतः
39 गॊशीर्षकं पथ्मकं च हरिश्यामं च चन्थनम
   थिव्यम उत्पथ्यते यत्र तच चैवाग्निसमप्रभम
40 न तु तच चन्थनं थृष्ट्वा सप्रष्टव्यं च कथा चन
   रॊहिता नाम गन्धर्वा घॊरा रक्षन्ति तथ वनम
41 तत्र गन्धर्वपतयः पञ्चसूर्यसमप्रभाः
   शैलूषॊ गरामणीर भिक्षुः शुभ्रॊ बभ्रुस तदैव च
42 अन्ते पृदिव्या थुर्धर्षास तत्र सवर्गजितः सदिताः
   ततः परं न वः सेव्यः पितृलॊकः सुथारुणः
   राजधानी यमस्यैषा कष्टेन तमसावृता
43 एतावथ एव युष्माभिर वीरा वानरपुंगवाः
   शक्यं विचेतुं गन्तुं वा नातॊ गतिमतां गतिः
44 सर्वम एतत समालॊक्य यच चान्यथ अपि थृश्यते
   गतिं विथित्वा वैथेह्याः संनिवर्तितम अर्हद
45 यस तु मासान निवृत्तॊ ऽगरे थृष्टा सीतेति वक्ष्यति
   मत्तुल्यविभवॊ भॊगैः सुखं स विहरिष्यति
46 ततः परियतरॊ नास्ति मम पराणाथ विशेषतः
   कृतापराधॊ बहुशॊ मम बन्धुर भविष्यति
47 अमितबलपराक्रमा भवन्तॊ; विपुलगुणेषु कुलेषु च परसूताः
   मनुजपतिसुतां यदा लभध्वं; तथ अधिगुणं पुरुषार्दम आरभध्वम


Next: Chapter 41